Κουρίλες: Μια νέα πρόταση για συμβιβασμό Ρωσίας και Ιαπωνίας με βάση τη συμφωνία του 1956

Μια αναθεωρημένη εκδοχή του συμβιβασμού του 1956 θα μπορούσε, σύμφωνα με νέα ανάλυση, να ανοίξει τον δρόμο για την επίλυση της μακροχρόνιας εδαφικής διαφοράς μεταξύ Ρωσίας και Ιαπωνίας για τις Κουρίλες Νήσους.

Η συζήτηση επανέρχεται στο προσκήνιο μετά την πρώτη επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στις Κουρίλες, και συγκεκριμένα στο Ιτουρούπ, στις 13 Αυγούστου. Η κίνηση προκάλεσε έντονη αντίδραση από το Τόκιο, με την Ιαπωνία να χαρακτηρίζει την επίσκεψη «απαράδεκτη» και να επαναλαμβάνει τις αξιώσεις της στα τέσσερα επίμαχα νησιά.

Στο επίκεντρο της νέας πρότασης βρίσκεται η Σοβιετοϊαπωνική Κοινή Δήλωση του 1956, η οποία αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα βασικά νομικά σημεία αναφοράς στις διαπραγματεύσεις.

Τι προέβλεπε ο συμβιβασμός του 1956

Με την Κοινή Δήλωση της 19ης Οκτωβρίου 1956, η Σοβιετική Ένωση και η Ιαπωνία αποκατέστησαν τις διπλωματικές τους σχέσεις και συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την υπογραφή συνθήκης ειρήνης.

Παράλληλα, η Μόσχα συμφώνησε ότι μετά την υπογραφή συνθήκης ειρήνης θα παρέδιδε στην Ιαπωνία τα νησιά Σικοτάν και Χαμπομάι.

Η συμφωνία, ωστόσο, δεν έλυσε το ζήτημα των άλλων δύο νησιών, Κουνασίρι και Ιτουρούπ, τα οποία εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαμάχης.

Η νέα πρόταση

Η πρόταση που παρουσιάζεται στην ανάλυση προβλέπει μια νέα εκδοχή του συμβιβασμού:

Η Ιαπωνία θα αποκτούσε τα Σικοτάν και Χαμπομάι.
Το Τόκιο θα εγκατέλειπε τις διεκδικήσεις του για Κουνασίρι και Ιτουρούπ.
Παράλληλα, θα δημιουργούνταν ένα ειδικό οικονομικό πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ Ιαπωνίας και Ρωσίας στον ρωσικό Άπω Ανατολικό χώρο.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση θα μπορούσε να συνδυαστεί με ένα ευρύτερο σχέδιο οικονομικής συνεργασίας, στο οποίο η Ιαπωνία θα αποκτούσε προνομιακή πρόσβαση σε ενεργειακούς και ορυκτούς πόρους της ρωσικής Άπω Ανατολής.

Ενέργεια, ορυκτά και οικονομική συνεργασία

Σύμφωνα με την ανάλυση, μια τέτοια συμφωνία δεν θα είχε μόνο διπλωματικό χαρακτήρα. Θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο οικονομικό πλαίσιο μεταξύ των δύο χωρών.

Η Ιαπωνία θα μπορούσε να αναζητήσει από τη Ρωσία κοντινές πηγές ενέργειας και πρώτων υλών, ενώ η Μόσχα θα μπορούσε να προσελκύσει ιαπωνικές επενδύσεις στον πλούσιο σε φυσικούς πόρους ρωσικό Άπω Ανατολικό χώρο.

Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζεται και η ιδέα ενός «Βόρειου Νησιωτικού Κοινωνικοοικονομικού Συνεταιρισμού», με επίκεντρο τη Σαχαλίνη, τις Κουρίλες και το Χοκάιντο, ο οποίος θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για ευρύτερη οικονομική συνεργασία.

Γιατί αφορά και την Κίνα

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της πρότασης είναι η γεωστρατηγική διάσταση.

Μια ουσιαστική προσέγγιση Μόσχας και Τόκιο θα μπορούσε να περιορίσει την αυξανόμενη εξάρτηση της Ρωσίας από την Κίνα, ενώ παράλληλα θα έδινε στην Ιαπωνία περισσότερες επιλογές σε ενέργεια και πρώτες ύλες.

Η ανάλυση υποστηρίζει επίσης ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν κοινές επενδύσεις Ιαπωνίας και Ινδίας στον ρωσικό Άπω Ανατολικό χώρο, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η εξόρυξη και η επεξεργασία πρώτων υλών.

Το μεγάλο εμπόδιο παραμένει πολιτικό

Παρά τα πιθανά οικονομικά οφέλη, το ζήτημα των Κουρίλων παραμένει εξαιρετικά ευαίσθητο στην Ιαπωνία.

Η κυβέρνηση της Σανάε Τακαΐτσι εξακολουθεί να θεωρεί τα τέσσερα νησιά μέρος των «Βόρειων Εδαφών» της Ιαπωνίας, ενώ η πρόσφατη επίσκεψη του Πούτιν στο Ιτουρούπ προκάλεσε νέα ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών.

Η Μόσχα, από την πλευρά της, επιμένει στη ρωσική κυριαρχία στα νησιά και απέρριψε τις ιαπωνικές διαμαρτυρίες για την επίσκεψη του Ρώσου προέδρου.

Έτσι, η συγκεκριμένη πρόταση παραμένει σενάριο πολιτικής ανάλυσης και όχι συμφωνία που βρίσκεται σήμερα στο τραπέζι των κυβερνήσεων. Ωστόσο, υποστηρίζει ότι η επιστροφή σε μια τροποποιημένη εκδοχή του συμβιβασμού του 1956 θα μπορούσε να προσφέρει έναν δρόμο εξόδου από μια διαμάχη που παραμένει άλυτη εδώ και δεκαετίες.