«Global Gateway» 150 Δισ. €: Δίκαιη μετάβαση ή Νέα Αποικιοκρατία Χρηματοδότησης στην Αφρική; (Βίντεο)

Η έννοια της «δίκαιης μετάβασης» (just transition) –η διασφάλιση ότι εργαζόμενοι και ευάλωτες κοινότητες δεν μένουν πίσω κατά τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων– κινδυνεύει να μετατραπεί σε κενό σύνθημα στην Αφρική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι παγκόσμιοι ηγέτες δεσμεύονται με μεγάλα ποσά, αλλά το ερώτημα παραμένει: θα φτάσει η χρηματοδότηση και η δικαιοσύνη στις κοινότητες που το έχουν περισσότερο ανάγκη;

Παρά τις μεγάλες δεσμεύσεις, η ανάγκη για δίκαιη μετάβαση είναι επείγουσα: πάνω από 600 εκατομμύρια άνθρωποι στην Αφρική δεν έχουν ακόμη ηλεκτρικό ρεύμα, ενώ εκατομμύρια άλλοι εξαρτώνται άμεσα από θέσεις εργασίας που συνδέονται με τα ορυκτά καύσιμα.

Σε όλη την ήπειρο, οι κοινότητες που φέρουν το βάρος της εξόρυξης αντιμετωπίζουν τη «δίκαιη μετάβαση» με βαθύ σκεπτικισμό εξαιτίας προηγούμενων αθετημένων υποσχέσεων και άνισων οφελών.

• Ζώνη Άνθρακα Νότιας Αφρικής (Komati): Τρία χρόνια μετά το κλείσιμο του σταθμού Komati (που υποστηρίχθηκε με σχεδόν μισό δισεκατομμύριο δολάρια), η ανεργία παραμένει υψηλή και τα οφέλη της επανεκπαίδευσης και των ηλιακών έργων είναι άνισα.

• Δέλτα του Νίγηρα (Νιγηρία): Δεκαετίες εξόρυξης πετρελαίου άφησαν πίσω τους περιβαλλοντική καταστροφή και φτώχεια. Για τις τοπικές κοινότητες, η «μετάβαση» ακούγεται σαν ένα ακόμη κύμα εγκατάλειψης χωρίς καθαρισμό της ζημιάς.

• Μοζαμβίκη & Τανζανία: Τα νέα έργα φυσικού αερίου, αν και χαρακτηρίζονται «ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη», προκαλούν φόβο για εκτοπισμό στα γειτονικά χωριά με ελάχιστη αποζημίωση.

Οι παγκόσμιες συζητήσεις τείνουν να μετρούν την επιτυχία καθαρά τεχνικά (τεχνικός δείκτης): στα μεγαβάτ άνθρακα που αποσύρονται ή στα γιγαβάτ ηλιακής ενέργειας που προστίθενται. Ωστόσο, τα μεγαβάτ δεν σημαίνουν δικαιοσύνη.

Στην Κένυα τα λάδια των μετασχηματιστών πουλιούνται ως λάδι μαγειρικής …

Μια πραγματικά δίκαιη μετάβαση πρέπει να μετράται βάσει κοινωνικών δεικτών:

• Θέσεις Εργασίας: Νέες θέσεις εργασίας για τους εργαζόμενους στον τομέα των ορυκτών καυσίμων.

• Μέσα Διαβίωσης: Καθαρό νερό, αποκατάσταση της γης και εναλλακτικά μέσα διαβίωσης (π.χ., Νιγηρία).

• Κοινωνικές Υπηρεσίες: Ηλεκτροδότηση νοικοκυριών, υποστήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων και αναβάθμιση κοινοτήτων.

Παρά τις δεσμεύσεις δισεκατομμυρίων, οι κοινότητες σπάνια βλέπουν τη ροή της χρηματοδότησης, καθώς αυτή διοχετεύεται μέσω υπουργείων και μεσαζόντων.

Η κοινωνία των πολιτών απαιτεί χρηματοδότηση που φτάνει στους ανθρώπους και όχι μόνο στις κυβερνήσεις:

• Άμεση Πρόσβαση: Κοινοτικοί συνεταιρισμοί και γυναικείες ομάδες πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επιχορηγήσεις για μίνι-δίκτυα ηλιακής ενέργειας και καθαρές λύσεις μαγειρέματος.

• Τοπικό Νόμισμα: Η χρηματοδότηση πρέπει να διαρθρώνεται σε τοπικό νόμισμα, όχι μόνο σε δολάρια και ευρώ, ώστε να αποφεύγεται ο συναλλαγματικός κίνδυνος που καθιστά την καθαρή ενέργεια απρόσιτη.

Για να ξεπεραστεί η ρητορική, απαιτούνται συστημικές αλλαγές:

Κάθε κλείσιμο ανθρακωρυχείου ή μείωση παραγωγής πετρελαίου πρέπει να συνοδεύεται από κοινοτική συμφωνία ανάπτυξης που εγγυάται θέσεις εργασίας και υπηρεσίες.

 Η Αφρικανική Ένωση πρέπει να εναρμονίσει τα πλαίσια δίκαιης μετάβασης για να αποτρέψει την ύπαρξη αδύναμων προτύπων.

Οι συμβάσεις και οι χρηματοοικονομικές ροές πρέπει να δημοσιοποιούνται για λόγους λογοδοσίας και διαφάνειας.

Πηγή: Energy Transition Africa  & GBA (Reliable news on the Energy Sector in Africa)