Η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης «τρέμει»: Ο κρυφός πυλώνας της παγκόσμιας ανάπτυξης κινδυνεύει να καταρρεύσει

Η παγκόσμια ανάπτυξη δείχνει σημάδια κόπωσης και η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης, που μέχρι σήμερα λειτουργούσε ως «σωσίβιο» της οικονομίας, μπορεί να μετατραπεί σε καταλύτη ύφεσης για αρκετές ισχυρές οικονομίες, αν το τρέχον sell-off βαθύνει.

Τα σημάδια επιβράδυνσης πληθαίνουν και οι αγορές μπαίνουν σε φάση αμφιβολίας. Το ερώτημα που απασχολεί πλέον επενδυτές και οικονομολόγους είναι αν η πτώση στα τεχνολογικά θα αποδειχθεί μία ακόμη ευκαιρία «αγοράς στη διόρθωση» ή η αρχή μιας πιο σοβαρής αναταραχής.

Μια διόρθωση που ανησυχεί περισσότερο από ό,τι δείχνουν οι αριθμοί

Την τελευταία τετραετία ο S&P 500 έχει καταγράψει μόνο μία πτώση άνω του 10%: αυτή που προκάλεσε η ανακοίνωση των δασμών της «Ημέρας της Απελευθέρωσης» από τον Ντόναλντ Τραμπ τον Απρίλιο του 2025. Η εκείνη κρίση ήταν ωστόσο πολύ σύντομη.

Σήμερα ο S&P 500 απέχει μόλις 4% από το πρόσφατο υψηλό του, ενώ ο Nasdaq έχει υποχωρήσει κατά 10%. Αν και οι δείκτες δεν δείχνουν «πανικό», η ένταση των πωλήσεων σε μετοχές Big Tech και σε κλάδους που σχετίζονται με την AI υποδηλώνει ότι δεν πρόκειται απλώς για αντίδραση σε μερικές αδύναμες ανακοινώσεις αποτελεσμάτων.

Η AI ως «ασπίδα» της παγκόσμιας οικονομίας

Ο ρόλος του AI boom στην άνοδο των χρηματιστηρίων είναι πλέον καλά τεκμηριωμένος. Το ίδιο ισχύει και για τη στήριξη που προσέφερε στην παγκόσμια οικονομία, την ώρα που οι αγορές αντιμετώπιζαν μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές κρίσεις στην ιστορία, αυξανόμενο πληθωρισμό και βαθύτερη γεωπολιτική αβεβαιότητα. Μια αποπνευστική πορεία της φούσκας θα είχε σημαντικές οικονομικές συνέπειες.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Άνταμ Σλέιτερ της Oxford Economics, οι επιδράσεις της AI το 2025-2026 ενίσχυσαν την ανάπτυξη σε ένα δείγμα έξι προηγμένων οικονομιών κατά μέσο όρο 0,2 ποσοστιαίες μονάδες. Χωρίς αυτές, η υποκείμενη ανάπτυξη κινούνταν μόλις στο 0,5%-1,0% ετησίως.

Στις ΗΠΑ, η ανάπτυξη διαμορφώθηκε στο υγιές 2,4%, όμως περίπου το ένα τρίτο αυτής σχετίζεται με την AI, κατά τις ίδιες εκτιμήσεις.

Το «φαινόμενο πλούτου» που μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ

Εξίσου κρίσιμο με τις ίδιες τις επενδύσεις στην AI ήταν το «φαινόμενο πλούτου» (wealth effect) που δημιούργησαν οι υψηλές τιμές των μετοχών. Η άνοδος της Wall Street ώθησε τον καθαρό πλούτο των αμερικανικών νοικοκυριών, ως ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος, στο υψηλότερο επίπεδο όλων των εποχών. Οι μετοχές αντιπροσωπεύουν πλέον σχεδόν το 47% των χρηματοπιστωτικών περιουσιακών στοιχείων και το 34% των συνολικών περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών, και τα δύο ιστορικά ρεκόρ.

Αυτό στήριξε την κατανάλωση, τον κινητήρα της αμερικανικής οικονομίας, σε μια περίοδο όπου ο υψηλός πληθωρισμός και οι ακριβές τιμές ενέργειας θα αναμενόταν να την περιορίσουν.

Το φαινόμενο όμως λειτουργεί και αντίστροφα. Οι αναλυτές της PIMCO, Τίφανι Γουίλντινγκ και Άντριου Μπολς, προειδοποιούν ότι μια αναπροσαρμογή των τιμών στις μετοχές της AI προς τα κάτω θα μπορούσε να προκαλέσει «ουσιαστικό» αρνητικό φαινόμενο πλούτου. Ο κίνδυνος είναι εντονότερος στην κορυφή της εισοδηματικής πυραμίδας, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος της μετοχικής ιδιοκτησίας και της κατανάλωσης.

