ΕΕ ΚΑΙ ΙΝΔΙΑ: Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Το 2024 , εισήχθη στην Ελλάδα η Talent Visa και η Tech Visa. Όχι τυχαία όπως αποδεικνύεται περίπου δύο χρόνια μετά.

Ας δούμε την εξέλιξη αυτής της ιστορίας πιάνοντας το νήμα από την αρχή

Η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και η κάλυψη των κενών στην αγορά εργασίας αποτελούν δύο από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης Ευρώπης. Μέσα από τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ινδία, αποκαλύπτεται ένας οδικός χάρτης που φιλοδοξεί να αλλάξει το τοπίο της κινητικότητας, επηρεάζοντας άμεσα τη δομή της απασχόλησης στην ήπειρό μας.

Στο πρώτο έγγραφο γίνεται η Κοινή Δήλωση για το CAMM (2016)

Το κείμενο αυτό είναι το επίσημο έγγραφο ίδρυσης της Κοινής Ατζέντας για τη Μετανάστευση και την Κινητικότητα (CAMM), η οποία υπογράφηκε στις 29 Μαρτίου 2016 στις Βρυξέλλες.

Η ατζέντα του κειμένου διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις κεντρικούς άξονες:

Tακτική Μετανάστευση & Κινητικότητα: Οργάνωση της νόμιμης μετανάστευσης, διευκόλυνση της έκδοσης θεωρήσεων (visas) και προσέλκυση εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης (επιστήμονες, ειδικοί πληροφορικής).
Παράτυπη Μετανάστευση & Εμπορία Ανθρώπων: Πρόληψη και καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης, ενίσχυση της ασφάλειας των εγγράφων και διαχείριση των συνόρων.
Aναπτυξιακό Αντίκτυπο: Μεγιστοποίηση των οφελών της μετανάστευσης για τις χώρες προέλευσης και προορισμού, με έμφαση στα εμβάσματα και τον ρόλο της διασποράς.
Διεθνής Προστασία: Συνεργασία για την προστασία προσφύγων και ευάλωτων ομάδων, όπως οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Το έγγραφο θέτει σημαντικά σημεία στρατηγικής όπως
Aμοιβαιότητα: Η συνεργασία βασίζεται στην αρχή της αμοιβαίας ωφέλειας και της εθελοντικής συμμετοχής των κρατών μελών της ΕΕ.
Θεσμικό Διάλογο: Προβλέπεται ετήσιος “Διάλογος Υψηλού Επιπέδου” που διεξάγεται εναλλάξ σε Βρυξέλλες και Νέο Δελχί.
Ειδικές Επιδιώξεις: Αναφέρεται ρητά η εξέταση συμφωνιών για απαλλαγή θεώρησης (visa waiver) για διπλωματικά διαβατήρια και η πιθανότητα μιας συμφωνίας επανεισδοχής (Readmission Agreement).

Στο δεύτερο Φυλλάδιο Έργου CAMM – Φάση II (2023-2025),

αναπτύσσεται η επιχειρησιακή συνέχεια της CAMM, εστιάζοντας στη EU-CAMM Project Phase 2 Brochure (Οκτώβριος 2023 – Οκτώβριος 2025).

Το έργο περιλαμβάνει Στοιχεία Υλοποίησης όπως

Φορείς, καθώς το έργο χρηματοδοτείται από την ΕΕ και υλοποιείται από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO) και το Διεθνές Κέντρο για την Ανάπτυξη Μεταναστευτικής Πολιτικής (ICMPD).

και τα αποτελέσματα Φάσης Ι (2017-2022): Πραγματοποιήθηκαν πάνω από 35 κυβερνητικές συναντήσεις και παράχθηκαν περισσότερα από 20 προϊόντα γνώσης (έρευνες/αναλύσεις).

‘Ομως το πραγματικό ενδιαφέρον βρίσκεται στους στόχους της Φάσης ΙΙ και στα πρακτικά ζητήματα της αγοράς εργασίας

Εδώ λοιπόν βλέπουμε να περιλαμβάνονται

Ανάλυση Αγοράς: Μελέτη των αναγκών σε εργατικό δυναμικό και αναγνώριση δεξιοτήτων/προσόντων σε βασικούς τομείς.
Ενημέρωση & Ευαισθητοποίηση: Παροχή πληροφοριών σε μετανάστες και φορείς για τους κινδύνους της παράτυπης μετανάστευσης.
Επιστροφές: Βελτίωση της συνεργασίας στις διαδικασίες επιστροφής και επανεισδοχής.

