ΚΙΝΑ ΚΑΙ ΡΩΣΙΑ ΠΡΟΩΘΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΛΥΠΟΛΙΚΟΤΗΤΑ, ΕΝΩ ΟΙ ΗΠΑ ΔΙΑΦΩΝΟΥΝ
Η Κίνα και η Ρωσία πρέπει να ηγηθούν της οικοδόμησης ενός πολυπολικού κόσμου, δήλωσε ο Σι Τζινπίνγκ στον Βλαντιμίρ Πούτιν στο Σενζέν στις 18 Νοεμβρίου, μία ημέρα πριν συναντηθούν και οι δύο με τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι δύο πλευρές οφείλουν να «αναλάβουν σταθερά τις ευθύνες που αναλογούν σε μεγάλες δυνάμεις και να πρωτοστατήσουν στις προσπάθειες για την οικοδόμηση ενός πολυπολικού κόσμου και την προώθηση μεγαλύτερης δημοκρατίας στις διεθνείς σχέσεις», ανέφερε ο Σι, σύμφωνα με την ενημέρωση του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών σχετικά με τις συνομιλίες τους στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC).
Ο Πούτιν απάντησε ότι η Ρωσία είναι έτοιμη να «προωθήσει από κοινού τη διαδικασία της παγκόσμιας πολυπολικότητας». Την επόμενη ημέρα, ο Σι φιλοξένησε την πρώτη τριμερή συνάντηση των ηγετών των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας, μια συνάντηση που οι επικριτές είχαν ήδη χαρακτηρίσει ως «Γιάλτα 2.0»: έναν διαμελισμό του κόσμου σε σφαίρες επιρροής, με το Πεκίνο να αναλαμβάνει την Ασία και τη Μόσχα την Ευρώπη.
Τα έγγραφα, ωστόσο, δείχνουν προς άλλη κατεύθυνση. Από τα κείμενα που υπέγραψαν οι τρεις ηγέτες, μόνο εκείνο της Ουάσιγκτον διεκδικεί πρωτοκαθεδρία σε μια ολόκληρη περιοχή, ενώ τα κινεζο-ρωσικά κείμενα απαγορεύουν ρητά την ηγεμονία. Όσα ειπώθηκαν από τους Σι, Πούτιν και Τραμπ στο Σενζέν αναδεικνύουν τα σημεία όπου οι δύο αυτές αντιλήψεις αποκλίνουν, αλλά και τα σημεία όπου συγκλίνουν.
Το Πεκίνο και η Μόσχα παρουσίασαν αναλυτικά τη δική τους εκδοχή σε κοινή δήλωση τον Μάιο του 2024, ένα έγγραφο που περιγράφει έναν πολυπολικό κόσμο θεμελιωμένο στην κυριαρχία, τη μη παρέμβαση και τη συνεργασία προς αμοιβαίο όφελος. Στις 20 Μαΐου του τρέχοντος έτους, στο Πεκίνο, συμπύκνωσαν τις θέσεις τους σε μια σύντομη κοινή διακήρυξη «σχετικά με την εγκαθίδρυση ενός πολυπολικού κόσμου και ενός νέου τύπου διεθνών σχέσεων», συνοδευόμενη από μια επιπλέον κοινή δήλωση. Η τρίτη αρχή της διακήρυξης αναφέρει: «Η ηγεμονία σε παγκόσμιο επίπεδο είναι απαράδεκτη και πρέπει να απαγορευτεί. Κανένα κράτος ή ομάδα κρατών δεν πρέπει να ελέγχει τις διεθνείς υποθέσεις, να αποφασίζει για την τύχη άλλων χωρών ή να μονοπωλεί τις ευκαιρίες ανάπτυξης».
Κάθε κράτος είναι «ελεύθερο να επιλέγει» τους διεθνείς εταίρους του, ενώ δεν υφίστανται χώρες ή λαοί «πρώτης κατηγορίας». Η κοινή δήλωση του Μαΐου προχωρά ακόμη περισσότερο, στοχεύοντας ευθέως στην «πίσω αυλή» της Ουάσιγκτον. Η Μόσχα και το Πεκίνο «αντιτίθενται στην παρέμβαση εξωτερικών δυνάμεων στις εσωτερικές υποθέσεις των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, υπό οποιοδήποτε πρόσχημα», αναφέρεται.
