«Φεύγουν οι Γερμανοί!» – 12 Οκτωβρίου 1944: Η Αθήνα ξέσπασε σε δάκρυα και πανηγυρισμούς μετά από 1.264 ημέρες Κατοχής

Η ημέρα που κατέβηκε η ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη και χιλιάδες Αθηναίοι πλημμύρισαν τους δρόμους – Η μεγάλη γιορτή της ελευθερίας, οι πληγές της Κατοχής και η τραγική συνέχεια που κανείς δεν ήθελε να φανταστεί.

Ήταν Πέμπτη, 12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα ξυπνούσε σε μια ιστορική πραγματικότητα που για περισσότερα από τρία χρόνια έμοιαζε με μακρινό όνειρο: οι Γερμανοί κατακτητές εγκατέλειπαν την ελληνική πρωτεύουσα.

Έπειτα από 1.264 ημέρες Κατοχής, πείνας, εκτελέσεων, φόβου και στερήσεων, οι δρόμοι γέμισαν ξανά με ανθρώπους που μπορούσαν να πανηγυρίσουν δημόσια την ελευθερία τους.

Η γερμανική σημαία κατέβαινε από την Ακρόπολη. Ελληνικές σημαίες ξεπρόβαλλαν από παράθυρα και μπαλκόνια. Άνθρωποι αγκαλιάζονταν, έκλαιγαν και τραγουδούσαν.

Μια ολόκληρη πόλη ζούσε μία από τις συγκλονιστικότερες στιγμές της νεότερης ιστορίας της.

«Φεύγουν!» – Η λέξη που έκανε την Αθήνα να ξεχυθεί στους δρόμους

Το πρωινό της 12ης Οκτωβρίου μία λέξη μεταδιδόταν από στόμα σε στόμα, από γειτονιά σε γειτονιά:

«Φεύγουν!»

Η είδηση της αποχώρησης των γερμανικών στρατευμάτων εξαπλώθηκε αστραπιαία.

Οι Αθηναίοι εγκατέλειπαν τα σπίτια τους και κατευθύνονταν προς το κέντρο. Οι δρόμοι γέμιζαν από πλήθη που κρατούσαν ελληνικές σημαίες και πανηγύριζαν το τέλος της γερμανικής κατοχής της πρωτεύουσας.

Ο συγγραφέας Γιώργος Θεοτοκάς περιέγραψε εικόνες με νέους και νέες πάνω σε κάρα, τραμ και φορτηγά γεμάτα κόσμο, καθώς και παιδιά που συμμετείχαν στους πανηγυρισμούς.

Ήταν η έκρηξη χαράς ενός πληθυσμού που είχε ζήσει την πείνα, τα μπλόκα, τις φυλακίσεις και την καθημερινή αγωνία για την επιβίωση.

Η στιγμή που η σβάστικα κατέβηκε από την Ακρόπολη

Ανάμεσα στα γεγονότα εκείνης της ημέρας ξεχωρίζει η υποστολή της γερμανικής σημαίας από την Ακρόπολη.

Ο Ιερός Βράχος, ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα του ελληνικού πολιτισμού, απαλλασσόταν από το έμβλημα της ναζιστικής κατοχής.

Η εικόνα αυτή απέκτησε τεράστια συμβολική σημασία.

Δεν σηματοδοτούσε μόνο την αποχώρηση ενός στρατού. Αντιπροσώπευε το τέλος μιας περιόδου καταπίεσης και την ελπίδα ότι η χώρα μπορούσε να αρχίσει ξανά.

Στο κέντρο της Αθήνας πραγματοποιήθηκαν αυθόρμητες συγκεντρώσεις, ενώ αντιπροσωπείες του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ κατέθεσαν στεφάνι στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη.

Η Αντίσταση και η προστασία της πόλης

Η απελευθέρωση της Αθήνας συνδέθηκε με τη γενικότερη υποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων από τα Βαλκάνια, καθώς άλλαζαν οι στρατιωτικές ισορροπίες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων είχε και η δράση της ελληνικής Αντίστασης κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές που παρατίθενται στο δημοσίευμα, δυνάμεις του ΕΛΑΣ ανέλαβαν την περιφρούρηση περιοχών και υποδομών της Αθήνας και του Πειραιά.

Αναφέρονται επίσης παρεμβάσεις για την αποτροπή καταστροφών σε σημαντικές εγκαταστάσεις, όπως το αεροδρόμιο του Ελληνικού και το φράγμα του Μαραθώνα, καθώς και συγκρούσεις με γερμανικές δυνάμεις που υποχωρούσαν.

Η αποχώρηση των κατακτητών από την πρωτεύουσα αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας απελευθέρωσης ελληνικών πόλεων.

Τις επόμενες ημέρες ακολούθησαν η Θήβα, η Λαμία, ο Βόλος, η Λάρισα και άλλες περιοχές, ενώ στις 30 Οκτωβρίου 1944 η Θεσσαλονίκη απελευθερώθηκε με την είσοδο δυνάμεων του ΕΛΑΣ.

