ΕΒΕ: 61.200 κενές θέσεις και 132.880 υποψήφιοι εκτός επιλογής – Ο μεγάλος «κόφτης» στο μικροσκόπιο

Πέντε χρόνια μετά την εφαρμογή της, τα στοιχεία ανοίγουν ξανά τη συζήτηση: φίλτρο ποιότητας ή μηχανισμός μαζικού αποκλεισμού;

Πέντε χρόνια μετά την πρώτη εφαρμογή της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής, ο απολογισμός φέρνει στο φως αριθμούς που προκαλούν προβληματισμό: χιλιάδες υποψήφιοι δεν φτάνουν στο στάδιο της επιλογής, δεκάδες χιλιάδες πανεπιστημιακές θέσεις μένουν κενές και η έγκαιρη αποφοίτηση παραμένει εξαιρετικά χαμηλή.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι εάν τα Πανεπιστήμια χρειάζονται ακαδημαϊκές απαιτήσεις. Το ερώτημα είναι εάν η σημερινή ΕΒΕ αποτελεί τον δικαιότερο και αποτελεσματικότερο τρόπο για να τεθεί αυτός ο πήχης.

Οι τέσσερις αριθμοί που ανάβουν φωτιές

Για την περίοδο 2021–2025:

Το 29,7% των υποψηφίων των δύο βασικών κατηγοριών δεν εμφανίζεται στο στάδιο επιλογής με κύριο μηχανογραφικό.
Περίπου 61.200 θέσεις στα ΑΕΙ παρέμειναν κενές.
Η επιτυχία των υποψηφίων ΓΕΛ τρέχοντος έτους υποχώρησε από 83,9% το 2020 σε 63,5% το 2021, ενώ το 2025 διαμορφώθηκε στο 66,3%.
Μόνο το 24,2% των προπτυχιακών αποφοίτων ολοκληρώνει τις σπουδές στον προβλεπόμενο χρόνο.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η πρόσβαση περιορίστηκε απότομα μετά το 2021. Δεν αποδεικνύουν, όμως, ότι κάθε αρνητική εξέλιξη προκαλείται αποκλειστικά από την ΕΒΕ.

Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός

Η ΕΒΕ θεσπίστηκε με τον νόμο 4777/2021. Για κάθε επιστημονικό πεδίο υπολογίζεται ο μέσος όρος των επιδόσεων και κάθε Τμήμα επιλέγει συντελεστή, κατά κανόνα από 0,80 έως 1,20.

Όποιος υποψήφιος δεν καλύπτει το σχετικό όριο ενός Τμήματος δεν μπορεί να το δηλώσει, ακόμη κι αν στο τέλος μείνουν κενές θέσεις.

Ο στόχος είναι να αποτρέπονται εισαγωγές χωρίς τις βασικές ακαδημαϊκές προϋποθέσεις. Η βασική ένσταση είναι ότι το όριο μεταβάλλεται ανάλογα με τις επιδόσεις της εκάστοτε γενιάς και όχι βάσει ενός σταθερού συνόλου γνώσεων που απαιτεί κάθε πρόγραμμα σπουδών.

Έτσι, ο ίδιος βαθμός μπορεί τη μία χρονιά να επιτρέπει την επιλογή ενός Τμήματος και την επόμενη να την απαγορεύει.

Οι 132.880 υποψήφιοι που δεν έφτασαν στην επιλογή

Από τους 446.953 υποψηφίους των κατηγοριών «Επιλογή ΓΕΛ» και «Επιλογή ΕΠΑΛ» την πενταετία 2021–2025, οι 132.880 δεν εμφανίζονται στο στάδιο επιλογής με κύριο μηχανογραφικό.

Από αυτούς:

103.908 προέρχονταν από ΓΕΛ
28.972 προέρχονταν από ΕΠΑΛ

Παράλληλα, 29.997 υποψήφιοι υπέβαλαν μηχανογραφικό αλλά δεν εισήχθησαν. Επομένως, η μεγάλη πλειονότητα των μη εισαχθέντων έμεινε εκτός πριν από την τελική κατάταξη των βάσεων.

Ωστόσο, απαιτείται μία κρίσιμη διευκρίνιση: το Υπουργείο δεν δημοσιεύει πόσοι δεν υπέβαλαν μηχανογραφικό επειδή δεν κάλυπταν την ΕΒΕ και πόσοι είχαν δικαίωμα αλλά δεν το οριστικοποίησαν για προσωπικούς λόγους. Συνεπώς, οι 132.880 δεν μπορούν να χαρακτηριστούν στο σύνολό τους αποδεδειγμένα αποκλεισμένοι αποκλειστικά από την ΕΒΕ.

Πανεπιστήμια με άδεια καθίσματα

Την ίδια περίοδο υπολογίζεται ότι έμειναν περίπου 61.200 κενές θέσεις στα ΑΕΙ.

Η χαμηλή ζήτηση, η απόσταση, το κόστος στέγασης και οι επαγγελματικές προοπτικές επηρεάζουν επίσης την κάλυψη των θέσεων. Ωστόσο, η συσσώρευση κενών σε περιφερειακά Τμήματα δημιουργεί έναν επικίνδυνο φαύλο κύκλο:

Λιγότεροι πρωτοετείς
Μικρότερη ακαδημαϊκή δραστηριότητα
Δυσκολότερη διεκδίκηση πόρων
Νέα υποχώρηση της ελκυστικότητας
Οικονομικές απώλειες για τις τοπικές κοινωνίες

Βελτίωσε η ΕΒΕ τη φοίτηση;

Μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση που να αποδεικνύει ότι η ΕΒΕ μειώνει την εγκατάλειψη ή οδηγεί σε ταχύτερη αποφοίτηση.

Η παράλληλη εργασία, το στεγαστικό κόστος, η λανθασμένη επιλογή Τμήματος, η ποιότητα της διδασκαλίας και η ανεπαρκής φοιτητική υποστήριξη επηρεάζουν επίσης καθοριστικά την πορεία των σπουδών.

Για ασφαλή συμπεράσματα απαιτούνται αναλυτικά δεδομένα ανά Τμήμα πριν και μετά το 2021.

Υπάρχει άλλος δρόμος;

Μία εναλλακτική πρόταση είναι η αντικατάσταση του μεταβαλλόμενου ορίου από σταθερά, τεκμηριωμένα κριτήρια ανά Τμήμα, τα οποία θα ανακοινώνονται εγκαίρως.

Για τους υποψηφίους που βρίσκονται λίγο κάτω από το όριο θα μπορούσαν να προβλέπονται:

Δωρεάν θερινά προγράμματα προετοιμασίας
Διαγνωστική αξιολόγηση
Υποστηρικτικά μαθήματα στο πρώτο εξάμηνο
Ακαδημαϊκοί μέντορες
Ενισχυμένη φοιτητική στέγαση

Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιον αποκλείει το σύστημα, αλλά και ποια υποστήριξη παρέχει στους νέους ώστε να μάθουν, να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους.