Τρίτη , 4 Οκτωβρίου 2022
Τελευταία Νέα

“Η Ελεύθερη αγορά έβγαλε τον κόσμο από την φτώχια” – Πόσο τελικά ισχύει; – Η σκοπιά από έναν νέο

“Ζητείται γυναίκα για μπουγάτσα για 400 ευρώ τον μήνα”, “Ζητούνται πτυχιούχοι με 5 χρόνια προϋπηρεσία και 500 πιστοποιητικά για να εισάγει δεδομένα σε Η/Υ”. Νομίζω πως έχουμε αντικρίσει τέτοιες αγγελίες, ειδικά αν εσύ που το διαβάζεις είσαι νέος. Παρακάτω θα γράψω την άποψή μου ως νέος πτυχιούχος για το πως η ελεύθερη αγορά με καταδίκασε σε μακροπρόθεσμη ανεργία και στον περιορισμό ευκαιριών.

Κάποτε έχουμε ακούσει ότι η ελεύθερη αγορά “βγάζει τον κόσμο από την φτώχια”. Το πίστεψα και εγώ, μιας και που πιστεύω στον καπιταλισμό, αλλά συν με τον χρόνο, η εμπειρία και η ζωή μου ζύμωσαν την άποψή μου ως προς την ελεύθερη αγορά. Ελεύθερη αγορά είναι ένα οικονομικό σύστημα, όπου οι ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής είναι τα ίδια τα άτομα που τα διακατέχουν και που μπορούν να ασκήσουν εξουσία στους χώρους αυτούς με σκοπό το κέρδος. Για να είναι ελεύθερη η αγορά, ο/η ιδιοκτήτης/τρια θα πρέπει να είναι ελεύθερος/η να κάνει ό,τι θέλει – από το να απολύσει κόσμο έως και να δώσει μισθούς, παχυλούς ή «ψίχουλα» ή ακόμα και να στελεχώνει βάσει διακρίσεων.

 

Όταν έγινα ενήλικας άρχισα να ψάχνω για δουλειά, ήταν η πρώτη φορά που βγήκα στον χώρο εργασίας, ενώ τελείωσα το λύκειο. Από τότε και έως ότου ακόμα όταν πήρα το πτυχίο μου, αντίκριζα στις αγγελίες αυτό που ποτέ δεν φανταζόμουν. Επιχειρήσεις, ακόμα και σήμερα, να ζητούν άτομα για να παράγουν καφέ και με πολυτεή εμπειρία! Λες και παίρνει 5 χρόνια για να μάθει κάποιος να φτιάχνει ένα καπουτσίνο ή ελληνικό καφέ! Σε άλλη αγγελία (και η ό,τι πιο σπαστικό υπάρχει), ζητούνε ΜΟΝΟ κοπέλες σε εστίες ή για γραμματείς και τώρα, με τις επιταγές του νεο-φεμινιστικού κινήματος, και σε θέσεις Δ.Σ (ποσόστωση βάσει φύλου). Και πριν  σχολιάσω το τελευταίο, άλλες αγγελίες ζητούσαν ψήστες ή αποθηκάριους με μισθούς πείνας. Όταν λοιπόν αντίκρισα αυτές τις αγγελίες και ειδικά όσες εξαιρούν άτομα λόγω φύλου (ειδικά άνδρες), έτρεξα στους γονείς μου και τους είπα ότι δεν μπορώ να βρω δουλειά και όταν τους εξήγησα τους παραπάνω λόγους, δεν έμειναν έκπληκτοι. Μου είπαν να συνεχίσω να προσπαθώ, και έτσι έκανα. 70 βιογραφικά έστειλα για ένα ολόκληρο καλοκαίρι και καμία απάντηση. Μόνο σε μια συνέντευξη πήγα και εκεί ήθελαν άτομο που να ξέρει την δουλειά. Όχι όπως στην Σουηδία που εκεί ΣΟΥ ΤΗΝ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ! Και έτσι συνέχισα να επιβιώνω με το επίδομα που παίρνει η διαζευγμένη χαμηλοσυνταξιούχα μητέρα μου, ενώ ο πατέρας μου για πολλά χρόνια είναι άνεργος.

