Η κυβέρνηση ανακάλυψε την εφεδρεία αφού την άφησε να απαξιωθεί

Το ίδιο το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας παραδέχθηκε τη «μηδενική αξιοποίηση» της εφεδρείας. Το 2026 θεσπίστηκε νέο πλαίσιο, αλλά η εκπαίδευση 50 Εφέδρων Αξιωματικών δεν αρκεί για να καλύψει χρόνια κυβερνητικής αδράνειας και απομάκρυνσης της κοινωνίας από την εθνική άμυνα.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει ως μεγάλη μεταρρύθμιση τη δημιουργία της «Ενεργής Εφεδρείας», αποφεύγοντας να εξηγήσει γιατί χρειάστηκε να περάσουν τόσα χρόνια για να αναγνωριστεί ένα αυτονόητο ζήτημα εθνικής ασφάλειας: ότι οι Έφεδροι Αξιωματικοί και οι υπόλοιποι έφεδροι δεν μπορούν να παραμένουν επί δεκαετίες χωρίς τακτική, οργανωμένη και ουσιαστική επανεκπαίδευση.

Η πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα επιβαρυντική για την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Το ίδιο το Υπουργείο περιέγραψε το προηγούμενο καθεστώς με τις φράσεις «μηδενική αξιοποίηση δυναμικού εφεδρείας» και «πλήρης απουσία πλαισίου “Ενεργός Έφεδρος”». Δεν πρόκειται για καταγγελία κάποιου αντιπολιτευόμενου φορέα, αλλά για επίσημη κυβερνητική παραδοχή μιας βαθιάς και χρόνιας διοικητικής αποτυχίας.

Όταν ένα υπουργείο παραδέχεται ότι δεν αξιοποιούσε το ανθρώπινο δυναμικό της εφεδρείας, ουσιαστικά παραδέχεται ότι το κράτος εκπαίδευε πολίτες, τους απένεμε στρατιωτικούς βαθμούς, τους ενέτασσε στα σχέδια επιστράτευσης και στη συνέχεια τους εγκατέλειπε χωρίς σταθερό κύκλο επανεκπαίδευσης. Πρόκειται για κρατική ασυνέχεια που δεν μπορεί να καλυφθεί με παρουσιάσεις, επικοινωνιακές εξαγγελίες και νέες ονομασίες.

Έφεδροι Αξιωματικοί μόνο στα μητρώα

Οι Έφεδροι Αξιωματικοί δεν είναι απλοί πρώην στρατεύσιμοι. Έχουν εκπαιδευτεί για να διοικούν προσωπικό, να εκτελούν διαταγές, να οργανώνουν τμήματα, να λαμβάνουν αποφάσεις υπό πίεση και να αναλαμβάνουν αυξημένες ευθύνες σε περίπτωση επιστράτευσης ή πολεμικής κρίσης.

Παρά τα καθήκοντα αυτά, μεγάλος αριθμός Εφέδρων Αξιωματικών παραμένει για χρόνια χωρίς ουσιαστική επαφή με τη Μονάδα επιστρατευτικής τοποθέτησής του, χωρίς εξοικείωση με τις αλλαγές στα σχέδια επιχειρήσεων και χωρίς εκπαίδευση στα νεότερα μέσα, στις σύγχρονες επικοινωνίες και στις νέες μορφές πολέμου.

Η διατήρηση ενός βαθμού σε ένα μητρώο δεν ισοδυναμεί με πραγματική επιχειρησιακή ετοιμότητα. Ένας Έφεδρος Αξιωματικός που έχει να εκπαιδευτεί δέκα, δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια δεν μπορεί να θεωρείται αυτομάτως έτοιμος να διοικήσει προσωπικό και να εφαρμόσει σύγχρονα επιχειρησιακά σχέδια μόνο και μόνο επειδή κάποτε ολοκλήρωσε τη στρατιωτική του θητεία.

Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας γνώριζε ότι τα οπλικά συστήματα αλλάζουν, ότι οι επικοινωνίες εξελίσσονται και ότι οι σύγχρονες συγκρούσεις βασίζονται πλέον στα μη επανδρωμένα συστήματα, στον ηλεκτρονικό πόλεμο, στις ασφαλείς επικοινωνίες, στις πληροφορίες και στην ταχεία προσαρμογή. Παρ’ όλα αυτά, δεν είχε εξασφαλίσει ένα σταθερό και καθολικό πρόγραμμα επανεκπαίδευσης του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού.