Οι οικονομολόγοι της Goldman Sachs εκτιμούν ότι η ώθηση της AI στην αύξηση της αμερικανικής κατανάλωσης μέσω του θετικού φαινομένου πλούτου άξιζε 0,4 ποσοστιαίες μονάδες, ή 0,25% του ΑΕΠ, τον τελευταίο χρόνο. Η επίδραση αυτή αναμενόταν ήδη να εξασθενήσει, αλλά σε μια παρατεταμένη πτώση των αγορών θα μπορούσε να εξαφανιστεί εντελώς.

Η χειρότερη δυνατή συγκυρία

Αν πράγματι βλέπουμε το «peak AI», έρχεται την χειρότερη δυνατή στιγμή, καθώς οι κίνδυνοι για την παγκόσμια ανάπτυξη του επόμενου έτους ήταν ήδη κεκλιμένοι προς τα κάτω.

Κίνα: Η εγχώρια ζήτηση στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου παραμένει χρονίως αδύναμη, καθώς η κρίση στην αγορά ακινήτων συμπληρώνει πέντε χρόνια. Η ρεκόρ 12η εβδομάδα πτώσης των μετοχών δύσκολα θα βοηθήσει την καταναλωτική εμπιστοσύνη. Το Πεκίνο ενδέχεται να δυσκολευτεί να πετύχει ανάπτυξη 4,5%-5,0% του χρόνου. Παραμένει επίσης ανοιχτό το ερώτημα αν είναι ρεαλιστικό να αναμένεται τρίτη συνεχόμενη χρονιά ρεκόρ εξαγωγών και πλεονάσματος άνω του 1 τρισ. δολαρίων, και από πού θα προέλθει η ζήτηση για κάτι τέτοιο.

Ευρώπη: Το σκηνικό δεν είναι πιο αισιόδοξο. Η πολιτική αναταραχή και το αδιέξοδο στον προϋπολογισμό της Γαλλίας απειλούν να πλήξουν την ήδη αδύναμη ανάπτυξη της ευρωζώνης, η Γερμανία αναμένεται να αναπτυχθεί περίπου 1%, ενώ οι προβλέψεις για τη Βρετανία το 2027 μόλις περικόπηκαν.

Ενέργεια και κόστος δανεισμού «πνίγουν» νοικοκυριά και επιχειρήσεις

Καταναλωτές και επιχειρήσεις παγκοσμίως πιέζονται από τις υψηλές τιμές ενέργειας και το κόστος δανεισμού. Το Brent έκλεισε την Παρασκευή στο υψηλότερο επίπεδο έξι μηνών, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη βρίσκονται στο υψηλότερο σημείο τεσσάρων ετών, τα αμερικανικά στεγαστικά επιτόκια κινούνται πολύ πάνω από το 7%, ενώ τα περιθώρια δανεισμού των επιχειρήσεων διευρύνονται αισθητά, ιδίως για εταιρείες με χαμηλότερη πιστοληπτική διαβάθμιση.

«Η αδυναμία της υποκείμενης ανάπτυξης στις προηγμένες οικονομίες σημαίνει ότι, σε περίπτωση σοβαρής επιβράδυνσης του AI boom, ο κίνδυνος ύφεσης θα ήταν ουσιαστικός», προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ο Σλέιτερ.

Δεν είναι (ακόμη) σενάριο καταστροφής

Ένα πλήρες «σκάσιμο» των επενδύσεων στην AI και μια ολική κατάρρευση των αγορών θεωρούνται και τα δύο απίθανα. Η ανάπτυξη των υποδομών βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα, όπως και η ίδια η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης.

Ωστόσο, το αφήγημα και το κλίμα γύρω από την AI αλλάζουν ορατά. Εταιρείες όπως η Meta και η Amazon τιμωρούνται σήμερα επειδή επιμένουν σε τεράστιες δαπάνες για AI. Αν όμως περιέκοπταν τις προβλέψεις τους, θα ανέβαιναν οι μετοχές τους; Μάλλον όχι. Όταν «κάθε είδηση είναι κακή είδηση», οι επενδυτές γίνονται νευρικοί. Κι αν η ανησυχία μετατραπεί σε αποχώρηση, η παγκόσμια ανάπτυξη θα δεχθεί ισχυρό πλήγμα.