Όταν έβαλα φωτογραφία αγγελιών που κάνουν διακρίσεις λόγω φύλου στο διαδίκτυο, ο κοινωνικός περίγυρος, αντί να με παρηγορήσει, με έκρινε και έβγαζαν σωρό δικαιολογίες για τους ιδιοκτήτες! Και εγώ τους είπα: «Παιδιά εμένα που δεν έχω να φάω, δεν με σκέφτεστε;» Τότε με  έφεραν την γνωστή σάπια καραμέλα «έχεις δίκαιο, αλλά…». Αλλά, αλλά, αλλά, το αλλά δείχνει αντίθεση και αντίφαση και όχι υποστήριξη. Η κοινωνία στην οποία γεννήθηκα και μεγάλωσα, με πετάει τώρα στον κάλαθο των σκουπιδιών .

 

Μπορεί η ελεύθερη αγορά να βγάλει τον κόσμο από την φτώχια;

Μια ελεύθερη αγορά προϋποθέτει ελεύθερους πολίτες. Για να είναι κανείς ελεύθερος απαιτείται να είναι και ηθικά δεσμευμένος, ώστε να μην παραβιάζονται οι ελευθερίες και τα δικαιώματα του άλλου. Αλλά θα με πείτε, «μα, δεν σε αδικεί κανείς, αν δεν σε προσλάβουν. Άλλωστε η ιδιοκτησία είναι δικαίωμα». Ναι, αλλά…δικαίωμα μου είναι να έχω πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες ώστε να μπορέσω να επιβιώσω σε μια κοινωνία που γεννήθηκα και έγινα μέλος αυτόματα και δίχως την συναίνεσή μου. Και για να έχω πρόσβαση σε αυτά τα αγαθά πρέπει να εξαρτηθώ από συγκεκριμένο αριθμό ανθρώπων που έχουν τα μέσα παραγωγής ώστε να με μισθώσουν, οι οποίοι μου ζητούν πράγματα που είτε δεν μπορώ να τα αποκτήσω ή δεν μπορώ να γίνω, είτε δίνουν μισθούς που δεν είναι αρκετοί.

Σε άλλο παράδειγμα, σε τριτοκοσμικές χώρες, μεγάλες εταιρείες εκμεταλλεύονται τον φτωχό λαό με μισθούς πείνας για να παράξουν τα αγαθά που επιθυμούν και να τα πουλήσουν σε κατάλληλες τιμές στις αναπτυγμένες χώρες. Εφόσον υπάρχει ελεύθερη αγορά, άρα οι ιδιοκτήτες ορίζουν εκείνοι πόσο θα πληρώνονται οι εργάτες. Άρα, εσένα θα σου άρεσαι να σε πλήρωναν για 1 ευρώ την ημέρα για να σηκώνεις βάρη για 8-10 ώρες;

 

Η προσωπική ιδιοκτησία είναι αναυθαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα και κοινωνικά δεχτό. Θα ήταν όμως εξίσου κοινωνικά δεκτό η κρατική και κοινωνική παρέμβαση στην προσωπική ιδιοκτησία ούτως ώστε να σταματήσει η κοινωνική αδικία εντός της αγοράς;

