PREDATOR: Η ΕΠΙΚΕΙΜΕΝΗ ΔΙΚΗ, Η ΙΣΡΑΗΛΙΝΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

Γράφει ο παρατηρητής,

Η δικαστική συνέχεια μπορεί να αλλάξει την τύχη των καταδικασθέντων. Η ασφάλεια των κρατικών επικοινωνιών και η πολιτική λογοδοσία απαιτούν απαντήσεις πέρα από το ύψος μίας ποινής.

Στις 11 Δεκεμβρίου 2026 έχει προσδιοριστεί η έναρξη της δευτεροβάθμίας δίκης για το Predator, ενώπιον του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών. Τότε πρόκειται να εκδικαστούν οι εφέσεις. Η απόφαση δεν μπορεί να προεξοφληθεί. Η πολιτική σημασία της διαδικασίας ξεπερνά ήδη την τύχη των τεσσάρων που καταδικάστηκαν πρωτόδικα. Η Ελλάδα εξακολουθεί να χρειάζεται πειστικές απαντήσεις για την παραβίαση επικοινωνιών ανθρώπων που ασκούσαν δημόσια διοίκηση και χειρίζονταν ευαίσθητες πληροφορίες.

Το ζητούμενο είναι αν η δίκη θα βοηθήσει να αποσαφηνιστούν οι σχέσεις, οι αρμοδιότητες και οι ευθύνες γύρω από τη λειτουργία του συστήματος. Μία αυστηρή ποινή μπορεί να τιμωρήσει συγκεκριμένες πράξεις. Από μόνη της, όμως, δεν αποκαθιστά την ασφάλεια των κρατικών επικοινωνιών, ούτε εξηγεί πώς απέτυχαν οι μηχανισμοί προστασίας τους.

Το δίδαγμα της υπόθεσης Vodafone

Η χώρα είχε προειδοποιηθεί πολύ πριν εμφανιστεί το Predator. Στην υπόθεση Vodafone του 2004 και του 2005, παράνομο λογισμικό στα τηλεφωνικά κέντρα εκμεταλλεύτηκε λειτουργίες νόμιμης συνακρόασης. Έτσι εξέθεσε επικοινωνίες του πρωθυπουργού, υπουργών και άλλων αξιωματούχων. Το 2007, οι Βασίλης Πρεβελάκης και Διομήδης Σπινέλλης δημοσίευσαν σχετική τεχνική μελέτη στο «IEEE Spectrum». Περιέγραψαν επίσης την απώλεια στοιχείων που δυσχέρανε την έρευνα.

Εκείνη η παραβίαση αφορούσε στην υποδομή του παρόχου. Το Predator προσβάλλει την ίδια τη συσκευή. Μία τεκμηριωμένη ανάλυση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τις δύο υποθέσεις ως μία επιχείρηση με κοινούς δράστες. Το ιστορικό δίδαγμα αφορά τη διατήρηση των αποδείξεων και τον αποτελεσματικό έλεγχο όσων αποκτούν πρόσβαση στις επικοινωνίες.

Τον Ιούλιο του 2019, η ΕΥΠ υπήχθη στον πρωθυπουργό με το προεδρικό διάταγμα 81 του 2019. Η επιλογή αυτή προσδιορίζει πολιτική αρμοδιότητα και ευθύνη εποπτείας. Δεν αποδεικνύει ότι ο πρωθυπουργός γνώριζε κάθε υπηρεσιακή ενέργεια. Καθιστά, όμως, εύλογη την απαίτηση να εξηγήσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης τι απέδωσε αυτή η συγκέντρωση αρμοδιοτήτων στην προστασία της νομιμότητας.

Το 2021 ακολούθησε ο απόλυτος αποκλεισμός ενημέρωσης όσων είχαν παρακολουθηθεί για λόγους εθνικής ασφάλειας. Στις 5 Απριλίου 2024, με την απόφαση 465, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι αυτή η απαγόρευση παραβίαζε συνταγματικές και ευρωπαϊκές εγγυήσεις. Η δυνατότητα αποτελεσματικού ελέγχου είχε περιοριστεί ακριβώς εκεί όπου η μυστικότητα απαιτούσε ισχυρότερες εγγυήσεις.

