Κυριακή , 26 Σεπτεμβρίου 2021

Φόβος ως μέσω καθυπόταξης του Νου

Ησυχίαν είχεν ο Δήμος και αντέλεγε ουδείς, δεδιώς και ορών ότι πολύ το ξυνεστηκός.


-Ο λαός σώπαινε και κανείς δεν μιλούσε, γιατί ήταν φοβισμένος και έβλεπε πως οι συνωμότες ήταν πολλοί. Θουκυδίδης,

Από τα κοινωνικά κινήματα, έως τα πολιτικά κόμματα, τις κυβερνήσεις, τους αντιφρονούντες και τις εταιρείες, πολλές ομάδες συμμετέχουν σε ενεργές προσπάθειες για να διαμορφώσουν τις αφηγήσεις των μέσων ενημέρωσης. Οι τακτικές χειραγώγησης των μέσων ενημέρωσης περιλαμβάνουν: εμφύτευση ή και ενίσχυση παραπληροφόρησης. Αυτό επιτυγχάνεται με έναν ανώνυμο καταιγισμό κομματικών troll, doxing, στόχευση δημοσιογράφων ή δημοσίων προσώπων με σκοπό την αποδόμηση της αξιοπιστίας, ενεργοποίηση συγκεκριμένων αλγόριθμων με σκοπό την ενίσχυση ή διαδικτυακή καθίζηση συγκεκριμένων φράσεων ή λέξεων που αντιτίθενται στην εκάστοτε ορθοπολιτική γραμμή. το διαδίκτυο είναι ένα εργαλείο, που τυγχάνει εδώ και κάποια χρόνια αναπόσπαστο κομμάτι των σχέσεων εξουσίας και πολιτών οπότε η κατανόηση των τρωτών σημείων για την εύνοια ενός αφηγήματος αποτελεί καθοριστικό στοιχείο για το μέλλον των δημοκρατιών. η χειραγώγηση ή επηρεασμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ψυχολογία των ανθρώπων και τις συμπεριφορές τους που πηγάζουν από αυτήν.
Η χειραγώγηση που συντελείται κυρίως από τα μέσα ενημέρωσης δεν είναι κάτι το καινούργιο κ ούτε εναπόκειται στη σφαίρα της φαντασίας ή συνωμοσιολογίας. Πρέπει όμως να γίνει αντιληπτό ότι γνωρίσματα όπως διαφάνεια, ανιδιοτέλεια, αφιλτράριστη ενημέρωση χωρίς συμβιβασμούς, και σκόπιμους χειρισμούς θα ήταν αφελές από μέρους μας να λέγαμε ότι χαρακτηρίζουν εν γένει αυτό το χώρο. Φυσικά και δεν πρέπει να υποπέσουμε σε στοχοποίηση κατάκριση των μέσων ενημέρωσης καθολικά αλλά να σημάνουμε συναγερμό στις όποιες παρεκκλίσεις.

Τακτικές περιλαμβάνουν τη χρήση λογικής πλάνης, ψυχολογικών χειρισμών, απόκρυψη πληροφοριών ή αντιτιθέμενων απόψεων, ανακατεύθυνση εστίασης κά.
Η ψυχολογική ή ψυχοσυναισθηματική χειραγώγηση αποτελεί και βασικό μέσω κοινωνικής επιρροής που στόχο έχει την πρόκληση αλλαγής συμπεριφοράς. Όταν αυτό δεν γίνεται εν γνώσει του προσλαμβανόμενου αποτελεί αθέμιτο μέσω συχνά εκμεταλλευτικού χαρακτήρα

