Από «στρατηγικοί σύμμαχοι» σε βάρος: Οι Κούρδοι της Συρίας εκτός παιχνιδιού στη νέα συμφωνία ΗΠΑ–Δαμασκού

Κάποτε θεωρούνταν ο πιο αξιόπιστος εταίρος της Ουάσιγκτον στη μάχη κατά του Ισλαμικό Κράτος. Σήμερα, όμως, οι Κούρδοι της Συρίας βλέπουν το έδαφος να χάνεται κάτω από τα πόδια τους, καθώς οι γεωπολιτικές ισορροπίες αλλάζουν με ταχύτητα. Ανάμεσα στους σχεδιασμούς της κυβέρνησης Ντόναλντ Τραμπ, στις επιδιώξεις της Τουρκίας και στη νέα ισλαμιστική ηγεσία της Δαμασκού, το κουρδικό όραμα της Ροζάβα μοιάζει πλέον σχεδόν διαλυμένο.

Η de facto αυτονομία στη βόρεια και βορειοανατολική Συρία αποδυναμώνεται δραματικά. Οι υπό κουρδική διοίκηση Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις βρίσκονται αντιμέτωπες με στρατιωτική πίεση μεγάλης κλίμακας από τον κυβερνητικό στρατό και αναγκάζονται να εφαρμόσουν μια εύθραυστη συμφωνία εκεχειρίας με τη Δαμασκό.

Παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα: πώς και σε ποιο βαθμό θα ενσωματωθούν οι SDF στον συριακό στρατό, τι θα απογίνουν τα οπλοστάσιά τους και πόση πραγματική διοικητική εξουσία θα κρατήσουν στα εδάφη που εξακολουθούν να ελέγχουν. Το μόνο βέβαιο για τους Κούρδους είναι το αίσθημα ότι η Δύση και κυρίως οι ΗΠΑ, τούς εγκατέλειψε.

Ο Κούρδος διπλωματικός εκπρόσωπος της Αυτόνομης Διοίκησης, Αμπντουλκαρίμ Ομάρ, μιλά ανοιχτά για «διεθνείς συμφωνίες που συνήφθησαν ερήμην τους». Και πράγματι, η Ουάσιγκτον δείχνει να αλλάζει προτεραιότητες. Επιδιώκοντας στρατιωτική αποδέσμευση από τη Συρία, η κυβέρνηση Τραμπ επενδύει πλέον στη συνεργασία με τον μεταβατικό πρόεδρο Αχμέντ αλ Σάρα, έναν πρώην τζιχαντιστή με στήριξη από την Άγκυρα και τα κράτη του Κόλπου, και σαφώς εχθρική στάση απέναντι στο Ιράν.

Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ πιέζουν για εξομάλυνση σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Συρίας, σε μια προσπάθεια να περιορίσουν περιφερειακές εντάσεις. Όμως το ερώτημα για το αν η Συρία μπορεί να βρει ενότητα και σταθερότητα παραμένει μετέωρο.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από την πρόσφατη αμερικανική επιχείρηση μεταφοράς χιλιάδων κρατουμένων του ISIS από φυλακές που έλεγχαν οι SDF προς το Ιράκ. Ο επικεφαλής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, χαρακτήρισε τη μεταφορά «αναγκαία για την περιφερειακή ασφάλεια». Συνολικά 5.704 κρατούμενοι, από 61 χώρες, μεταφέρθηκαν στο Ιράκ, με τη Βαγδάτη να ζητά επαναπατρισμούς και οικονομική στήριξη.

Οι φόβοι για αναβίωση του ISIS δεν είναι θεωρητικοί. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών του ΟΗΕ, περίπου 3.000 μαχητές παραμένουν ενεργοί σε Ιράκ και Συρία. Παλαιότερη έκθεση της Defense Intelligence Agency είχε προειδοποιήσει ότι το ISIS θα επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί το τέλος του καθεστώτος Άσαντ για να ανασυγκροτήσει δυνάμεις και να σχεδιάσει επιθέσεις εκτός συνόρων. Ήδη, η δράση του εκτείνεται από την Αυστραλία έως τον Νίγηρα, ενώ ο ΟΗΕ καταγράφει χρήση κυβερνοεργαλείων, drones και τεχνητής νοημοσύνης.

Παράλληλα, στη σύνοδο του διεθνούς συνασπισμού κατά του ISIS στο Ριάντ, η Συρία του αλ Σάρα συμμετείχε ως θεσμικός εταίρος, με τη στήριξη ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η νέα στρατηγική βασίζεται πλέον στους κρατικούς θεσμούς της Δαμασκού και στην περιφερειακή συνεργασία, όχι σε τοπικές ένοπλες δυνάμεις.

Για τους Κούρδους, αυτό σημαίνει υποβάθμιση. Από «αναγκαίος σύμμαχος», η SDF μετατρέπεται σε δύναμη που καλείται να ενσωματωθεί σε ένα κρατικό πλαίσιο που δεν ελέγχει. Για την Ουάσιγκτον, αντίθετα, η νέα προσέγγιση λειτουργεί ως στρατηγική έξοδος από το συριακό μέτωπο. Ήδη οι ΗΠΑ αποχώρησαν από βάσεις-κλειδιά, μειώνοντας την άμεση στρατιωτική τους παρουσία.

Το ζητούμενο για τον Λευκό Οίκο είναι σαφές: λιγότερη άμεση εμπλοκή, περιορισμός της ιρανικής επιρροής και αποφυγή σύγκρουσης Ισραήλ–Τουρκίας. Το μεγάλο ερώτημα, όμως, παραμένει: ποιος τελικά θα διαμορφώσει τη μεταπολεμική Συρία — και ποιο ρόλο, αν υπάρχει, θα έχουν οι Κούρδοι σε αυτήν;