Οι αποφάσεις και τα ερωτήματα που παραμένουν

Τον Ιούλιο του 2023, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων ανακοίνωσε ότι είχε εντοπίσει περισσότερα από 350 μηνύματα σχετικά με απόπειρες εγκατάστασης κατασκοπευτικού λογισμικού. Από αυτά, περισσότερα από 220 περιείχαν παραπλανητικό σύνδεσμο. Η Αρχή είχε επίσης ενημερώσει τους συνδρομητές και χρήστες 92 τηλεφωνικών αριθμών. Τα στοιχεία αυτά αφορούν μηνύματα και αποδέκτες. Δεν αποδεικνύουν ότι κάθε τηλέφωνο μολύνθηκε ούτε ότι κάθε μήνυμα οδήγησε σε υποκλοπή.

Στις 30 Ιουλίου 2024, η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Γεωργία Αδειλίνη ανακοίνωσε τα συμπεράσματα της εισαγγελικής έρευνας. Σύμφωνα με αυτά, δεν είχαν εντοπιστεί στοιχεία εμπλοκής της ΕΥΠ και άλλων κρατικών υπηρεσιών στη χρήση του παράνομου λογισμικού. Αυτή ήταν η κατάληξη της συγκεκριμένης έρευνας. Δεν συνιστούσε δικαστική απάντηση σε κάθε ζήτημα λειτουργίας του Predator.

Στις 26 Φεβρουαρίου 2026, το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών καταδίκασε τους Tal Dilian, Sara Hamou, Felix Bitziios και Γιάννη Λαβράνο. Οι ποινές για καθέναν έφθασαν τα 126 έτη και οκτώ μήνες, με εκτιτέα τα 8 έτη. Η εκτέλεσή τους ανεστάλη μέχρι την κρίση σε δεύτερο βαθμό. Το δικαστήριο διαβίβασε επίσης υλικό για περαιτέρω διερεύνηση πιθανών αδικημάτων, μεταξύ των οποίων και η κατασκοπεία. Η καταδίκη παραμένει πρωτόδικη.

Στις 27 Απριλίου 2026, ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Τζαβέλλας έκρινε ότι δεν προέκυπταν νέα στοιχεία που να δικαιολογούν ανάσυρση της αρχειοθετημένης υπόθεσης. Ως προς την κατασκοπεία, η αιτιολογία ανέφερε ότι η ιδιότητα ενός στόχου δεν αποδείκνυε από μόνη της υποκλοπή κρατικών μυστικών.

Η διάκριση είναι αναγκαία για την ποινική κρίση. Για την ασφάλεια του κράτους, όμως, πρέπει να εξεταστεί ποια υπηρεσιακή πληροφορία μπορούσε να εκτεθεί και αν εξακολουθεί να υπάρχει κίνδυνος. Η έλλειψη απόδειξης συγκεκριμένου εγκλήματος δεν αποτελεί από μόνη της τεχνική πιστοποίηση ασφάλειας.

Τον Σεπτέμβριο του 2026, νέα μήνυση εν ενεργεία στελέχους της ΕΥΠ επανέφερε το ζήτημα. Η Μίνα Μουστάκα, σε ρεπορτάζ στην αγγλόφωνη έκδοση του Βήματος, περιέγραψε καταγγελία υπαλλήλου με καθήκοντα αντικατασκοπείας. Η κατάθεση της μήνυσης δεν αποδεικνύει την αλήθεια των καταγγελιών που περιέχει. Επιβάλλει, πάντως, έρευνα που να απαντά αν εκτέθηκαν άνθρωποι και υπηρεσιακές δραστηριότητες.

Οι καταγγελίες χρειάζονται έλεγχο και απαντήσεις

Στη συνέντευξή του στο NB Daily, στις 10 Νοεμβρίου 2026, ο δικηγόρος θυμάτων Ζαχαρίας Κεσσές αναφέρθηκε σε μνημόνιο συνεργασίας της ΕΥΠ. Αφορούσε τη συνεργασία με την αντίστοιχη υπηρεσία της Βόρειας Μακεδονίας και, κατά τον ίδιο, υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2022. Ο Κεσσές περιέγραψε ψηφιακές ενδείξεις συμμετοχής στελεχών της Intellexa στην επεξεργασία του εγγράφου. Υποστήριξε επίσης ότι είχε κοινοποιηθεί στο πρωθυπουργικό γραφείο.