Μηχανισμοί χειραγώγησης συνείδησης
Το να κρατάμε τους ανθρώπους σε μια συνεχή κατάσταση ανησυχίας, ταραχής και φόβου ενέχει πολλές επιπτώσεις στην ζωή τους. Σε αυτές τις συναισθηματικές καταστάσεις, δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί υψηλή κατάσταση συνειδητοποίησης .
Ο φόβος σε πολλούς ανθρώπους κατακλείει όλα τα κύτταρα παραλύοντας συχνά το ίδιο το σώμα. Η επιστήμη της ψυχολογίας το προσδιόρισε μέσω του μηχανισμού Fight or Flight Response όπου στη συνέχεια προστέθηκε κ το freeze. Η αντίδραση πάλης-φυγής-παγώματος, νοείται ως η φυσική αντίδραση του οργανισμού στον κίνδυνο ή την άγνοια. Είναι ένας τύπος ανταπόκρισης στο στρες λόγω εκλαμβανόμενης απειλής.
Οι δημαγωγοί χρησιμοποιούσαν πάντα τον φόβο για εκφοβισμό των υφισταμένων ή εχθρών και αυτό ήταν μια βασική διαφορά από τους ηγέτες. Οι πολιτικοί και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης χρησιμοποιούν πολύ συχνά τον φόβο για να παρακάμψουν τη λογική, δουλεύοντας πάρα πολύ στο να πυροδοτήσουν τα συναισθήματα του κοινού. Το vividness (παραστατικότητα) ο ήχος που δένει την εικόνα, η σειρά των ρεπορταζ, το ύφος και το χρώμα της φωνής αναλόγως την θεματική, όλα καθορίζουν το βαθμό επηρεασμού του κοινού. επιδρούν κατευθείαν στην συνείδηση, και διαμορφώνουν την αντιληπτική θεώρηση της πραγματικότητας.

Φόβος
Είναι ένα αρχέγονο συναίσθημα. Αποτελεί ένα πολύ δυνατό εργαλείο που μπορεί να θολώσει τη λογική των ανθρώπων και να αλλάξει τη συμπεριφορά τους. Η ταχύτητα εμφάνισης των βασικών συναισθημάτων υπερσκελίζει της λογικής. Αυτό συμβαίνει ασυνείδητα ως μια αυτόματη άμυνα του οργανισμού για την προστασία κ την επιβίωση του. Αυτό αποτέλεσε τον κύριο μηχανισμό επιβίωσης των ανθρώπων από την εμφάνιση τους ως μέσο αντιμετώπισης αρπακτικών και άλλων φυλών εναντίων του.
Ο φόβος ίσως το ισχυρότερο εκ των συναισθημάτων του ανθρώπου, έχει τεράστια επίδραση στους μηχανισμούς του εγκεφάλου. «φόβος γὰρ μνήμην ἐκπλήσσει, τέχνη δὲ ἄνευ ἀλκῆς οὐδὲν ὠφελεῖ» Ο φόβος ακυρώνει τη μνήμη, και η γνώση χωρίς θάρρος δεν ωφελεί έλεγε ο αρχαίος Έλληνας Ιστορικός Θουκυδίδης.
Όλα τα ερευνητικά δεδομένα συναινούν στο γεγονός ότι επηρεάζει τη σκέψη και τη λήψη αποφάσεων με πολλούς τρόπους, αφήνοντάς μας συχνά έκθετους και ευάλωτους σε έντονα συναισθήματα, αρνητικές σκέψεις και παρορμητικές αντιδράσεις. Σε αυτό το σημείο να επισημανθεί ότι μεγάλο μέρος των αντιδράσεων εναπόκειται και στην προσωπικότητα του ατόμου, στο περιβάλλον, και τα βιώματα του. Αν και αποτελεί ίσως τον παλαιότερο μηχανισμό επιβίωσης εντούτοις η απόκριση του σε αυτόν, καθορίζει τις επιλογές του.
Τα συναισθήματα ενός ατόμου όταν αυτά αναβλύζουν αμετροεπώς, έχουν επίδραση στη συλλογιστική απόδοση, επηρεάζοντας τη λογική σκέψη. Σε αρνητική συναισθηματική κατάσταση είναι πιο πιθανό να παρεκκλίνουν από τις λογικές νόρμες.
Βιοψυχολογικά και νευρολογικά, η επίδραση του συναισθήματος μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι το συναίσθημα καταλήγει σε αναπαραστάσεις στη λειτουργική μνήμη που καταλαμβάνουν τα ίδια «χωρικά» υποσυστήματα που χρειάζονται για τη συλλογιστική διαδικασία.