Το κράτος μπορεί να επέμβει εκεί που δεν παραβιάζονται και τα δικαιώματα των ιδιοκτητών. Κακά τα ψέματα. Αλλά δεν μπορεί το κράτος σε μια καπιταλιστική χώρα να εμποδίσει μια επιχείρηση πχ πόσα άτομα θα στελεχώσει. Μπορεί ωστόσο να υιοθετήσει νόμους για να σταματήσουν οι διακρίσεις, αλλά και όργανα καταστολής που θα πατάξουν επιχειρήσεις που κάνουν διακρίσεις σε χαρακτηριστικά, όπως το φύλο. Αυτό δικαιολογείται με την συνιστώσα ότι οι πολίτες είναι ίσοι ενώπιων του νόμου και τυχών διακρίσεις θα μπορούσαν να αποσυνθέσουν την κοινωνία και να οδηγήσουν σε περεταίρω εγκληματικές ενέργειες, σε διχόνοια και κοινωνική αποσύνθεση.

Το θέμα ωστόσο του κατώτατου μισθού μένει ανοιχτό. Μπορεί άραγε ένα κράτος να επιβάλλει στους εργοδότες το όριο μισθοδοσίας στους εργάτες;

Ο ΟΗΕ σε απόφασή του, όρισε ότι για ένα άτομο να έχει πρόσβαση σε τρόφιμα που θα του προσφέρουν τα απαραίτητα στοιχεία επιβίωσης, θα χρειαστεί να πληρώνεται 7 δολάρια ημερισίως. Βέβαια, θα πρέπει να ληφθή υπόψιν και το στεγαστικό κόστος και τα κόστη βασικών ηδών κατά Μ.Ο.

Κατά πόσο «δικαίωμα» είναι για τις επιχειρήσεις να στήνουν καθεστώτα «δουλείας» εκμεταλλευόμενες τα φτωχά στρώματα και την απελπισία φτωχών ανθρώπων, ώστε να τους πείσουν να έρθουν να δουλέψουν με μισθούς «ψίχουλα»; Η δουλεία θεωρείται η κοινωνική εξόντωση του ανθρώπου, ο οποίος μετατρέπεται σε ιδιοκτησία άλλου ανθρώπου. Ωστόσο κανείς σήμερα δεν είναι ιδιοκτησία κανενός, αλλά μεταφορικά μιλώντας, οι άνθρωποι είναι εξαναγκασμένοι να βρίσκουν θέση εργασίας για να επιβιώσουν και όσο πιο απελπισμένος είναι κάποιος, τόσο πιο ευάλωτος είναι προς ιδιοκτήτες παραγωγής που θα τον εκμεταλλευτούν, μισθώνοντας τον με μισθούς πείνας και δουλεύοντας σε ακατάλληλες συνθήκες!

Το κράτος έχει την υποχρέωση να προστατεύει τα μονιμότερα συμφέροντα των πολιτών, άρα κατά πόσο ευρεία ηθικό και νόμιμο θα ήταν για το ίδιο να παρέμβει στην ιδιοτική πρωτοβουλία ώστε να φέρει κάποια ισορροπία; Αυτό εξαρτάται και πάλι από το εκάστοτε κράτος.

Στην Αμερική θα θεωρούνταν ανήθικο από ευρεία στρώματα των Αμερικανών, καθώς πιστεύουν ότι η ιδιοκτησία είναι ιερή και απαραβίαστη. Το Σύνταγμα εξίσου προστατεύει τις επιχειρήσεις από άδικες παρεμβάσεις του κράτους. Άρα θα λέγανε σε κάποιον/α που δουλεύει σε μια εστία με 400 δολάρια τον μήνα, πως είναι ελεύθερος να φύγει ή να μείνει. Δεν την/τον εμποδίσει κανείς. Στην Σουηδία όμως, το κράτος παρέχει μια γκάμα από προνοιακές πολιτικές. Και ηθικά και νομικά το κράτος παρεμβαίνει για να εξαλείψει αδικίες εις βάρος ανθρώπων. Ορίζει τον κατώτατο μισθό, δίνει επιδόματα και επιχειρήσεις όχι μόνο μισθώνουν νέους ανθρώπους, αλλά και τους μαθαίνουν την δουλειά (entrance level/trainee), σε αντίθεση με την Ελλάδα, όπου οι περισσότερες επιχειρήσεις απαιτούν από τους υποψηφίους να είναι «ρομπότ» και σε ορισμένες φάσεις ζητούν δεξιότητες και πιστοποιητικά που δεν έχουν μάθει από την εκπαίδευση και χρειάζεται μεγάλο ποσό χρημάτων για να επενδύσει κάποιος για να τα διεκδικήσει. Ορισμένες φορές ζητούν και να γνωρίζουν πράγματα που δεν είναι ΚΑΝ στο αντικείμενό τους.