Πρόκειται για συγκεκριμένο ισχυρισμό συνηγόρου που μετέχει στην υπόθεση. Χωρίς εξέταση των πρωτότυπων αρχείων και των συνοδευτικών δεδομένων τους, δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως επιβεβαιωμένη απόδειξη. Χρειάζεται να ελεγχθεί ποιος είχε πρόσβαση, τι τροποποίησε και με ποια εξουσιοδότηση, καθώς και ποιος παρέλαβε το τελικό κείμενο.

Ο ίδιος ανέφερε ότι έντεκα από τα 87 πρόσωπα στα οποία αναφέρεται η υπόθεση υπέβαλαν μήνυση. Ορισμένα ακόμη προχώρησαν σε άλλες ενέργειες. Η αποχή των υπολοίπων δεν αποδεικνύει συναίνεση, συναλλαγή ή εκβιασμό. Ούτε απαλλάσσει τις αρμόδιες αρχές από τη διερεύνηση όσων ενδέχεται να θίγουν δημόσια συμφέροντα. Η προστασία της χώρας δεν μπορεί να εξαρτάται από την προσωπική αντοχή κάθε στόχου.

Απομένει να προσδιοριστούν με αποδείξεις ο πελάτης της επιχείρησης παρακολούθησης στην Ελλάδα, οι πληρωμές και ο τρόπος επιλογής των στόχων. Οι απαντήσεις πρέπει να στηριχθούν σε οικονομικά και τεχνικά στοιχεία που μπορούν να ελεγχθούν.

Η ισραηλινή σύνδεση έχει συγκεκριμένα όρια

Ο Dilian είναι πρώην αξιωματικός των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών και ιδρυτής της Intellexa. Η σχετική τεχνολογική αγορά έχει τεκμηριωμένους ιστορικούς δεσμούς με την ισραηλινή αμυντική βιομηχανία. Στις 27 Ιουνίου 2017, η Israel Aerospace Industries ανακοίνωσε επένδυση στην ουγγρική Cytrox. Αργότερα, η Cytrox εντάχθηκε στο εταιρικό δίκτυο του Predator.

Το εταιρικό αυτό δίκτυο είχε παρουσία σε περισσότερες χώρες. Στις 5 Μαρτίου 2024, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών κατέγραψε εταιρείες του σχήματος στην Ελλάδα, την Ιρλανδία, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ουγγαρία. Η ισραηλινή προέλευση προσώπων και τεχνογνωσίας δεν αρκεί για να αποδοθεί στο ισραηλινό κράτος η επιχείρηση παρακολούθησης στην Ελλάδα.

Το ζήτημα αφορά στην πραγματική πρόσβαση σε συστήματα και πληροφορίες. Στις 4 Δεκεμβρίου 2025, το Security Lab της Διεθνούς Αμνηστίας δημοσίευσε ανάλυση εσωτερικού υλικού της Intellexa. Εκπαιδευτικό βίντεο έδειχνε προσωπικό της εταιρείας να συνδέεται εξ αποστάσεως σε ενεργό σύστημα πελάτη και να βλέπει επιχειρησιακά δεδομένα. Το εύρημα αφορά συγκεκριμένη περίπτωση και δεν αποδεικνύει πρόσβαση σε ελληνικές υποκλοπές ή μεταφορά του υλικού τους στο Ισραήλ.

Αρκεί, ωστόσο, για να απαιτηθεί τεχνικός έλεγχος των συστημάτων που χρησιμοποιήθηκαν για τις ελληνικές παρακολουθήσεις. Πρέπει να εξακριβωθεί ποιοι λογαριασμοί μπορούσαν να συνδεθούν, από πού, με ποια δικαιώματα και ποιες ενέργειες καταγράφονταν. Αν οι αρχές δεν μπορούν να ανασυνθέσουν αυτές τις προσβάσεις, παραμένει κενό ασφάλειας. Αν μπορούν, οφείλουν να παρουσιάσουν τα συμπεράσματα στα αρμόδια όργανα ελέγχου, με την αναγκαία προστασία των ευαίσθητων στοιχείων.

Τι θα σήμαινε μία μικρότερη ποινή

Ο Dilian αμφισβήτησε την καταδίκη του, δηλώνοντας στο Reuters τον Μάρτιο του 2026 ότι δεν στηριζόταν σε αποδείξεις. Η κυβέρνηση έχει αρνηθεί οποιαδήποτε παρανομία από την πλευρά της. Οι θέσεις αυτές πρέπει να καταγράφονται, όπως και το δικαίωμα των καταδικασθέντων να επιδιώξουν διαφορετική κρίση σε δεύτερο βαθμό.

