Δημοψήφισμα στην Ισλανδία για την ΕΕ: Η γεωπολιτική ασφάλεια, το αγκάθι της αλιείας και το βλέμμα στη Νορβηγία

Ενώπιον μιας κρίσιμης κάλπης βρίσκονται οι πολίτες της Ισλανδίας, καλούμενοι να αποφασίσουν σε δημοψήφισμα για την επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η χώρα, αν και αποτελεί μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) από τη δεκαετία του 1990, διατηρούσε ανέκαθεν ισχυρή την επιθυμία για εθνική κυριαρχία.

Παρότι η πρώτη αίτηση ένταξης το 2009 υποβλήθηκε υπό το βάρος της τότε οικονομικής κατάρρευσης και πάγωσε το 2013 όταν η οικονομία ανέκαμψε, η συζήτηση επιστρέφει τώρα υπό ένα εντελώς διαφορετικό πρίσμα.

Η ασφάλεια στην Αρκτική ως νέος καταλύτης

Σύμφωνα με αναλύσεις του Foreign Policy, η σημερινή στροφή της Ισλανδίας προς τις Βρυξέλλες τροφοδοτείται κυρίως από ανησυχίες στον τομέα της άμυνας και όχι της οικονομίας. Η υπουργός Εξωτερικών, Θόργκερντουρ Κάτριν Γκούναρσντοτιρ, έθεσε ως παράδειγμα τις παλαιότερες απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, αναδεικνύοντας την ανάγκη πολυμερούς προστασίας απέναντι σε επιθετικές δυνάμεις.

Παράλληλα, υπάρχουν και σημαντικά οικονομικά κίνητρα:

• Ευάλωτο νόμισμα: Η ισλανδική κορόνα υφίσταται συχνούς κλυδωνισμούς και υψηλό πληθωρισμό, με μελέτες του Υπουργείου Οικονομικών να δείχνουν ότι η διατήρησή της κοστίζει περισσότερο από τα οφέλη της.

• Ακριβή ζωή: Οι τιμές στα είδη πρώτης ανάγκης είναι κατά 55% υψηλότερες σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ.

• Θεσμική απομόνωση: Ως μέλος του ΕΟΧ, η χώρα εφαρμόζει ευρωπαϊκές οδηγίες χωρίς να έχει λόγο στη διαμόρφωσή τους.

Γιατί η ΕΕ επιθυμεί την ένταξη και η επίδραση στη Νορβηγία

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η προσχώρηση της Ισλανδίας θεωρείται γεωπολιτική αναγκαιότητα για την ενίσχυση της παρουσίας της στην Αρκτική. Επιπλέον, αναλυτές εκτιμούν ότι ένα θετικό αποτέλεσμα στο Ρέικιαβικ θα λειτουργούσε ως θετικό σοκ για τη Νορβηγία, ωθώντας την να επανεξετάσει τη δική της στάση απέναντι στο μπλοκ.

Τα εσωτερικά εμπόδια, η αλιεία και η διχασμένη κοινή γνώμη

Παρά τα επιχειρήματα, η προοπτική ένταξης συναντά ισχυρές αντιδράσεις. Η αλιεία, που αντιπροσωπεύει το 10% του ΑΕΠ της χώρας, παραμένει το μεγαλύτερο σημείο τριβής, καθώς η υπαγωγή στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ συνεπάγεται απώλεια του αποκλειστικού ελέγχου των θαλάσσιων πόρων.

Ταυτόχρονα, εγείρονται επιφυλάξεις για τους εξής λόγους:

• Οικονομική επιβάρυνση: Η Ισλανδία θα εισέλθει στην ΕΕ ως καθαρός συνεισφορέας, καταβάλλοντας περισσότερα από όσα θα λαμβάνει.

• Αμυντική εξάρτηση: Πολλοί υποστηρίζουν ότι η αμυντική κάλυψη της χώρας βασίζεται ήδη στη διμερή συνθήκη με τις ΗΠΑ από το 1951.

• Απειλή για την ταυτότητα: Οργανώσεις εναντιώνονται στην πιθανή αλλοίωση της πολιτισμικής ταυτότητας και την εμπλοκή σε διεθνείς συρράξεις.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν οριακό προβάδισμα του «Ναι», με τις πιθανότητες να κινούνται κοντά στο 52%. Ωστόσο, ακόμη και αν οι πολίτες εγκρίνουν την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, η τελική ένταξη θα απαιτήσει δεύτερο δημοψήφισμα για την επικύρωση της τελικής συμφωνίας, καθιστώντας το μέλλον της διαδικασίας αβέβαιο.