Ιογενής ή βακτηριακή γαστρεντερίτιδα; Πώς ξεχωρίζουν τα συμπτώματα και πώς μεταδίδεται

Έμετος, διάρροια και κοιλιακός πόνος είναι τα βασικά συμπτώματα – Πότε υπάρχει μεγαλύτερη υποψία για βακτηριακή λοίμωξη και πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση

Η γαστρεντερίτιδα είναι μια φλεγμονή του στομάχου και του εντέρου που προκαλεί κυρίως διάρροια, ναυτία, εμετό και κοιλιακές κράμπες. Μπορεί να οφείλεται σε ιούς ή βακτήρια, όμως οι δύο μορφές δεν μεταδίδονται πάντα με τον ίδιο τρόπο.

Παράλληλα, τα συμπτώματα συχνά αλληλεπικαλύπτονται, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατό να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η αιτία μόνο από την κλινική εικόνα.

Τα βασικά συμπτώματα

Τα συχνότερα συμπτώματα της γαστρεντερίτιδας είναι:

• υδαρής διάρροια
• ναυτία
• εμετός
• κοιλιακός πόνος και κράμπες

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν επίσης πυρετός, ρίγη, πονοκέφαλος και πόνοι στο σώμα.

Η ιογενής γαστρεντερίτιδα, ιδιαίτερα όταν προκαλείται από νοροϊό, εμφανίζεται συχνά απότομα, με έντονο εμετό και υδαρή, συνήθως μη αιματηρή διάρροια. Στον νοροϊό τα συμπτώματα μπορεί να ξεκινήσουν 12 έως 48 ώρες μετά την έκθεση και συνήθως διαρκούν από μία έως τρεις ημέρες.

Από την άλλη, η βακτηριακή γαστρεντερίτιδα μπορεί να προκαλέσει παρόμοια συμπτώματα. Ωστόσο, υψηλός πυρετός, έντονος κοιλιακός πόνος και διάρροια με αίμα ή βλέννα μπορεί να αυξήσουν την υποψία για βακτηριακή λοίμωξη, όπως από καμπυλοβακτηρίδιο, σαλμονέλα ή σιγκέλα.

Υπάρχουν, επίσης, βακτηριακές τροφικές δηλητηριάσεις που προκαλούνται από τοξίνες οι οποίες έχουν ήδη παραχθεί στα τρόφιμα και μπορούν να προκαλέσουν απότομο εμετό και διάρροια μέσα σε λίγες ώρες.

Πώς μεταδίδεται η ιογενής γαστρεντερίτιδα

Η ιογενής γαστρεντερίτιδα μεταδίδεται κυρίως μέσω της κοπρανοστοματικής οδού, όταν δηλαδή μικροσκοπικά σωματίδια από κόπρανα ή εμετό ενός μολυσμένου ατόμου καταλήξουν στο στόμα άλλου ανθρώπου.

Ο νοροϊός είναι ιδιαίτερα μεταδοτικός και μπορεί να εξαπλωθεί μέσω άμεσης επαφής, μολυσμένων τροφίμων ή νερού και επιφανειών. Ακόμη και ο εμετός μπορεί να διασκορπίσει μικροσκοπικά σωματίδια του ιού σε κοντινές επιφάνειες.

Γι’ αυτό και οι ιογενείς γαστρεντερίτιδες μπορούν να προκαλέσουν γρήγορα κρούσματα σε σπίτια, σχολεία, χώρους φροντίδας και πλοία.

Πώς μεταδίδεται η βακτηριακή γαστρεντερίτιδα

Η βακτηριακή γαστρεντερίτιδα συνδέεται συχνά με μολυσμένα τρόφιμα ή νερό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες οι βακτηριακές λοιμώξεις μεταδίδονται με τον ίδιο τρόπο.

Η σαλμονέλα και το καμπυλοβακτηρίδιο συνδέονται συχνά με μολυσμένα ή ανεπαρκώς μαγειρεμένα τρόφιμα, μη παστεριωμένα προϊόντα και μη ασφαλές νερό.

Βακτήρια μπορούν επίσης να μεταδοθούν μέσω διασταυρούμενης μόλυνσης κατά την προετοιμασία των τροφίμων.

Η σιγκέλα, για παράδειγμα, μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω κοπρανώδους μόλυνσης των χεριών, τροφίμων ή επιφανειών.

Μπορούν τα συμπτώματα να δείξουν αν πρόκειται για ιό ή βακτήριο;

Όχι με βεβαιότητα.

Ο έντονος εμετός και η υδαρής, μη αιματηρή διάρροια μπορεί να παραπέμπουν περισσότερο σε ιογενή λοίμωξη. Αντίθετα, αιματηρή διάρροια, υψηλότερος πυρετός και έντονος κοιλιακός πόνος μπορεί να αυξήσουν την υποψία για βακτηριακή αιτία.

Ωστόσο, υπάρχουν αρκετές εξαιρέσεις. Για τον λόγο αυτό, όταν η ασθένεια είναι σοβαρή, παρατεταμένη ή συνοδεύεται από αίμα στα κόπρανα, μπορεί να χρειαστεί εξέταση κοπράνων.

Τα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά κατά των ιών και δεν χρειάζονται σε όλες τις βακτηριακές γαστρεντερίτιδες. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το μικρόβιο και τη σοβαρότητα της λοίμωξης, ενώ σε πολλές περιπτώσεις βασικό ρόλο έχει η επαρκής πρόσληψη υγρών.

Πώς περιορίζεται η μετάδοση

Για να περιοριστεί η εξάπλωση της γαστρεντερίτιδας είναι σημαντικό:

• να πλένετε καλά τα χέρια με σαπούνι και νερό μετά την τουαλέτα και πριν από την προετοιμασία φαγητού
• να αποφεύγετε την προετοιμασία φαγητού για άλλους όσο είστε άρρωστοι
• να καθαρίζετε και να απολυμαίνετε συχνά κοινόχρηστες επιφάνειες
• να μαγειρεύετε καλά τα τρόφιμα
• να αποφεύγετε την επαφή ωμών τροφίμων με μαγειρεμένα
• να τηρείτε αυστηρή υγιεινή όταν υπάρχει κρούσμα στο σπίτι

Στην περίπτωση του νοροϊού, το πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς το αντισηπτικό χεριών από μόνο του δεν είναι τόσο αποτελεσματικό.

Πότε χρειάζεται γιατρός

Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται αιματηρά κόπρανα, έντονος κοιλιακός πόνος, σημαντική αφυδάτωση, επίμονοι έμετοι, υψηλός πυρετός ή σοβαρή και παρατεταμένη διάρροια.

Μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται σε βρέφη, ηλικιωμένους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό, καθώς μπορεί να αφυδατωθούν πιο γρήγορα.

Συμπέρασμα: Η ιογενής και η βακτηριακή γαστρεντερίτιδα έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά και δεν μπορούν πάντα να διαχωριστούν μόνο από τα συμπτώματα. Η ιογενής μορφή, ιδιαίτερα ο νοροϊός, μεταδίδεται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο και μέσω μολυσμένων επιφανειών, τροφίμων και νερού, ενώ η βακτηριακή συνδέεται συχνά με μολυσμένα τρόφιμα και νερό. Σε σοβαρά ή επίμονα συμπτώματα απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.