Η κυβέρνηση ανακάλυψε το 2026 αυτό που όφειλε να κάνει εδώ και χρόνια

Με τον Ν. 5265/2026 δημιουργήθηκε νέο πλαίσιο για την εφεδρεία και θεσπίστηκε η Ενεργή Εθελοντική Εφεδρεία. Οι έφεδροι μπορούν πλέον να δηλώνουν ηλεκτρονικά την επιθυμία τους να συμμετέχουν ενεργότερα και να καταχωρίζουν δεξιότητες και εξειδικεύσεις, ώστε αυτές να αξιοποιούνται κατά την επιστρατευτική τους τοποθέτηση.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης εκπαίδευση Εφέδρων Αξιωματικών στις Σχολές Εφαρμογής Όπλων και Σωμάτων, εκπαίδευση στη Σχολή Πολέμου Στρατού Ξηράς, συμμετοχή σε εθνικές ασκήσεις, εξοικείωση με νέα οπλικά συστήματα και μαζικές προσκλήσεις εφέδρων που είναι ενταγμένοι στα σχέδια επιστράτευσης.

Οι προβλέψεις αυτές επιβεβαιώνουν, όμως, το μέγεθος της προηγούμενης εγκατάλειψης. Εάν το σύστημα λειτουργούσε επαρκώς, δεν θα χρειαζόταν να δημιουργηθεί σχεδόν από την αρχή ένας νέος μηχανισμός ενεργοποίησης, καταγραφής δεξιοτήτων και επανεκπαίδευσης. Η ίδια η ανάγκη της μεταρρύθμισης αποτελεί έμμεση ομολογία ότι η προηγούμενη πολιτική απέτυχε.

Η κυβέρνηση δεν δικαιούται να παρουσιάζει ως πολιτικό κατόρθωμα την καθυστερημένη αντιμετώπιση ενός προβλήματος το οποίο η ίδια αναγνώρισε αφού είχε ήδη διογκωθεί. Η νομοθέτηση του 2026 δεν διαγράφει την αδράνεια των προηγούμενων ετών ούτε αποδεικνύει ότι το νέο σύστημα λειτουργεί ήδη στην απαιτούμενη έκταση.

Μία εκπαίδευση 50 Αξιωματικών απέναντι σε ένα εθνικό πρόβλημα

Από τις 8 έως τις 13 Μαρτίου 2026, η Σχολή Πολέμου Στρατού Ξηράς πραγματοποίησε Σχολείο Τακτικής Σχεδίασης Χερσαίων Επιχειρήσεων, στο οποίο συμμετείχαν 50 Έφεδροι Αξιωματικοί. Η εκπαίδευση αυτή αποτελεί συγκεκριμένη και θετική δράση, αλλά η πραγματική της διάσταση δεν πρέπει να διογκώνεται επικοινωνιακά.

Πενήντα εκπαιδευμένοι Έφεδροι Αξιωματικοί δεν συνιστούν απόδειξη ότι αντιμετωπίστηκε η μακροχρόνια αποδιοργάνωση της εφεδρείας. Αποτελούν μια περιορισμένη παρέμβαση απέναντι σε ένα πολύ μεγαλύτερο ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο πρέπει να διατηρείται σε επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Μέχρι τις 4 Αυγούστου 2026, το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας δεν έχει παρουσιάσει πλήρη δημόσιο απολογισμό για το πόσοι Έφεδροι Αξιωματικοί κλήθηκαν συνολικά μέσα στο έτος, πόσοι παρουσιάστηκαν, πόσοι ολοκλήρωσαν εκπαίδευση και πόσοι είχαν να κληθούν επί πολλά χρόνια.

Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί αναλυτικά στοιχεία ανά Όπλο, Σώμα, ειδικότητα, ηλικιακή ομάδα και χρόνο τελευταίας εκπαίδευσης. Χωρίς αυτά τα δεδομένα, η κυβέρνηση ζητά ουσιαστικά από την Ελληνική κοινωνία να εμπιστευθεί τις εξαγγελίες της χωρίς να μπορεί να ελέγξει το πραγματικό αποτέλεσμα.

Η απουσία πλήρους απολογισμού δεν αποτελεί λεπτομέρεια. Στην εθνική άμυνα δεν αρκεί να υπάρχει ένας νόμος, μία ηλεκτρονική πλατφόρμα και μία επιλεγμένη εκπαιδευτική δράση. Απαιτείται να αποδεικνύεται ότι οι προβλέψεις εφαρμόζονται μαζικά, συστηματικά και με μετρήσιμα αποτελέσματα.

