Ο σκιώδης στόλος των δεξαμενόπλοιων κρατά το πετρέλαιο της Ρωσίας σε ροή

Οι δημοκρατίες της Ομάδας των Επτά έχουν επιδιώξει να περιορίσουν τα έσοδα της Ρωσίας από τις εξαγωγές πετρελαίου που συμβάλλουν στη χρηματοδότηση του πολέμου κατά της Ουκρανίας. Αλλά οι δυτικές κυβερνήσεις και οι εμπειρογνώμονες σε θέματα κυρώσεων λένε ότι η Μόσχα έχει καταφύγει στη χρήση ενός λεγόμενου σκιώδους στόλου εκατοντάδων γερασμένων δεξαμενόπλοιων αβέβαιης ιδιοκτησίας και πρακτικών ασφαλείας, τα οποία αποφεύγουν τις κυρώσεις και διατηρούν τα έσοδα από το πετρέλαιο.

Ακολουθούν πράγματα που πρέπει να γνωρίζετε για τον σκιώδη στόλο – και γιατί ανησυχεί τις δυτικές κυβερνήσεις και τις περιβαλλοντικές ομάδες.

Τι είναι ο σκιώδης στόλος;

Ο σκιώδης στόλος αποτελείται από γερασμένα δεξαμενόπλοια που αγοράζονται μεταχειρισμένα, συχνά από αδιαφανείς οντότητες με διευθύνσεις σε χώρες που δεν υπόκεινται σε κυρώσεις, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή οι Νήσοι Μάρσαλ, και με σημαία σε μέρη όπως η Γκαμπόν ή οι Νήσοι Κουκ. Ορισμένα από τα πλοία ανήκουν στη ρωσική κρατική ναυτιλιακή εταιρεία Sovcomflot. Ο ρόλος τους είναι να βοηθήσουν τους εξαγωγείς πετρελαίου της Ρωσίας να ξεφύγουν από το ανώτατο όριο τιμών των 60 δολαρίων ανά βαρέλι που επέβαλαν οι σύμμαχοι της Ουκρανίας.

Οι εκτιμήσεις ποικίλλουν, αλλά η S&P Global και το Ινστιτούτο Οικονομικής Σχολής του Κιέβου ανεβάζουν τον αριθμό σε πάνω από 400 πλοία που μπορούν να μεταφέρουν πετρέλαιο ή προϊόντα που παράγονται από αργό πετρέλαιο, όπως ντίζελ και βενζίνη.

Ο σκιώδης στόλος στην πραγματικότητα δεν είναι και τόσο σκιώδης. Τα πλοία δεν κρύβουν τις στάσεις τους σε ρωσικούς τερματικούς σταθμούς πετρελαίου. Ορισμένα έχουν άμεσες συνδέσεις με τη Ρωσία, όπως τα πλοία που ανήκουν στη Sovcomflot. Σε άλλες περιπτώσεις, είναι συχνά ασαφές ποιος ακριβώς κρύβεται πίσω από τους καταχωρημένους ιδιοκτήτες και τι είδους πρακτικές ασφαλείας και ασφάλισης έχουν τα πλοία. Αυτό που τα ξεχωρίζει είναι ότι μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο και λειτουργούν εκτός της δικαιοδοσίας των χωρών της G7 που επιβάλλουν κυρώσεις.

Το Κρεμλίνο έχει αποφύγει μέχρι στιγμής να σχολιάσει τον σκιώδη στόλο.

Ποιο είναι το ανώτατο όριο τιμών;

Το πλαφόν αποσκοπεί στον περιορισμό των κερδών της Ρωσίας, ενώ παράλληλα διατηρεί τη ροή του πετρελαίου στις παγκόσμιες αγορές και αποφεύγει μια ενεργειακή κρίση που θα οδηγούσε σε αύξηση των τιμών της βενζίνης και του πληθωρισμού.

Το ανώτατο όριο, το οποίο τέθηκε σε ισχύ στις 5 Δεκεμβρίου 2022, επιβάλλεται με την απαγόρευση σε παρόχους υπηρεσιών, όπως ασφαλιστές και διαχειριστές ναυτιλιακών εταιρειών, να συναλλάσσονται με πετρέλαιο που τιμολογείται πάνω από το όριο. Οι εταιρείες αυτές έχουν ως επί το πλείστον την έδρα τους σε δυτικές χώρες και συνεπώς βρίσκονται εντός της εμβέλειας της επιβολής κυρώσεων.