Ως δήλωση αρχών, αντικατοπτρίζει τον «αιώνα του Παγκόσμιου Νότου» στον οποίο έχει ποντάρει ο Πούτιν, έναν κόσμο όπου, θεωρητικά, οι μεγάλες δυνάμεις δεν έχουν μεγαλύτερο λόγο για τους γείτονές τους από ό,τι οποιοσδήποτε άλλος. Η ίδια διακήρυξη χαρακτηρίζει «απαράδεκτη» την άσκηση πίεσης σε κυρίαρχα κράτη προκειμένου να εγκαταλείψουν την ουδετερότητά τους, μια θέση που ερμηνεύεται ως αιχμή κατά της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ και του δικαιώματος της Ουκρανίας να επιλέγει τις συμμαχίες της.
Οι επικριτές, οι οποίοι διαβλέπουν στο όραμα του πολυπολικού κόσμου μια ρωσική αξίωση για «σφαίρες επιρροής», εστιάζουν ακριβώς σε αυτό το σημείο. Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (NSS) των ΗΠΑ, με ημερομηνία Νοεμβρίου 2025 και δημοσιευμένη στις αρχές Δεκεμβρίου, παρουσιάζει μια διαφορετική προσέγγιση. Δεσμεύεται να «επιβάλει ένα “Συμπλήρωμα Τραμπ” (Trump Corollary) στο Δόγμα Μονρόε» και να «αποκαταστήσει την αμερικανική υπεροχή στο Δυτικό Ημισφαίριο», αποκλείοντας «ανταγωνιστές εκτός του Ημισφαιρίου».
«Η δυσανάλογα μεγάλη επιρροή που ασκούν τα μεγαλύτερα, πλουσιότερα και ισχυρότερα έθνη αποτελεί διαχρονική αλήθεια των διεθνών σχέσεων», υποστηρίζει το κείμενο. Ο όρος «σφαίρες επιρροής» δεν χρησιμοποιείται πουθενά, και σε καμία περίπτωση δεν προτείνεται κάποιος διαμοιρασμός ισχύος. Στην ενότητα για την ισορροπία δυνάμεων, οι ΗΠΑ δεσμεύονται να «αποτρέψουν την παγκόσμια και σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και την περιφερειακή κυριαρχία άλλων δυνάμεων», ενώ στο κεφάλαιο για την Ευρώπη υπόσχονται να εμποδίσουν «οποιονδήποτε αντίπαλο από το να κυριαρχήσει στην Ευρώπη».
Στα χαρτιά, η Ουάσιγκτον διεκδικεί ολόκληρο το Ημισφαίριο για τον εαυτό της, αρνούμενη παράλληλα στην Κίνα και τη Ρωσία τις δικές τους σφαίρες επιρροής. Την εποχή εκείνη, η στρατηγική αυτή εκλήφθηκε ως επαναφορά του μονοπολικού μοντέλου, θέτοντας τις ΗΠΑ σε πορεία σύγκρουσης και με τις δύο δυνάμεις. Στην πράξη, τα πράγματα κινήθηκαν περισσότερο προς το μοντέλο της Γιάλτας παρά προς το δημοσιευμένο κείμενο.
Μια εκτενέστερη, μη δημοσιευμένη εκδοχή της NSS πρότεινε τη δημιουργία ενός «Πυρήνα των 5» (Core 5), αποτελούμενου από τις ΗΠΑ, την Κίνα, τη Ρωσία, την Ινδία και την Ιαπωνία, με σκοπό την επίλυση των μεγάλων παγκόσμιων ζητημάτων, χωρίς τη συμμετοχή της Ευρώπης.