Ο φόβος είναι το θεμέλιο κάθε κυβερνητικής εξουσίας. (John Adams, Αμερικανός πρόεδρος)
Θέτοντας το σε ένα κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο, ένας λόγος που γίνονται όλα αυτά είναι για την επιβολή συγκεκριμένων θέσεων. Για να μπορέσει η εκάστοτε εξουσία να επιβάλλει την κυριαρχία της, όταν δεν έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα με την δύναμη της πειθούς, είναι “αναγκασμένη” να βγάλει το προσωπείο του «καλού παιδιού» και να δείξει το πραγματικό της πρόσωπο εδραιώνοντας την εξουσία της με την δύναμη της ισχύος.
Ο γνωστός Αμερικανός τραγουδιστής Jim Morrison έλεγε ότι «Όποιος ελέγχει τα ΜΜΕ, ελέγχει και το μυαλό».
Μέσα από την δύναμη των media επιτυγχάνεται η χειραγώγηση της συνείδησης της μάζας. Γεγονός που έχει ερευνηθεί και εξηγηθεί επιστημονικά.

Ψυχολογία των μαζών
Ο γνωστός Αυστριακός ψυχίατρος και νευρολόγος Sigmund Freud και συνάμα θεμελιωτής της ψυχανάλυσης στο βιβλίο του «Η ψυχολογία των μαζών και η ανάλυση του Εγώ» (1921), αξιοποιώντας τα πορίσματα του Gustave Le Bon προβαίνει σε μια ανάλυση των βασικών χαρακτηριστικών της ψυχολογίας των κοινωνιών.
Στη μάζα, τα άτομα τα οποία τη συνθέτουν, χάνουν μέρος από τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά τους, την ορθολογικότητά τους, τις αναστολές τους και τη διακριτή τους βούληση
Αναφέροντας πως οι μάζες διακατέχονται από τα αρχέγονα ένστικτα του ανθρώπου, τα οποία ως επί το πλείστον είναι βίαια, επιθετικά και σεξουαλικά. Αυτές οι δυνάμεις μπορεί να οδηγήσουν τις κοινωνίες στο χάος. Ακόμη ισχυριζόταν ότι οι μάζες είναι χειραγωγίσιμες, είναι εύπλαστες κι ότι μπορεί κανείς να αγγίξει τις επιθυμίες και τους φόβους των ανθρώπων, χρησιμοποιώντας τα όλα αυτά προς όφελός του.
Ο φόβος προκαλεί συναισθηματική και κατ’ επέκταση κοινωνική απόσυρση, υποχώρηση κ επιφυλακτικότητα, λέει ο καθηγητής πολιτικών επιστημών και ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα Christopher Federico PhD «Ο φόβος και το άγχος μας κάνουν να σταματήσουμε και να επαναξιολογήσουμε. Συχνά όμως όταν επαναξιολογούμε λόγω φόβου, τείνουμε να αναζητούμε πληροφορίες που ενισχύουν την ιδέα ότι υπάρχει μια απειλή – η οποία δεν είναι απαραίτητα η πιο ακριβής ή αντικειμενική.”
Ο καλύτερος τρόπος για να αποτρέψετε τη χειραγώγηση είναι να κατανοήσετε το συναίσθημα του ίδιου του φόβου και να ρυθμίσετε τις προεκτάσεις του. Η πρόκληση είναι να τον αναγνωρίσετε καθώς και πότε αυτός χρησιμοποιείται στοχευμένα με σκοπό την παραπλάνηση κ πότε με σκοπό να σας επιστήσει την προσοχή. Ένας ιδιαίτερα απλός και αποτελεσματικός τρόπος είναι μετά από έλεγχο γεγονότων, αν διαπιστώσετε ότι μια πηγή πληροφόρησης παράγει περισσότερες ανακριβείς ή τεχνητές πληροφορίες, μειώστε την έκθεσή σας στο περιεχόμενό του.

 

Του Γιγουρτάκη Μιχαήλ -Κλινικός Ψυχολόγος MSc, BSc (Hons)

Διαβάστε την συνέχεια του άρθρου...
Shares