Οι ΗΠΑ αναζητούν “εθελοντικές” πολιτείες για μόνιμη ταφή πυρηνικών αποβλήτων – Το στοίχημα της πυρηνικής αναγέννησης και το αδιέξοδο των απορριμμάτων

Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ανοίγει έναν από τους πιο ακανθώδεις φακέλους της ενεργειακής πολιτικής της τελευταίας τεσσαρακονταετίας: την οριστική διάθεση των πυρηνικών αποβλήτων.

Την ίδια στιγμή που η Ουάσινγκτον προωθεί μια επιθετική επέκταση της πυρηνικής ενέργειας για να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες της τεχνητής νοημοσύνης και των κέντρων δεδομένων, το πρόβλημα των ραδιενεργών απορριμμάτων παραμένει άλυτο.

Ένα “πακέτο κινήτρων” με βαριά σκιά

Το Υπουργείο Ενέργειας (DOE) απηύθυνε πρόσφατα πρόσκληση στις πολιτείες να δηλώσουν εθελοντικά ενδιαφέρον για τη φιλοξενία μόνιμου υπόγειου αποθετηρίου πυρηνικών αποβλήτων. Ωστόσο, το αίτημα δεν είναι απλό: όποια πολιτεία δεχθεί θα φιλοξενήσει όχι μόνο χώρο ταφής, αλλά ένα ευρύτερο πυρηνικό οικοσύστημα που περιλαμβάνει:

Νέους αντιδραστήρες επόμενης γενιάς
Μονάδες επανεπεξεργασίας καυσίμων
Εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου
Μεγάλα κέντρα δεδομένων υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης

Η λογική του DOE είναι σαφής: προσφέρει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε επενδύσεις και χιλιάδες θέσεις εργασίας ως αντάλλαγμα για την αποδοχή μιας εγκατάστασης που λίγες κοινότητες θα ήθελαν δίπλα τους.

Όπως παραδέχονται και πρώην αξιωματούχοι της αμερικανικής πυρηνικής ρυθμιστικής αρχής, πρόκειται για μια στρατηγική “μεγάλο καρότο δίπλα σε ένα τοξικό μαστίγιο”.

Το αδιέξοδο των αποβλήτων

Σήμερα, οι ΗΠΑ αποθηκεύουν περίπου 100.000 τόνους υψηλής ραδιενέργειας πυρηνικών αποβλήτων, κυρίως σε προσωρινές εγκαταστάσεις δίπλα σε λειτουργικούς ή παροπλισμένους αντιδραστήρες. Αυτά τα απόβλητα παραμένουν επικίνδυνα για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.

Η χώρα δεν διαθέτει ούτε μία λειτουργική μόνιμη υπόγεια αποθήκη. Η περιβόητη τοποθεσία Yucca Mountain στη Νεβάδα εγκαταλείφθηκε το 2010 μετά από πολιτικές αντιδράσεις, αν και είχαν ήδη δαπανηθεί σχεδόν 15 δισ. δολάρια.

Παράλληλα, οι Αμερικανοί φορολογούμενοι έχουν καταβάλει πάνω από 11 δισ. δολάρια σε αποζημιώσεις προς εταιρείες ενέργειας για την προσωρινή φύλαξη των αποβλήτων, ένα κόστος που συνεχίζει να αυξάνεται.

Η νέα γενιά αντιδραστήρων και το παράδοξο των SMR

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει θέσει στόχο τον τετραπλασιασμό της πυρηνικής ισχύος έως το 2050, φτάνοντας τα 400 γιγαβάτ. Κεντρικό ρόλο σε αυτό παίζουν οι λεγόμενοι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες (SMR), που θεωρούνται πιο ευέλικτοι, φθηνότεροι και ταχύτεροι στην κατασκευή.

Ωστόσο, μελέτες δείχνουν ότι οι SMR πιθανόν να παράγουν ίση ή και μεγαλύτερη ποσότητα αποβλήτων ανά μονάδα ενέργειας σε σχέση με τους παραδοσιακούς μεγάλους αντιδραστήρες. Επιπλέον, μπορούν να εγκατασταθούν σε περισσότερες περιοχές, δημιουργώντας ένα διάσπαρτο δίκτυο “προσωρινών” χωματερών πυρηνικών απορριμμάτων που μπορεί να παραμείνουν σε λειτουργία για δεκαετίες.

Η επανεπεξεργασία: λύση ή αυταπάτη;

Η αμερικανική κυβέρνηση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεπεξεργασίας αναλωμένων καυσίμων, ώστε να μειωθεί ο όγκος των αποβλήτων. Όμως ειδικοί προειδοποιούν ότι:

Είναι εξαιρετικά ακριβή
Ενέχει κινδύνους διάδοσης πυρηνικών υλικών
Δεν εξαλείφει την ανάγκη για μόνιμο αποθετήριο
Έχει αποτύχει ιστορικά στις περισσότερες χώρες

Στην πράξη, ακόμη και χώρες με ανεπτυγμένη τεχνολογία επανεπεξεργασίας ανακυκλώνουν μόλις 0–2% των καυσίμων τους.

Τι συμβαίνει διεθνώς

Ενώ οι ΗΠΑ παραμένουν σε αδιέξοδο, άλλες χώρες προχωρούν:

Φινλανδία: Ετοιμάζεται να θέσει σε λειτουργία το πρώτο μόνιμο υπόγειο αποθετήριο στον κόσμο στο Olkiluoto.
Σουηδία: Ξεκίνησε κατασκευή μόνιμης αποθήκης το 2025.
Καναδάς: Έχει επιλέξει τοποθεσία στο Οντάριο για λειτουργία στα τέλη του 2040.
Γαλλία & Ελβετία: Στοχεύουν λειτουργία γύρω στο 2050.
Βρετανία: Ακόμη αναζητά τοποθεσία.

Το παράδειγμα Dounreay ένα μάθημα για το μέλλον

Η παροπλισμένη πυρηνική εγκατάσταση Dounreay στη Σκωτία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυσκολιών διαχείρισης αποβλήτων. Παρά το κλείσιμό της το 1994, ο καθαρισμός της περιοχής έχει παραταθεί μέχρι τη δεκαετία του 2070, με τεράστιο κόστος.

Ραδιενεργά σωματίδια έχουν βρεθεί σε κοντινές παραλίες, ενώ η αλιεία απαγορεύεται σε ακτίνα δύο χιλιομέτρων λόγω μόλυνσης του βυθού.

Η αμερικανική στρατηγική βασίζεται σε ένα ριψοκίνδυνο στοίχημα: ότι κάποια πολιτεία θα δεχθεί οικειοθελώς να γίνει μόνιμος φύλακας των πιο επικίνδυνων αποβλήτων της ανθρωπότητας με αντάλλαγμα επενδύσεις και ανάπτυξη.

Το αν αυτό θα πετύχει ή θα προκαλέσει νέο κύμα κοινωνικών αντιδράσεων παραμένει ανοιχτό, αλλά ένα πράγμα είναι βέβαιο: το πυρηνικό πρόβλημα των αποβλήτων δεν μπορεί να αναβάλλεται επ’ αόριστον.