Στη δημόσια συζήτηση, όμως, συχνά συγχέονται η ενοχή, το ύψος της ποινής και ο τρόπος εκτέλεσής της. Η μείωση των ετών δεν ισοδυναμεί με αθώωση. Ούτε ένας διαφορετικός τρόπος έκτισης αναιρεί αναγκαστικά την καταδίκη. Μία ευνοϊκότερη απόφαση δεν αποτελεί αυτομάτως ένδειξη πολιτικής παρέμβασης. Χρειάζεται να αξιολογηθεί η αιτιολογία της.

Ο Κεσσές έχει καταγγείλει πιέσεις για αύξηση του ορίου μετατροπής της φυλάκισης σε χρηματική ποινή από δύο σε τρία έτη. Η συζήτηση αφορά ενδεχόμενη αλλαγή.

Το άρθρο 80Α του Ποινικού Κώδικα προβλέπει όριο δύο ετών, με δυνατότητα του δικαστηρίου να απαιτήσει πραγματική έκτιση. Η εφαρμογή σε συνολική ποινή εξαρτάται από τις εφαρμοστέες διατάξεις, την ποινή βάσης και την αιτιολογημένη κρίση του δικαστηρίου. Η ποινή βάσης είναι η βαρύτερη από τις επιμέρους ποινές. Επομένως, η πρόβλεψη αυτόματης εξαγοράς θα ήταν παραπλανητική.

Ενδεχόμενη ελάφρυνση μπορεί να αλλάξει τα κίνητρα των καταδικασθέντων και την πολιτική ένταση γύρω από την υπόθεση. Η υπόθεση ότι ο κίνδυνος φυλάκισης θα οδηγήσει οπωσδήποτε σε αποκαλύψεις παραμένει εικασία. Ακόμη και μία νέα δημόσια δήλωση χρειάζεται έγγραφα ή άλλες ανεξάρτητες αποδείξεις για να αποκτήσει ερευνητική αξία.

Πότε η δίκη μπορεί να προκαλέσει κρίση

Μία σοβαρή πολιτική κρίση θα μπορούσε να προκύψει αν εμφανιστούν αξιόπιστα νέα στοιχεία για συμμετοχή κρατικών προσώπων, απόκρυψη αποδείξεων ή έκθεση κρίσιμων πληροφοριών. Θα μπορούσε επίσης να ενταθεί αν μία νομοθετική παρέμβαση επηρέαζε ουσιαστικά τη συγκεκριμένη υπόθεση, χωρίς πειστική γενική αιτιολόγηση. Κανένα από αυτά τα ενδεχόμενα δεν προκύπτει αναγκαστικά από την έναρξη της δίκης σε δεύτερο βαθμό.

Υπάρχει και το λιγότερο θεαματικό ενδεχόμενο: η δίκη να ολοκληρωθεί μέσα στα όρια του κατηγορητηρίου, αφήνοντας αναπάντητα πολιτικά και επιχειρησιακά ερωτήματα. Η υποχρέωση λογοδοσίας θα παραμένει. Αν εξαρτηθεί μόνο από τη δικαστική έκβαση, η κυβέρνηση θα μπορούσε να αποφεύγει ευθύνες για την εποπτεία και την αποτελεσματικότητα του κράτους.

Στις 11 Νοεμβρίου 2026, η Βρετανία και η Γαλλία παρουσίασαν τις νέες κατευθύνσεις Pall Mall για τις επιχειρήσεις εμπορικών εργαλείων κυβερνοδιείσδυσης. Η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στον δημοσιευμένο κατάλογο των δεκατεσσάρων χωρών που τις υποστήριξαν. Ο κατάλογος δεν εξηγεί την απουσία, ούτε αποδεικνύει ελληνική απόρριψη. Η κυβέρνηση οφείλει να διευκρινίσει τη θέση της και να παρουσιάσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τον έλεγχο αυτής της αγοράς.

Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν αν ελέγχθηκαν οι προσβάσεις, αν διασώθηκαν τα αποδεικτικά στοιχεία και αν αντιμετωπίστηκε ο κίνδυνος επανάληψης. Αυτές οι απαντήσεις έχουν αξία ανεξάρτητα από τον τελικό αριθμό των ετών φυλάκισης. Όσο δεν δύνονται, η επίκληση της εθνικής ασφάλειας από την κυβέρνηση δεν αρκεί για να πείσει ότι η χώρα προστατεύτηκε.