Voice News — Όλα στο φως
18,9°Αθήνα 16,9°Θεσσαλονίκη
Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2026

VOICE NEWS · ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Βρείτε την είδηση.

Οι ειδήσεις, οι άνθρωποι και τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.

ΔΟΚΙΜΑΣΤΕ ΜΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

    Voice News — Όλα στο φως
    ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑΚατάσκοπος
    Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2026 18,9° Αθήνα · 16,9° Θεσσαλονίκη

    «Είμαι φλύαρος»: Οι πινακίδες ντροπής και οι τιμωρίες του παλιού σχολείου

    MEDIA 18 Νοεμβρίου, 2026 8:21 ΠΜ
    ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

    Όταν ο συμμαθητής γινόταν επιτηρητής: Πρωτόσχολοι και τιμωρίες στο παλιό σχολείο

    Παιδιά που δίδασκαν άλλα παιδιά, πινακίδες διαπόμπευσης και συλλογικές ποινές: Η οργάνωση του αλληλοδιδακτικού σχολείου και οι σκηνές που αποτύπωσε ο Παπαδιαμάντης.

    Πώς μπορούσε ένας δάσκαλος να διδάξει ταυτόχρονα πολλούς μαθητές διαφορετικού επιπέδου; Στα αλληλοδιδακτικά σχολεία, σημαντικό μέρος της απάντησης βρισκόταν στους πρωτόσχολους: τους πιο προχωρημένους μαθητές, που αναλάμβαναν να καθοδηγούν ομάδες συμμαθητών τους.

    Εξηγούσαν ασκήσεις, διόρθωναν και βοηθούσαν στην τήρηση της τάξης, υπό την εποπτεία του δασκάλου. Η μέθοδος πρόσφερε διέξοδο στην έλλειψη εκπαιδευτικών και στις ανάγκες του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

    Το 1830, ο Ιωάννης Κοκκώνης μετέφρασε και προσάρμοσε τον οδηγό της αλληλοδιδακτικής μεθόδου του Γάλλου Σαραζίν, περιγράφοντας λεπτομερώς την οργάνωση του σχολείου.

    Μαθητής και υπεύθυνος της ομάδας

    Ο πρωτόσχολος παρέμενε παιδί και λογοδοτούσε στον δάσκαλο. Απέναντι στους συμμαθητές του, όμως, είχε έναν διαφορετικό ρόλο: μπορούσε να τους βοηθά στο μάθημα και συγχρόνως να επιτηρεί τη συμπεριφορά τους.

    Στη «Δασκαλομάννα» του Παπαδιαμάντη, είναι ο πρωτόσχολος εκείνος που δίνει το παράγγελμα προσοχής όταν εμφανίζεται ο δάσκαλος. Η σκηνή αποτυπώνει χαρακτηριστικά αυτή τη μικρή ιεραρχία μέσα στην τάξη.

    Η τιμωρία γινόταν δημόσια

    Στις περιγραφές της σχολικής πειθαρχίας συναντάμε την ορθοστασία προς τον τοίχο, το γονάτισμα και τον «πελαργό», δηλαδή την παραμονή στο ένα πόδι.

    Ξεχωριστή μορφή διαπόμπευσης ήταν τα «πιττακώματα» ή «ποινικά παράσημα»: πινακίδες με χαρακτηρισμούς όπως «είμαι φλύαρος», «είμαι αμελής» ή «είμαι ψεύτης».

    Η διατύπωση σε πρώτο πρόσωπο παρουσίαζε τον χαρακτηρισμό σαν δήλωση του ίδιου του παιδιού. Η ποινή εκτυλισσόταν μπροστά στους συμμαθητές του, μετατρέποντας την έκθεση στο βλέμμα της τάξης σε μέρος της τιμωρίας.

    Το παιδί που ζητούσε να γονατίσει

    Στον «Τυφλοσύρτη», ο μικρός Αλογάκης παρακαλεί τον δάσκαλο να τον αφήσει να γονατίσει, επειδή πονά ακόμη από προηγούμενο ξυλοδαρμό.

    Έπειτα χαράζει μόνος του με κιμωλία το όριο της θέσης του στο πάτωμα και γονατίζει, κρατώντας ανοιχτό το βιβλίο. Η λεπτομέρεια δείχνει πόσο γνώριμη είναι για το παιδί η διαδικασία.

    Στο ίδιο διήγημα, ο δάσκαλος απειλεί ολόκληρη την τάξη με παραμονή στο σχολείο χωρίς μεσημεριανό, επειδή οι μαθητές δεν κατήγγειλαν έναν συμμαθητή τους.

    Ο οδηγός και η λογοτεχνική μαρτυρία

    Οι σχολικοί οδηγοί περιγράφουν κανόνες και προβλεπόμενες πρακτικές. Οι λογοτεχνικές αφηγήσεις δίνουν διαφορετική πρόσβαση στην εποχή: αποτυπώνουν τον φόβο, την παράκληση και τις σχέσεις μέσα στην τάξη, χωρίς να αποτελούν απογραφή όλων των σχολείων.

    Μαζί φωτίζουν μια καθημερινότητα όπου ο συμμαθητής μπορούσε να είναι ταυτόχρονα βοηθός, επιτηρητής και μάρτυρας της τιμωρίας.

    Σχετικά Άρθρα