Αδυναμία ενσωμάτωσης της κοινωνίας στην εθνική άμυνα

Η μεγαλύτερη αποτυχία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας δεν περιορίζεται στην ανεπαρκή εκπαίδευση των εφέδρων. Αφορά την αδυναμία του να ενσωματώσει οργανωμένα την Ελληνική κοινωνία στον αμυντικό σχεδιασμό της χώρας.

Στην Ελλάδα υπάρχουν επιστήμονες, μηχανικοί, γιατροί, διασώστες, επαγγελματίες πληροφορικής, οδηγοί, τεχνικοί, χειριστές μηχανημάτων και πολίτες με πολύτιμη επαγγελματική εμπειρία. Το κράτος δεν είχε μέχρι σήμερα δημιουργήσει ένα αποτελεσματικό σύστημα για να καταγράφει, να πιστοποιεί και να αξιοποιεί συστηματικά αυτές τις δεξιότητες στο πλαίσιο της εφεδρείας.

Αντί να καλλιεργήσει μια διαρκή σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ Ενόπλων Δυνάμεων και κοινωνίας, το Υπουργείο αντιμετώπισε για χρόνια τους εφέδρους κυρίως ως ονόματα σε επιστρατευτικούς καταλόγους. Δεν δημιούργησε σταθερό πρόγραμμα ενημέρωσης, τακτικής εκπαίδευσης και επαφής με τις Μονάδες. Δεν εξασφάλισε ότι κάθε έφεδρος γνωρίζει με σαφήνεια τον ρόλο, την αποστολή και τις υποχρεώσεις του.

Η εθνική άμυνα, όμως, δεν αποτελεί αποκλειστική υπόθεση των μόνιμων στρατιωτικών. Αποτελεί υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας. Σε μια χώρα με τη γεωγραφική θέση, τις απειλές και τις ιδιαίτερες αμυντικές ανάγκες της Ελλάδας, η οργανωμένη εφεδρεία δεν είναι προαιρετικό συμπλήρωμα. Είναι κρίσιμο τμήμα της αποτρεπτικής ισχύος.

Η κυβέρνηση επενδύει πολιτικά και επικοινωνιακά στις αγορές νέων οπλικών συστημάτων, αλλά η άμυνα δεν εξασφαλίζεται μόνο με φρεγάτες, μαχητικά αεροσκάφη και πυραύλους. Τα μέσα χρειάζονται εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό, οργανωμένες Μονάδες, αξιόπιστη επιστράτευση και πολίτες που γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν σε περίοδο κρίσης.

Η εγκατάλειψη της εφεδρείας αποκαλύπτει μια κυβέρνηση που αντιμετώπισε την άμυνα περισσότερο ως πεδίο εξοπλιστικών ανακοινώσεων και λιγότερο ως συνολικό κοινωνικό και εθνικό σχεδιασμό. Η αγορά σύγχρονων μέσων δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη συστηματική εκπαίδευση των ανθρώπων που θα κληθούν να υπηρετήσουν μαζί με τις μόνιμες Ένοπλες Δυνάμεις.

Χωρίς προστασία εργαζομένων, η «Ενεργή Εφεδρεία» κινδυνεύει να μείνει σύνθημα

Η κυβέρνηση οφείλει επίσης να απαντήσει πώς μπορεί ένας εργαζόμενος, ένας ελεύθερος επαγγελματίας ή ένας μικρομεσαίος επιχειρηματίας να συμμετέχει τακτικά σε εκπαιδεύσεις χωρίς να υφίσταται οικονομική ζημία ή επαγγελματικές συνέπειες.

Οι γενικές αναφορές σε εργοδοτικές διευκολύνσεις δεν αρκούν. Χρειάζεται συγκεκριμένο και δεσμευτικό πλαίσιο που να προστατεύει τον εργαζόμενο από απόλυση, δυσμενή μεταχείριση ή απώλεια αποδοχών και να αποζημιώνει ουσιαστικά τον αυτοαπασχολούμενο για τις ημέρες κατά τις οποίες απουσιάζει από την εργασία του.

Χωρίς οικονομική και εργασιακή προστασία, το Υπουργείο μεταφέρει στους ίδιους τους πολίτες το κόστος μιας υποχρέωσης που αφορά την εθνική άμυνα. Με αυτόν τον τρόπο, η συμμετοχή κινδυνεύει να περιοριστεί σε όσους έχουν τον χρόνο ή την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθούν, αφήνοντας εκτός μεγάλο μέρος της κοινωνίας.