Δημιουργήσαμε λοιπόν έναν πίνακα σύγκρισης και συμπερασμάτων αυτών των δύο κειμένων

Χαρακτηριστικό	Κείμενο 1 (Διακήρυξη)	Κείμενο 2 (Έργο Φάσης ΙΙ)
Φύση	Πολιτικό πλαίσιο / Συμφωνία	Επιχειρησιακό σχέδιο / Project
Εστίαση	Γενικές αρχές και 4 πυλώνες	Πρακτική εφαρμογή, έρευνα και δράση
Συμμετέχοντες	Κυβερνήσεις (Ινδία – ΕΕ)	Διεθνείς οργανισμοί (ILO, ICMPD) & ΜΚΟ
Χρονικός Ορίζοντας	Αόριστος (από το 2016)	2023 – 2025

Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι:

η ΕΕ κάνει τη μετάβαση από τη Θεωρία στην Πράξη: Ενώ το 2016 δόθηκε έμφαση στη “διπλωματική” προσέγγιση (π.χ. βίζες), το 2023 το βάρος πέφτει στην “αντιστοίχιση δεξιοτήτων” με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας.
προωθεί τον έλεγχο μετανάστευσης: Είναι σαφές ότι η ΕΕ επιδιώκει τη νόμιμη κινητικότητα κυρίως για “υψηλά εξειδικευμένο προσωπικό” (highly-skilled), ενώ ταυτόχρονα πιέζει για πιο αποτελεσματικές διαδικασίες επιστροφής παράτυπων μεταναστών.
και τέλος εστιάζει στην Κοινωνική Ασφάλιση: Ένα κρίσιμο αλλά δύσκολο σημείο που αναφέρεται και στα δύο κείμενα είναι η συνεργασία στα θέματα κοινωνικής ασφάλισης (social security), κάτι που επηρεάζει άμεσα τους εργαζόμενους που μετακινούνται.

Η Voice News χθες , ημέρα της πανηγυρικής σμφωνίας, γνωρίζοντας εξ’ αρχής ότι αυτή η συφωνία θα επηρρεάσει την αγορά εργασίας σε πολύ υψηλό βαθμό, δημοσίευσε ένα κείμενο προπομπό για την εικόνα της νεανικής ανεργίας στην ΕΕ .

Σύμφωνα λοιπόν με τα έγγραφα που παραθέσαμε σήμερα και την παρούσα εικόνα της ανεργίας στην Ευρωζώνη, προκύπτουν κρίσιμες επιπτώσεις για την αγορά εργασίας στους Ευρωπαίους πολίτες.

Ας τα πάμε λοιπόν ένα-ένα:

1. Ενίσχυση του Ανταγωνισμού στις Θέσεις Υψηλής Ειδίκευσης

Η συμφωνία CAMM στοχεύει ρητά στην προσέλκυση εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης από την Ινδία, όπως επιστήμονες, τεχνολόγους, ειδικούς πληροφορικής (IT) και στελέχη επιχειρήσεων.

Για τους Ευρωπαίους: Αυτό θα αυξήσει τον ανταγωνισμό σε τομείς αιχμής, καθώς οι εταιρείες αποκτούν ευκολότερη πρόσβαση σε μια τεράστια δεξαμενή ταλέντων (EU Talent Pool) εκτός ΕΕ.
Χθες τονίσαμε ότι υπάρχει ο κίνδυνος η ΕΕ να προτιμά την «εξωτερική εισαγωγή» έτοιμου εργατικού δυναμικού αντί να επενδύει στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων των δικών της άνεργων νέων.

2. Αντιμετώπιση των Ελλείψεων Εργατικού Δυναμικού vs. Ανεργία Νέων

Η Φάση ΙΙ του έργου CAMM (2023-2025) εστιάζει στην ανάλυση της αγοράς εργασίας και στην αντιστοίχιση των αναγκών των εργοδοτών με μετανάστες εργαζόμενους.

