Η τουρκική ρίζα, η σύνδεση με την κακοτυχία και η δεύτερη σημασία που συναντάμε στην καθημερινή ομιλία.

Χύθηκε ο καφές, χάσαμε το λεωφορείο και η μέρα ξεκίνησε με αναποδιές. «Τι γρουσουζιά!», λέμε αυθόρμητα. Μια γνώριμη λέξη, που έχει ενσωματωθεί στην ελληνική γλώσσα μέσα από μια ενδιαφέρουσα διαδρομή.

Η «γρουσουζιά» σχηματίζεται από το «γρουσούζης», το οποίο προέρχεται από το τουρκικό uğursuz, με σημασία «κακοσήμαδος» ή «δυσοίωνος».

Στα ελληνικά συναντάμε και τον τύπο «γουρσούζης». Η μετακίνηση του ήχου «ρ» έδωσε τον ευρύτερα γνωστό τύπο «γρουσούζης».

Ποια λέξη μπορεί να την αντικαταστήσει;

Όταν μιλάμε για αναποδιές και δυσάρεστες συμπτώσεις, η πιο άμεση απόδοση είναι η «κακοτυχία». Ανάλογα με τη φράση, ταιριάζουν επίσης η «ατυχία» και η «αναποδιά».

Η «γρουσουζιά», όμως, συχνά περιλαμβάνει και τη δεισιδαιμονική αντίληψη ότι κάποιο πρόσωπο, αντικείμενο ή περιστατικό φέρνει κακό. Εκεί βρίσκεται μια χαρακτηριστική απόχρωση της χρήσης της.

Όταν σημαίνει δυστροπία

Το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής καταγράφει και δεύτερη σημασία: δυστροπία ή κακοτροπία.

Έτσι, η φράση «όλο γρουσουζιά είναι» μπορεί, ανάλογα με τα συμφραζόμενα, να περιγράφει κάποιον που γκρινιάζει διαρκώς ή αντιμετωπίζει αρνητικά όσα συμβαίνουν.

Η κατάλληλη συνώνυμη λέξη εξαρτάται, επομένως, από αυτό που θέλουμε να πούμε: κακοτυχία για τις αναποδιές, δυστροπία για τη συμπεριφορά.