Η κυβέρνηση δεν μπορεί να ζητά ενεργή συμμετοχή από τους εφέδρους, όταν δεν έχει διαμορφώσει τις συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να ανταποκριθούν. Η σοβαρή πολιτική εφεδρείας προϋποθέτει όχι μόνο προσκλήσεις και εκπαιδεύσεις, αλλά και πραγματική μέριμνα για τις οικογένειες, τις θέσεις εργασίας και τις οικονομικές υποχρεώσεις των πολιτών.

Το Υπουργείο οφείλει να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις

Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας οφείλει να δημοσιοποιήσει, χωρίς να αποκαλύπτει διαβαθμισμένα επιχειρησιακά δεδομένα, πόσοι Έφεδροι Αξιωματικοί είναι σήμερα εγγεγραμμένοι στην εφεδρεία και πόσοι από αυτούς έχουν εκπαιδευτεί κατά την τελευταία πενταετία και δεκαετία.

Οφείλει να παρουσιάσει πόσες προσκλήσεις εκδόθηκαν το 2026, ποιο ήταν το ποσοστό παρουσίασης, πόσες ημέρες διήρκεσε η εκπαίδευση, ποια αντικείμενα καλύφθηκαν και ποια είναι η προβλεπόμενη περιοδικότητα των επόμενων προσκλήσεων.

Πρέπει επίσης να εξηγήσει ποιο είναι το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τα Κέντρα Μετεκπαίδευσης Εφεδρείας, πόσοι έφεδροι μπορούν να εκπαιδεύονται κάθε χρόνο και με ποια μέσα και εκπαιδευτές θα καλυφθεί ο στόχος της μαζικής επανεκπαίδευσης.

Χωρίς αριθμούς, ημερομηνίες και μετρήσιμους στόχους, η «Ενεργή Εφεδρεία» κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ακόμη μία κυβερνητική εξαγγελία που παρουσιάζεται με βαρύγδουπες ανακοινώσεις, αλλά εφαρμόζεται σε περιορισμένη έκταση.

Η εθνική άμυνα δεν χτίζεται με επικοινωνιακές παρουσιάσεις

Η επίσημη παραδοχή περί «μηδενικής αξιοποίησης» του δυναμικού της εφεδρείας αποκαλύπτει το μέγεθος της πολιτικής αποτυχίας. Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας δεν μπορεί να εμφανίζεται σήμερα ως σωτήρας ενός θεσμού που το ίδιο το κράτος άφησε να αδρανήσει και να απαξιωθεί.

Το νέο πλαίσιο του 2026 αποτελεί αναγνώριση του προβλήματος, όχι απόδειξη της επίλυσής του. Η εκπαίδευση 50 Εφέδρων Αξιωματικών είναι ένα περιορισμένο πρώτο βήμα, όχι η απάντηση στις ανάγκες μιας χώρας που χρειάζεται χιλιάδες εκπαιδευμένα και επιχειρησιακά έτοιμα στελέχη.

Η κυβέρνηση οφείλει να σταματήσει να αντιμετωπίζει την κοινωνία ως παθητικό θεατή των αμυντικών εξαγγελιών. Οφείλει να τη μετατρέψει σε οργανωμένο, ενημερωμένο και εκπαιδευμένο τμήμα της εθνικής άμυνας, με σαφή δικαιώματα, υποχρεώσεις και πραγματική κρατική υποστήριξη.

Η Ελλάδα διαθέτει ανθρώπους με γνώσεις, εμπειρία, αίσθημα ευθύνης και διάθεση προσφοράς. Αυτό που δεν διέθετε ήταν ένα Υπουργείο ικανό να τους εντάξει εγκαίρως σε έναν συνεκτικό και λειτουργικό αμυντικό σχεδιασμό. Η καθυστέρηση αυτή συνιστά σαφή πολιτική και διοικητική ευθύνη.

Η εθνική άμυνα δεν αντέχει άλλες πρόχειρες λύσεις, αποσπασματικές εκπαιδεύσεις και εξαγγελίες χωρίς απολογισμό. Απαιτεί συνέχεια, σοβαρότητα, λογοδοσία και πραγματική σύνδεση των Ενόπλων Δυνάμεων με την Ελληνική κοινωνία. Όσο αυτά δεν εξασφαλίζονται, η κυβέρνηση θα παραμένει υπόλογη για την απαξίωση ενός από τα σημαντικότερα στοιχεία της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας: της οργανωμένης και εκπαιδευμένης εφεδρείας.

Βασίλειος Ζομπανάκης