Στην Σουηδία ο όρος «ελευθερία» και «δικαίωμα» ερμηνεύεται αλλιώς από ότι σε μια υπερκαπιταλιστική χώρα, όπως η Αμερική. Στην Αμερική υπάρχει περισσότερο η ατομική ευθύνη, παρά η συλλογική. Το άτομο είναι υπεύθυνο και η κρατική παρέμβαση περιορίζεται σε λίγους τομείς. Στην Σουηδία ισχύει το αντίθετο και πηγάζει από την ευρεία αποδοχή του λαού, πως όλοι «είναι στην ίδια βάρκα», αλλά δίνεται και το περιθώριο για ατομικές ελευθερίες και για να υπάρχει ατομική ιδιοκτησία (υπό όρους). Η ατομική πρωτοβουλία έχει την υποχρέωση, σαν μέλος του κοινωνικού συνόλου, να εκτελέσει τον νόμο κατά γράμμα, χωρίς η ιδιότητα του ατομικού να συρρικνώνεται εντελώς. Η επιχείρηση πράττει όπως επιθυμεί, διαμορφώνει τις στρατηγικές της, χωρίς όμως να παραβιάζει τις οριζόμενες ελευθερίες και δικαιώματα, όπως είναι αναγνωρισμένες και ερμηνευμένες από την εκάστοτε χώρα και που διαφέρουν από την ερμηνεία περί τι εστί ελευθερία από την Αμερική. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι δεν είναι μόνο το νομικό κομμάτι που επιτρέπει στην Σουηδία να πράττει έτσι, αλλά και η συνείδηση των πολιτών ως προς θέματα δικαιωμάτων και ελευθερίας. Για να υπάρχουν ακόμα και επιχειρήσεις που βοηθάνε νέους να μάθουν την δουλειά, συντρέχει ένα σύνολο πεποιθήσεων στον νου των εργοδοτών, όπως η αίσθηση κοινωνικής ευθύνης, η ταχύτατη παραγωγή πλούτου μέσω απασχόλησης νέων ανθρώπων ή μη έμπειρων, κ.ο.κ.

Τέλος θα αναφερθώ εν συντομία στην ανεργία των νέων πτυχιούχων.

Το πρόβλημα εδώ κατά την άποψή μου ξετυλίγεται σε δυο διαστάσεις: 1) Σήμερα στα πανεπιστήμια περνάει εύκολα πολύς κόσμος , ενώ φοιτητές/τριές που δεν ξέρουν ούτε συντακτικό, παίρνουν πτυχίο. 2) Οι επιχειρήσεις αντί να στελεχώσουν νέους ανθρώπους/πτυχιούχους, βάζουν στις αγγελίες υπέρογκες απαιτήσεις, όπως πολυετή εμπειρία ή πιστοποιητικά που για να τα διεκδικήσει κάποιος/α, πρέπει να «σκάσει» ένα κάρο λεφτά, κι αν τα βρει. Αναφέρομαι και στο ζήτημα όταν ζητούν “παραπάνω” πράγματα από πτυχιούχους, που δεν είναι στο αντικείμενό τους συνυφασμένο.