Έναν μήνα μετά τη δημοσίευση, το εν λόγω «συμπλήρωμα» τέθηκε σε εφαρμογή στο Καράκας μέσω της επιχείρησης «Απόλυτη Αποφασιστικότητα» (Operation Absolute Resolve) και της σύλληψης του Νικολάς Μαδούρο, μια πρακτική εφαρμογή του τρόπου με τον οποίο ο Τραμπ
Αμερικανοί εκπρόσωποι έχουν ρωτήσει έκτοτε το Κίεβο εάν θα ήταν διατεθειμένο να παραχωρήσει το Ντονμπάς με αντάλλαγμα την ένταξη στο ΝΑΤΟ, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, η οποία θα αφορά την ανάπτυξη των στρατευμάτων της Συμμαχίας.
Ο Πούτιν ανέπτυξε αυτή τη θέση στις 18 Νοεμβρίου, σε ομιλία του στην επιχειρηματική σύνοδο κορυφής του APEC. Αντί να προσαρμοστούν στη μετατόπιση του οικονομικού βάρους προς την Ασία, οι «πρώην ηγεμόνες» προσπαθούν να ανακόψουν την πορεία εκείνων που σημειώνουν επιτυχία, «κατά παράβαση της λογικής του θεμιτού ανταγωνισμού», δήλωσε, ενώ το βιοτικό επίπεδο στην ΕΕ υποχωρεί «σταθερά και ταπεινωτικά» για την ευρωζώνη. Αυτό που χρειάζεται η περιοχή είναι «ενότητα, όχι διχασμός, ισότητα, όχι ηγεμονία, εταιρική σχέση, όχι απομόνωση, διάλογος, όχι τελεσίγραφα», τόνισε.
Στην τριμερή συνάντηση της 19ης Νοεμβρίου, ο Πούτιν δήλωσε ότι η Ρωσία, η Κίνα και οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά στην παγκόσμια ασφάλεια, εάν συνεργάζονταν «με βάση τον αμοιβαίο σεβασμό, την ισότητα και τη διατήρηση μιας ισορροπίας συμφερόντων», κατονομάζοντας την Ουκρανία μεταξύ των συγκρούσεων όπου τα συμφέροντά τους συμπίπτουν.
Η ρητορική του Σι κατά την τριμερή συνάντηση προσέγγιζε περισσότερο τη λογική της διαχείρισης των διεθνών υποθέσεων από τις μεγάλες δυνάμεις, παρά το πνεύμα κατά της ηγεμονίας που διαπνεόταν η διακήρυξη του Μαΐου. Σύμφωνα με το πρακτικό του Κρεμλίνου, ο Σι ανέφερε ότι οι καλές σχέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων διασφαλίζουν την παγκόσμια ασφάλεια, ενώ η αντιπαράθεση μεταξύ τους οδηγεί τον κόσμο στο χάος, προσθέτοντας ότι οι τρεις χώρες φέρουν ειδική ευθύνη ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Στην ομιλία του στο πλαίσιο του APEC, τάχθηκε υπέρ μιας περιφερειακής συνεργασίας που θα είναι «ανοιχτή και ενοποιημένη, αντί για αποκλειστική ή κατακερματισμένη». Στις συνομιλίες του με τον Τραμπ, έθεσε ως προϋποθέσεις τον «σεβασμό, τη δικαιοσύνη και την αμοιβαιότητα», προειδοποιώντας τις ΗΠΑ να «συνεχίσουν να πράττουν το σωστό» όσον αφορά την Ταϊβάν, ένα ζήτημα για το οποίο το Πεκίνο δεν αποδέχεται καμία εξωτερική παρέμβαση.
Ο Τραμπ περιέγραψε τη συνάντηση ως μια επαφή μεταξύ τριών μεγάλων κρατών που φέρουν «ειδική ευθύνη για τη διατήρηση ενός ανοιχτού, σεβαστικού και εποικοδομητικού διαλόγου». «Ποτέ δεν επιτεύχθηκε ειρήνη αποφεύγοντας τις ευκαιρίες για διάλογο. Εμείς, από κοινού, επιλέγουμε μια διαφορετική πορεία», δήλωσε, σύμφωνα με την εφημερίδα The Globe and Mail. Πρότεινε τη μείωση των πυρηνικών οπλοστασίων, παραδεχόμενος ωστόσο ότι «από τη στιγμή που μια χώρα αποκτά πυρηνικά όπλα, είναι πολύ δύσκολο να τα αποχωριστεί».