18 Οκτωβρίου: Η επιστροφή της κυβέρνησης και η μεγάλη συγκέντρωση στο Σύνταγμα

Η απελευθέρωση δεν σήμαινε ότι είχαν επιλυθεί τα πολιτικά προβλήματα της χώρας.

Στις 14 Οκτωβρίου έφτασαν στην Αθήνα τα πρώτα βρετανικά στρατεύματα.

Τέσσερις ημέρες αργότερα, στις 18 Οκτωβρίου, επέστρεψε επίσημα η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, παρουσία και του Βρετανού στρατηγού Ρόναλντ Σκόμπι.

Ο πρωθυπουργός ανέβηκε στην Ακρόπολη για την έπαρση της ελληνικής σημαίας και στη συνέχεια εκφώνησε τον ιστορικό «Λόγο της Απελευθέρωσης» στην Πλατεία Συντάγματος.

Μπροστά σε ένα τεράστιο πλήθος μίλησε για εθνική ενότητα, εκλογές, ανασυγκρότηση των ενόπλων δυνάμεων και τιμωρία των συνεργατών των κατακτητών.

Από εκείνη την ομιλία έμεινε στην ιστορία και η φράση:

«Πιστεύομεν εις την Λαοκρατίαν».

Η Ελλάδα ήταν ελεύθερη, αλλά οι πληγές της Κατοχής ήταν τεράστιες

Πίσω από τους πανηγυρισμούς βρισκόταν μια χώρα εξαντλημένη.

Η γερμανική, ιταλική και βουλγαρική κατοχή είχε αφήσει βαθιά τραύματα στον πληθυσμό, στην οικονομία και στις υποδομές.

Ο λιμός, οι εκτελέσεις, τα αντίποινα, οι διώξεις και οι καταστροφές είχαν προκαλέσει τεράστιες ανθρώπινες απώλειες.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που παρατίθενται στο ιστορικό υλικό, οι συνολικές απώλειες της Ελλάδας από τον πόλεμο και την Κατοχή έφτασαν περίπου το 10% του πληθυσμού, αν και οι ιστορικές εκτιμήσεις διαφέρουν.

Ιδιαίτερα τραγική υπήρξε η εξόντωση των ελληνικών εβραϊκών κοινοτήτων από τους ναζί, με απώλειες που εκτιμώνται περίπου στο 87% του προπολεμικού εβραϊκού πληθυσμού της χώρας.

Εκατοντάδες χωριά είχαν υποστεί καταστροφές, ενώ σοβαρά πλήγματα είχαν δεχθεί οι μεταφορές, οι σιδηρόδρομοι, τα λιμάνια, οι κατοικίες και η παραγωγική δραστηριότητα.

Η Ελλάδα είχε κερδίσει ξανά την ελευθερία της, αλλά έπρεπε να ανοικοδομηθεί σχεδόν από την αρχή.

Από τους πανηγυρισμούς στα Δεκεμβριανά: Η τραγική συνέχεια

Η 12η Οκτωβρίου 1944 έμεινε στη συλλογική μνήμη ως ημέρα χαράς και ελπίδας.

Όμως η πολιτική ενότητα αποδείχθηκε εύθραυστη.

Οι διαφωνίες για τον αφοπλισμό των αντιστασιακών οργανώσεων, τον έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων και τη συγκρότηση του μεταπολεμικού κράτους εντάθηκαν γρήγορα.

Τον Δεκέμβριο του 1944, η Αθήνα βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο αιματηρών συγκρούσεων, στα γεγονότα που έμειναν γνωστά ως Δεκεμβριανά.

Η απελευθέρωση από τη γερμανική κατοχή δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την πολιτική ειρήνη που προσδοκούσε η ελληνική κοινωνία.

82 χρόνια μετά: Γιατί η 12η Οκτωβρίου δεν πρέπει να ξεχαστεί

Σήμερα, 12 Οκτωβρίου 2026, συμπληρώνονται 82 χρόνια από την απελευθέρωση της Αθήνας.

Η επέτειος δεν αποτελεί μόνο μια υπενθύμιση της αποχώρησης των ναζιστικών στρατευμάτων.

Είναι ημέρα μνήμης για τα θύματα της Κατοχής, τους ανθρώπους που αντιστάθηκαν, τις οικογένειες που έχασαν αγαπημένα πρόσωπα και τις κοινότητες που αφανίστηκαν.

Είναι, ταυτόχρονα, μια υπενθύμιση της αξίας της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της ειρήνης.

Γιατί εκείνο το πρωινό του Οκτωβρίου του 1944, έπειτα από 1.264 ημέρες γερμανικής κατοχής, η Αθήνα δεν γιόρταζε απλώς την αποχώρηση ενός στρατού. Γιόρταζε το δικαίωμα να ελπίζει ξανά.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Πρόγνωση καιρού για σήμερα Δευτέρα 12 Οκτωβρίου: Βροχές και τοπικές καταιγίδες στα ανατολικά και βόρεια.