Για τους Ευρωπαίους: Ενώ οι εργοδότες καλύπτουν άμεσα τα κενά τους, οι άνεργοι Ευρωπαίοι (που αγγίζουν το 15,1% στους νέους το 2025) ενδέχεται να παραμείνουν στο περιθώριο αν δεν υπάρξει παράλληλη στρατηγική σύνδεσης της εκπαίδευσης με την παραγωγή.
Στο χθεσινό άρθρο αναφέραμε ότι η «ασυμφωνία δεξιοτήτων» (skills mismatch) χρησιμοποιείται συχνά ως δικαιολογία για την εισαγωγή εργαζομένων, αντί για τη μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού συστήματος.

3. Πίεση στις Συνθήκες Εργασίας και Αμοιβές

Η προώθηση της κινητικότητας και η απλοποίηση των θεωρήσεων (visas) για εργασία αυξάνουν την προσφορά εργασίας.

Επίπτωση: Η αυξημένη προσφορά εργατικού δυναμικού από τρίτες χώρες μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να περιορίσει τη διαπραγματευτική δύναμη των Ευρωπαίων εργαζομένων για υψηλότερες αμοιβές ή καλύτερες συνθήκες, καθώς η αγορά προσαρμόζεται στις «άμεσες ανάγκες των εργοδοτών».

4. Αμοιβαιότητα και Ευκαιρίες για Ευρωπαίους στην Ινδία

Η συμφωνία CAMM βασίζεται στην αρχή της αμοιβαιότητας.

Για τους Ευρωπαίους: Θεωρητικά, ανοίγουν πόρτες για Ευρωπαίους ερευνητές, φοιτητές και επιχειρηματίες που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στην Ινδία.

Ωστόσο, στην πράξη, η ροή από την Ινδία προς την ΕΕ αναμένεται να είναι πολύ μεγαλύτερη λόγω του μεγέθους του ινδικού πληθυσμού.

5. Κοινωνική Ασφάλιση και Συντάξεις

Μία από τις προτεραιότητες της CAMM είναι η συνεργασία σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης.

Σε μια Ευρώπη που αντιμετωπίζει έντονο δημογραφικό πρόβλημα και γήρανση του πληθυσμού, η νόμιμη και οργανωμένη μετανάστευση μέσω της CAMM μπορεί να αποτελέσει “ανάσα” για τα εθνικά ασφαλιστικά συστήματα. Η συμφωνία προωθεί τη συνεργασία σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης, διασφαλίζοντας ότι η εργασία των μετακινούμενων πληθυσμών είναι νόμιμη, δηλωμένη και καλύπτεται από εισφορές. Αυτό δίνει κίνητρα στους εισερχόμενους εργαζομένους και φυσικά τονώνει τα δημόσια έσοδα αλλά και τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών ταμείων στην ΕΕ.

Γι αυτό λοιπόν και επίσημα έχει χαρακτηριστεί ως λύση-μονόδρομος.

Για την Ινδία, η συμφωνία αποτελεί στρατηγική νίκη. Διαθέτοντας τον μεγαλύτερο νεανικό πληθυσμό παγκοσμίως, η χώρα επιδιώκει:

Εξαγωγή Ταλέντων ,δηλαδή μετατροπή της εγχώριας ανεργίας των πτυχιούχων σε εξαγώγιμο προϊόν.

Εμβάσματα: Ας μην ξεχνάμε ότι η Ινδία είναι ο μεγαλύτερος αποδέκτης εμβασμάτων παγκοσμίως. Τα κεφάλαια αυτά αποτελούν «αιμοδοσία» για την οικονομία της.

Κυκλοφορία Εγκεφάλων (Brain Circulation): Οι εργαζόμενοι που επιστρέφουν από την ΕΕ μεταφέρουν πίσω τεχνογνωσία και κεφάλαια, επιταχύνοντας τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Ινδίας.

Μπροστά σε όλα αυτά οι Ευρωπαίοι πολίτες αισθάνονται ότι οι θέσεις εργασίας “εξισορροπούνται” με εισαγόμενο δυναμικό αντί να δημιουργούνται προοπτικές για τους ίδιους. Εάν η ηγεσία αυτή επικαλεστεί το δημογραφικό, το κείμενο του 2016 αποδεικνύει ότι γνώριζε το πρόβλημα τουλάχιστον απο το 1990 και δεν έκανε απολύτως τίποτα για να το αποτρέψει …

Έτσι για άλλη μια φορά η ΕΕ κλονίζεται και “προδίδεται” από τις ηγεσίες της, εντείνοντας τον προβληματισμό για το μέλλον της απασχόλησης των Ευρωπαίων