Μαρία Βυτινίδου: «Ανερχόμενη δύναμη η Ελληνική Λύση»

Η πρόσφατη συνάντηση του Donald Trump με τον πρόεδρο της Κίνας Xi Jinping δεν είχε μόνο οικονομικό και γεωπολιτικό ενδιαφέρον. Είχε και έντονο συμβολισμό. Ιδιαίτερα όταν ο Κινέζος πρόεδρος επέλεξε να αναφερθεί δημόσια στην περίφημη «Παγίδα του Θουκυδίδη», μία θεωρία που τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο από στρατηγικούς αναλυτές, διπλωμάτες και ηγέτες κρατών για να περιγράψει τις συγκρούσεις που γεννά η μετατόπιση ισχύος στο διεθνές σύστημα.

Η αναφορά αυτή δεν ήταν τυχαία. Ο Xi Jinping επιχείρησε να στείλει ένα σαφές μήνυμα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες: ότι η άνοδος της Κίνας δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί και ότι η μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια σταθερότητα δεν είναι απαραίτητα η ίδια η άνοδος μιας νέας δύναμης, αλλά ο φόβος της κυρίαρχης δύναμης ότι χάνει την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία.

Τι είναι η «Παγίδα του Θουκυδίδη»

Η «Παγίδα του Θουκυδίδη» προέρχεται από την ανάλυση του Θουκυδίδη για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Ο ιστορικός κατέγραψε ότι η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη κατέστησαν τη σύγκρουση σχεδόν αναπόφευκτη.

Στη σύγχρονη εποχή, η θεωρία αυτή επανήλθε δυναμικά μέσα από το έργο του Graham Allison στο Harvard, ο οποίος υποστήριξε ότι όταν μία ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί την κυριαρχία μιας κατεστημένης υπερδύναμης, ο κίνδυνος σύγκρουσης αυξάνεται δραματικά.

Το σημαντικότερο στοιχείο αυτής της θεωρίας είναι ότι πολλές φορές η κρίση δεν προκαλείται επειδή η ανερχόμενη δύναμη επιτίθεται άμεσα, αλλά επειδή η ήδη κυρίαρχη δύναμη φοβάται ότι χάνει τον έλεγχο.

ΗΠΑ και Κίνα σε μία νέα γεωπολιτική εποχή

Σήμερα, η αντιπαράθεση αυτή αποτυπώνεται ξεκάθαρα στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας. Από την Ταϊβάν και τον εμπορικό πόλεμο μέχρι την τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, τα μικροτσίπ και τον έλεγχο των θαλάσσιων δρόμων, οι δύο δυνάμεις βρίσκονται σε μία διαρκή στρατηγική αντιπαράθεση.

Οι ΗΠΑ προσπαθούν να διατηρήσουν την παγκόσμια κυριαρχία τους, ενώ η Κίνα επιδιώκει να κατοχυρωθεί ως ισότιμη παγκόσμια δύναμη σε έναν πολυπολικό κόσμο. Η μεγαλύτερη απειλή για κάθε κυρίαρχο σύστημα δεν είναι πάντοτε η επίθεση. Είναι η πιθανότητα απώλειας της κυριαρχίας του.

Όταν η θεωρία του Θουκυδίδη περνά στην πολιτική

Ωστόσο, το βαθύτερο δίδαγμα της θεωρίας του Θουκυδίδη δεν περιορίζεται μόνο στις σχέσεις μεταξύ κρατών και υπερδυνάμεων. Η λογική της μεταφοράς ισχύος και του φόβου απέναντι στην άνοδο μιας νέας δύναμης εμφανίζεται συχνά και στο εσωτερικό πολιτικών συστημάτων και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ενδιαφέρουσα πολιτική αντιπαραβολή με την ελληνική πραγματικότητα.

Τα τελευταία χρόνια, το Ελληνικό πολιτικό σύστημα λειτουργούσε με σχετικά προβλέψιμους συσχετισμούς. Τα κόμματα εξουσίας εναλλάσσονταν, οι πολιτικοί συσχετισμοί θεωρούνταν σταθεροί και μεγάλο μέρος του συστήματος πίστευε ότι δεν υπάρχει σοβαρή πιθανότητα ανατροπής του κυρίαρχου πολιτικού μοντέλου. Όμως η κοινωνική πραγματικότητα αλλάζει με ταχύτητα.

