Σαν σήμερα, υπογράφηκε στη Λωζάνη της Ελβετίας στις 30 Ιανουαρίου 1923 από τις κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Τουρκίας η ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών που επισφράγισε τον εκτοπισμό άνω του 1,2 εκατ. ελληνορθοδόξων από την Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη προς το Βασίλειο της Ελλάδος, ενώ την ίδια στιγμή εκατοντάδες χιλιάδες μουσουλμάνων εγκατέλειψαν τα σπίτια τους στην ελληνική πλευρά και εκτοπίστηκαν στην Τουρκία. Η προσφυγική εγκατάσταση αποτέλεσε τεράστια πρόκληση και για τις δύο πλευρές. Οι εισερχόμενοι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στα σπίτια αυτών που αναχώρησαν, ή έζησαν σε αυτοσχέδια καταλύματα μέχρι να ολοκληρωθούν τα πρώτα έργα στέγασης. Σταδιακά οι πρόσφυγες επισκεύασαν, επέκτειναν και αναδιαμόρφωσαν τους χώρους ζωής τους, και τις δεκαετίες που ακολούθησαν άφησαν ένα μόνιμο αποτύπωμα στα αστικά και αγροτικά τοπία όπου εγκαταστάθηκαν – ένα αποτύπωμα που ακόμα δεν έχει μελετηθεί αρκετά.
Αφορούσε τουλάχιστον 1,6 εκατομμύρια ανθρώπους (1.221.489 Έλληνες Ορθόδοξους από τη Μικρά Ασία, την Ανατολική Θράκη, τον Πόντο και τον Καύκασο, και 355.000 – 400.000 Μουσουλμάνους από την Ελλάδα), οι περισσότεροι από τους οποίους έγιναν βίαια πρόσφυγες και de jure αποξενώθηκαν από τις πατρίδες τους.
Στις 16 Μαρτίου 1922, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Yusuf Kemal Tengirşenk (Γιουσούφ Κεμάλ Τενγκιρσένκ) είχε δηλώσει ότι «η κυβέρνηση της Άγκυρας τάσσεται σθεναρά υπέρ μιας λύσης που θα ικανοποιούσε την παγκόσμια κοινή γνώμη και θα εξασφάλιζε την ηρεμία στη χώρα της» και ότι «ήταν έτοιμη να δεχτεί την ιδέα της ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και των Μουσουλμάνων της Ελλάδας».
Τελικά το αρχικό αίτημα για ανταλλαγή πληθυσμών ήρθε, υπό πίεση, από τον Ελευθέριο Βενιζέλο σε επιστολή που υπέβαλε στην Κοινωνία των Εθνών στις 16 Οκτωβρίου 1922, (η καταστροφή της Σμύρνης είχε λάβει χώρα μόλις ένα μήνα νωρίτερα) ως ένας τρόπος για την εξομάλυνση των σχέσεων, καθώς η πλειονότητα των επιζώντων Ελλήνων κατοίκων της Τουρκίας είχε καταφύγει από τις πρόσφατες σφαγές στην Ελλάδα μέχρι τότε. Ο Βενιζέλος πρότεινε μια «υποχρεωτική ανταλλαγή ελληνικών και τουρκικών πληθυσμών» και ζήτησε από τον Φρίντγιοφ Νάνσεν να προβεί στις απαραίτητες ρυθμίσεις.
Το νέο κράτος της Τουρκίας οραματιζόταν επίσης την ανταλλαγή πληθυσμών ως έναν τρόπο να επισημοποιήσει και να μονιμοποιήσει τη φυγή των γηγενών ελληνικών ορθοδόξων πληθυσμών του, ενώ παράλληλα ξεκινούσε μια νέα έξοδο ενός μικρότερου αριθμού (400.000) μουσουλμάνων από την Ελλάδα ως έναν τρόπο να παρέχει εποίκους για τα νεοαποδημηθέντα ορθόδοξα χωριά της Τουρκίας – η Ελλάδα εν τω μεταξύ την είδε ως έναν τρόπο να παρέχει στους άκληρους ελληνορθόδοξους πρόσφυγες από την Τουρκία εδάφη των εκδιωχθέντων μουσουλμάνων.
![](https://voicenews.gr/wp-content/uploads/2026/05/our-viber-1.png")
