Αν ο Όμηρος έβλεπε σήμερα ένα μήνυμα στο κινητό, πιθανότατα δεν θα καταλάβαινε τα emojis, τα greeklish και τις αγγλικές λέξεις που χρησιμοποιούνται στις ψηφιακές συνομιλίες.

Κι όμως, η γλώσσα του και η σημερινή ελληνική αποτελούν διαφορετικές περιόδους μιας εντυπωσιακά μακράς γλωσσικής διαδρομής. Οι γραπτές μαρτυρίες της ελληνικής καλύπτουν, σχεδόν χωρίς διακοπές, περίπου 35 αιώνες, ξεκινώντας από τις μυκηναϊκές πινακίδες της Γραμμικής Β. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

Η ιδιαίτερη γλώσσα του Ομήρου

Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια συνδέονται με μια μακρά προφορική παράδοση. Οι αοιδοί απήγγελλαν τα έπη χρησιμοποιώντας επαναλαμβανόμενες φράσεις και σταθερά επίθετα που διευκόλυναν την απομνημόνευση.

Η ομηρική γλώσσα δεν αποτελούσε την καθημερινή διάλεκτο μιας συγκεκριμένης περιοχής. Ήταν ένα ιδιαίτερο λογοτεχνικό ιδίωμα, αποτελούμενο κυρίως από ιωνικά και αιολικά στοιχεία. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

Τι άλλαξε μέσα στους αιώνες

Η ελληνική γνώρισε σημαντικές μεταβολές. Η προφορά άλλαξε, η δοτική πτώση εξαφανίστηκε και το απαρέμφατο αντικαταστάθηκε από εκφράσεις με το «να». Πολλοί γραμματικοί τύποι απλοποιήθηκαν, ενώ δημιουργήθηκαν νέες λέξεις για τις ανάγκες κάθε εποχής.

Παράλληλα, αρκετές αρχαίες λέξεις παραμένουν αναγνωρίσιμες. Η «θάλασσα», η «γη», το «φως», ο «φίλος», ο «άνεμος» και η «ψυχή» χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα. Άλλες εξελίχθηκαν: ο «πατήρ» έγινε «πατέρας», η «μήτηρ» έγινε «μητέρα» και η «καρδία» έγινε «καρδιά».

Μια γλώσσα που δανείζεται και δημιουργεί

Η ελληνική δεν παρέμεινε ποτέ απολύτως «καθαρή». Δανείστηκε λέξεις από τα λατινικά, τα ιταλικά, τα τουρκικά, τα γαλλικά, τα σλαβικά και, πιο πρόσφατα, τα αγγλικά.

Λέξεις όπως «μπαλκόνι», «σαλόνι», «ασανσέρ», «κομπιούτερ» και «ίντερνετ» εντάχθηκαν στην καθημερινή επικοινωνία. Ο γλωσσικός δανεισμός δεν αποτελεί παρακμή, αλλά φυσικό χαρακτηριστικό κάθε ζωντανής γλώσσας.

Από την επιστολή στο emoji

Η ψηφιακή εποχή άλλαξε κυρίως τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε. Οι επιστολές έγιναν άμεσα μηνύματα και οι μεγάλες παράγραφοι αντικαταστάθηκαν από σύντομες φράσεις, συντομογραφίες και hashtags.

Τα emojis προσθέτουν συναίσθημα στον γραπτό λόγο. Ένα χαμόγελο ή μια καρδιά μπορούν να συμπληρώσουν μια πρόταση, χωρίς όμως να αντικαθιστούν τη γλώσσα.

Το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο γράφεται ήδη από την τεχνητή νοημοσύνη, η οποία καλείται να κατανοήσει το ελληνικό λεξιλόγιο, τη γραμματική και τις ιδιωματικές εκφράσεις.

Η ελληνική δεν έφτασε στον 21ο αιώνα επειδή έμεινε ίδια. Επιβίωσε επειδή προσαρμοζόταν σε κάθε εποχή. Από τον Όμηρο μέχρι τα emojis, συνεχίζει να αλλάζει χωρίς να χάνει τη μνήμη και την ταυτότητά της.