Αυτό αξιοποιεί τις αυστηρές απαιτήσεις του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού του ΟΗΕ, σύμφωνα με τις οποίες τα πλοία πρέπει να διαθέτουν οικονομικά στέρεη ασφάλιση που υποστηρίζεται από αξιόπιστους ελέγχους προκειμένου να δραστηριοποιηθούν. Η ασφάλιση αυτή παρέχεται παραδοσιακά από ένα δίκτυο ασφαλιστών του κλάδου με έδρα τη Δύση, γνωστό ως International Group ή IG.

Όταν επιβλήθηκε για πρώτη φορά το ανώτατο όριο, περίπου το 70% του ρωσικού πετρελαίου μεταφερόταν με πλοία με ασφάλιση IG, αλλά το ποσοστό αυτό έχει πλέον μειωθεί στο 10%, σύμφωνα με τη Σχολή Οικονομικών Επιστημών του Κιέβου.

Πώς ο σκιώδης στόλος αποφεύγει το ανώτατο όριο τιμών;

Τα πλοία αγοράζονται μεταχειρισμένα και ανήκουν σε αδιαφανείς οντότητες που βρίσκονται σε μέρη όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι Σεϋχέλλες, η Ινδία ή το Βιετνάμ που δεν συμμετέχουν στις κυρώσεις. Οι νέοι ιδιοκτήτες χρησιμοποιούν νέους ασφαλιστές στη Ρωσία ή σε άλλες μη δυτικές τοποθεσίες.

Γιατί ο σκιώδης στόλος αποτελεί σημαντικό παράγοντα στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας;

Η αποφυγή του ανώτατου ορίου έχει αυξήσει την τιμή που λαμβάνει η Ρωσία για το πετρέλαιό της στις παγκόσμιες αγορές, λένε οι ειδικοί σε θέματα κυρώσεων. Η έκπτωση για το ρωσικό πετρέλαιο σε σύγκριση με το διεθνές σημείο αναφοράς Brent έχει συρρικνωθεί από 35 δολάρια ανά βαρέλι σε λιγότερο από 10 δολάρια ανά βαρέλι. Η Ρωσία είδε τα έσοδα από το πετρέλαιο να διατηρούνται σταθερά και ακόμη και να αυξάνονται.

Τα έσοδα από εξαγωγές ήταν κατά μέσο όρο 16,4 δισεκατομμύρια δολάρια ανά μήνα για τους πρώτους 11 μήνες του 2024, 5% υψηλότερα από την ίδια περίοδο του 2023, καθώς το ρωσικό πετρέλαιο ήταν κατά μέσο όρο 64 δολάρια ανά βαρέλι, σύμφωνα με τη Σχολή Οικονομικών Επιστημών του Κιέβου. Η αποφυγή του ανώτατου ορίου απέφερε στη Ρωσία επιπλέον 9,4 δισεκατομμύρια δολάρια.

Αυτά είναι χρήματα που το Κρεμλίνο μπορεί να χρησιμοποιήσει για να πληρώσει για την παραγωγή όπλων και άλλων αγαθών για τον στρατό.

Τα έσοδα από το πετρέλαιο προάγουν την οικονομική σταθερότητα βοηθώντας να διατηρηθεί το έλλειμμα του προϋπολογισμού υπό έλεγχο και στηρίζοντας την αξία του ρωσικού ρουβλίου έναντι άλλων νομισμάτων. Το πετρέλαιο διατηρεί το εμπορικό ισοζύγιο της Ρωσίας σε πλεόνασμα, πράγμα που σημαίνει ότι πουλάει περισσότερα από όσα αγοράζει από την υπόλοιπη εργασία και έχει χρήματα για να πληρώσει για τις εισαγωγές.

Ως αποτέλεσμα, «η Ρωσία δεν αντιμετωπίζει σημαντικούς περιορισμούς στον προϋπολογισμό της ή στις πολεμικές της δαπάνες», ανέφεραν οι εμπειρογνώμονες της σχολής του Κιέβου στην τελευταία τους αξιολόγηση της ρωσικής οικονομίας.