Στην πρώτη συνιστώσα έχουμε ανθρώπους που επιβαρύνουν την αγορά εργασίας γιατί όσο πιο πολλοί πτυχιούχοι, τόσο θα λιγοστεύει η ζήτηση για πτυχιούχους σε αντικείμενα που έχουν υπεραυξημένο αριθμό ανθρώπων. Σε αυτή την θεματική φταίει τόσο το εκπαιδευτικό σύστημα που δίνει μόρια ένταξης «χάδι», αλλά και η γενιά των «μπούμερς», που κάποτε μας έλεγαν ότι πρέπει να πάρουμε πτυχίο για να έχουμε μια σταθερή καριέρα. Εμείς τότε ήμασταν μικροί και δεν ξέραμε πως λειτουργεί η αγορά. Αν ήξερα για παράδειγμα νωρίτερα ότι η αγορά ζητά βοηθούς γιατρών ίσως πήγαινα σε ένα ΙΕΚ (βέβαια και εδώ εξαρτάται κατά πόσο θα μου άρεσε το αντικείμενο). Αν το είχα με τα μαθηματικά, θα πήγαινα για μηχανικός που έχει ζήτηση στην αγορά ή ως Γεωπόνος. Διάλεξα όμως πολιτικές επιστήμες, που δεν μου προσφέρει ευκαιρίες, τουλάχιστον στην Ελλάδα, αλλά με ενδιέφερε ως αντικείμενο.

Στην δεύτερη συνιστώσα έχουμε να κάνουμε με τους επιχειρηματίες, που δεν δίνουν ευκαιρίες σε νέους πτυχιούχους και ψάχνουν για επαγγελματίες να στελεχώσουν. Υπό τέτοια συνθήκη, μετά αναρωτιούνται γιατί οι νέοι -όσοι καταφέρουν- φεύγουν στο εξωτερικό. Σκεφτείτε ότι μια εταιρεία ζητά προσωπικό για να εισάγει δεδομένα σε υπολογιστή (Στατιστική) και ζητά όμως πολυετή εμπειρία και πιστοποιητικό σε ανάπτυξη ιστοσελίδας ή αλλιώς “coding”(τομέας πληροφορικής), πιστοποιητικό σε προγράμματα ή άλλες δεξιότητες που κανονικά δεν χρειάζεται η εταιρεία! Και ούτε είναι στο αντικείμενο πχ ενός στατιστικολόγου ή πολιτικού επιστήμονα να γνωρίζει ανάπτυξη ιστοσελίδας, που επαφίεται στην αρμοδιότητα του πληροφορικάριου!

 

Η απάντησή μου είναι πως όχι. Η ελεύθερη αγορά εκμεταλλεύεται τα αδύναμα στρώματα με προορισμό το κέρδος. Η λύση θα ήταν μια ποιοτική κοινωνική ή κρατική παρέμβαση στις αυτοαναιρέσεις της ελεύθερης αγοράς. Απαιτείται και πάλι υπεύθυνους πολίτες με κοινωνική συνείδηση, πολιτική ηγεσία και αναθεώρηση των νομικών και κοινωνικών δομών, κάτι που προς το παρών και κατά την γνώμη μου, δεν υπάρχει τέτοια βούληση για κάτι τέτοιο στην Ελλάδα. Ο καπιταλισμός μπορεί να γίνει ένα οικονομικό εργαλείο που παράγει πλούτο για τους ιδιοκτήτες παραγωγής, αλλά και για το κοινωνικό σύνολο, εφόσον υπάρξουν οι κατάλληλες δομές ισορροπίας. Άλλωστε σκοπός μιας κοινωνίας είναι η αρμονική συνύπαραξη ανθρώπων και αυτό θα πρέπει να απασχολεί ιδίως τους δογματικούς που υπερυφανεύονται, αν είναι δεξιοί ή αριστεροί.

 

Κούτρας Πέτρος,

Απόφοιτος του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών

 

Φωτογραφία: Matt Roth

Διαβάστε την συνέχεια του άρθρου...
Shares