Η κοινωνική φθορά και η άνοδος νέων πολιτικών δυνάμεων

Η ακρίβεια, η ανασφάλεια, η κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, η αίσθηση εγκατάλειψης μεγάλου μέρους της κοινωνίας, αλλά και η συσσωρευμένη κόπωση από ένα πολιτικό σύστημα που συχνά μοιάζει αποκομμένο από τις πραγματικές αγωνίες των πολιτών, δημιουργούν νέα δεδομένα, τα οποία παραπέμπουν ξεκάθαρα στην επιλογή μίας νέας ανερχόμενης δύναμης, της Ελληνικής Λύσης.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συνεχής άνοδος της Ελληνικής Λύσης δεν αντιμετωπίζεται πλέον από πολλούς ως ένα προσωρινό ή περιφερειακό πολιτικό φαινόμενο. Αντίθετα, προκαλεί εμφανή πολιτική αναταραχή και φόβο στο κατεστημένο σύστημα εξουσίας της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας και του πρωθυπουργού κου Μητσοτάκη. Σε αυτό το σημείο, η θεωρία του Θουκυδίδη αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, διότι πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι απλώς η άνοδος μιας νέας πολιτικής δύναμης. Το πραγματικό πρόβλημα για το κατεστημένο είναι ο φόβος ότι η κοινωνία αρχίζει να αναζητά εναλλακτικές επιλογές εκτός του αναχρονιστικού αλλά και ξεπερασμένου πλαισίου εξουσίας.

Όταν ένα σύστημα αισθάνεται ότι απειλείται

Όταν ένα σύστημα αισθάνεται ότι απειλείται, σπάνια αντιδρά με ψυχραιμία και αυτοκριτική. Συνήθως ενεργοποιεί μηχανισμούς πολιτικής άμυνας: επιθέσεις, απαξίωση, επικοινωνιακό πόλεμο, προσπάθεια περιθωριοποίησης ή αποκλεισμού από το δημόσιο διάλογο. Η ιστορία δείχνει ότι αυτό δεν συμβαίνει μόνο στις διεθνείς σχέσεις αλλά και στην εσωτερική πολιτική σκηνή πολλών χωρών, όπως η Ελλάδα.

Η Νέα Δημοκρατία φαίνεται ότι δεν αποτελεί πλέον την κυρίαρχη πολιτική δύναμη της χώρας και η φθορά της εξουσίας είναι πλέον ορατή. Οσο αυξάνεται η κοινωνική πίεση, τόσο εντείνεται και η ανησυχία απέναντι σε πολιτικές δυνάμεις που καταγράφουν ανοδική δυναμική και διευρύνουν την επιρροή τους, με παράδειγμα την άνοδο της Ελληνικής Λύσης.

Η πραγματική «παγίδα» στην ελληνική πολιτική σκηνή

Η πραγματική «παγίδα» λοιπόν στην ελληνική πολιτική σκηνή μπορεί και να μην είναι μόνο η άνοδος μιας νέας πολιτικής δύναμης αλλά η αλαζονεία ενός συστήματος που θεωρεί ότι η κυριαρχία του είναι δεδομένη και ότι η κοινωνία δεν θα αναζητήσει ποτέ διαφορετική πολιτική εκπροσώπηση.

Ο Θουκυδίδης δεν έγραφε μόνο για πολέμους. Έγραφε για τον φόβο, την ισχύ, την παρακμή και τις μεταβολές εξουσίας και η ιστορία έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι τα πολιτικά συστήματα δεν αποσταθεροποιούνται μόνο επειδή εμφανίζονται νέες δυνάμεις, αλλά αποσταθεροποιούνται κυρίως όταν αδυνατούν να κατανοήσουν γιατί οι κοινωνίες αρχίζουν να στρέφονται προς αυτές τις νέες επιλογές, όπως η Ελληνική Λύση.

Στη σημερινή Ελλάδα, οι πολίτες βλέπουν πλέον ξεκάθαρα τα όρια του πολιτικού συστήματος της Νέας Δημοκρατίας που επί χρόνια λειτούργησε με αλαζονεία, αποκομμένο από τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας, της οικονομίας και της εθνικής αξιοπρέπειας, με εμπλοκή σε πολιτικά σκάνδαλα και υποθέσεις διαφθοράς με αποτέλεσμα να χάνει τόσο σε ισχύ όσο και σε αξιοπιστία.

Το δίδαγμα του Θουκυδίδη με την Ελληνική Λύση

Κάθε εποχή έχει τη δική της «Παγίδα του Θουκυδίδη».

Η Ελληνική Λύση εκφράζει σήμερα αυτή τη νέα δυναμική. Εκφράζει την ανάγκη για μια Ελλάδα με εθνική αυτοπεποίθηση, παραγωγική ανασυγκρότηση, ισχυρή κοινωνία, ασφαλή σύνορα και πολιτική ανεξαρτησία, η οποία μετατρέπεται σταδιακά στη νέα ανερχόμενη πολιτική δύναμη της χώρας. Σε μία δύναμη που εκφράζει ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής κοινωνίας.

Τελικά η ιστορία διδάσκει κάτι πολύ απλό: όταν μία ανερχόμενη δύναμη αρχίζει να εκφράζει αυθεντικά την κοινωνία, καμία κατεστημένη εξουσία δεν μπορεί να ανακόψει την πορεία της.