Γιατί υπάρχουν ανησυχίες για πετρελαιοκηλίδες και σαμποτάζ;

Ο μέσος όρος ηλικίας των πλοίων είναι περίπου 18 χρόνια, πράγμα που σημαίνει ότι βρίσκονται κοντά στο τέλος της διάρκειας ζωής τους και είναι πιο ευάλωτα σε ατυχήματα, ειδικά αν δεν είναι καλά συντηρημένα. Εν τω μεταξύ, είναι αμφίβολο αν η ασφάλιση μη-IG θα μπορούσε να βασιστεί στην πληρωμή του τεράστιου κόστους καθαρισμού σε περίπτωση που μια πετρελαιοκηλίδα μολύνει μια ακτογραμμή στη Βαλτική, το Αιγαίο ή τη Μάγχη, όλες τις διαδρομές που χρησιμοποιούνται από τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο από τα λιμάνια της Ρωσίας στη Βαλτική ή τη Μαύρη Θάλασσα στις αγορές της στην Κίνα, την Ινδία και την Τουρκία.

Τον Μάιο του 2023, ένα 18χρονο σκιώδες δεξαμενόπλοιο που μετέφερε 340.000 βαρέλια ρωσικών πετρελαιοειδών από το λιμάνι του Βισότσκ στη Βαλτική έχασε την ισχύ της μηχανής του και παραλίγο να προσαράξει ενώ περνούσε από τα στενά της Δανίας.

Τον Οκτώβριο, το Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσε ότι θα αρχίσει να ζητά ασφαλιστικά στοιχεία από ύποπτα σκιώδη πλοία και τον Δεκέμβριο ακολούθησαν το παράδειγμα η Δανία, η Σουηδία, η Πολωνία, η Φινλανδία και η Εσθονία. Τα σκάφη δεν σταματούν, αλλά όσα δεν μπορούν να αποδείξουν επαρκή ασφάλιση μπορούν να προστεθούν σε καταλόγους κυρώσεων.

Η φινλανδική αστυνομία κατέσχεσε στις 26 Δεκεμβρίου το Eagle S, ένα δεξαμενόπλοιο που, όπως είπε, ανήκε στον σκοτεινό στόλο, με την υποψία ότι χρησιμοποίησε την άγκυρά του για να προκαλέσει ζημιά στο καλώδιο Estlink 2 που παρέχει ηλεκτρική ενέργεια από τη Φινλανδία στην Εσθονία κάτω από τη Βαλτική.

Η Κοινή Εκστρατευτική Δύναμη, μια ομάδα 10 χωρών, συμπεριλαμβανομένων της Σουηδίας, της Νορβηγίας, της Φινλανδίας, των τριών βαλτικών κρατών και του Ηνωμένου Βασιλείου, έχει εντείνει τις προσπάθειες εντοπισμού σκαφών του σκοτεινού στόλου για τη διασφάλιση των υποθαλάσσιων υποδομών. «Συγκεκριμένα σκάφη που αναγνωρίστηκαν ως μέρος του σκιώδους στόλου της Ρωσίας έχουν καταχωρηθεί στο σύστημα, ώστε να μπορούν να παρακολουθούνται στενά όταν προσεγγίζουν βασικές περιοχές ενδιαφέροντος», ανέφερε σε ανακοίνωσή του το βρετανικό υπουργείο Άμυνας.

Είναι λοιπόν αναποτελεσματικό το πλαφόν;

Όχι. Οι χώρες της G-7 και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν επιβάλει κυρώσεις σε περισσότερα από 100 πλοία που θεωρούν ότι εμπορεύονται ρωσικό πετρέλαιο κατά παράβαση του ανώτατου ορίου. Από τη στιγμή που το κάνουν αυτό, οι συναλλαγές που αφορούν το εν λόγω πλοίο ή το φορτίο του μπορούν να φέρουν προβλήματα για τους πελάτες, τους εμπόρους και τις τράπεζες. Περίπου τα δύο τρίτα από αυτά τα στοχοθετημένα πλοία έχουν μείνει αδρανή, πράγμα που σημαίνει ότι τα χρήματα που δαπανήθηκαν για αυτά πήγαν χαμένα. Αυτός είναι ένας από τους στόχους των κυρώσεων: να αυξηθεί το κόστος της διεξαγωγής απαγορευμένων επιχειρήσεων, αν δεν μπορεί να σταματήσει εντελώς.

Πηγή apnews.com