Ευρωπαϊκά συστήματα υγείας προετοιμάζονται για ενδεχόμενο πολέμου και νέες βιολογικές απειλές.

Καθώς η Ευρώπη προετοιμάζεται για την απειλή ευρύτερης σύγκρουσης, τα νοσοκομεία και τα συστήματα υγείας της αναδεικνύονται σε κρίσιμη — αλλά ακόμη ανεπαρκώς προετοιμασμένη — γραμμή άμυνας.

Καθώς η Ευρώπη προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης σύρραξης, οι κυβερνήσεις διοχετεύουν χρήματα στην άμυνα, ενισχύουν το ανατολικό σκέλος του ΝΑΤΟ και ετοιμάζουν τις ένοπλες δυνάμεις τους για ένα πιο επικίνδυνο περιβάλλον ασφάλειας.

Όμως υπάρχει και ένα άλλο μέτωπο που κινδυνεύει να περάσει απαρατήρητο: ο τομέας υγείας της Ευρώπης, τα νοσοκομεία, οι εργαζόμενοι στην υγεία και τα συστήματα δημόσιας υγείας.

Από επιθέσεις με πυραύλους και drones έως χημικές, βιολογικές και ραδιολογικές απειλές, μια μεγάλη σύγκρουση θα μπορούσε να φέρει τα συστήματα υγείας αντιμέτωπα με πρωτοφανή πίεση.

Και με την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) να ανοίγει νέες δυνατότητες, αλλά και κινδύνους, στη βιοτεχνολογία, οι απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρώπη γίνονται ολοένα πιο δύσκολο να προβλεφθούν.

Ένα προετοιμασμένο σύστημα υγείας δεν είναι μόνο θέμα δημόσιας υγείας. Είναι και ζήτημα εθνικής ασφάλειας, σύμφωνα με τον ταξίαρχο Πέτερ Ίβερσεν, αρχίατρο της Νορβηγίας και πρόεδρο της Επιτροπής Αρχηγών Στρατιωτικών Υγειονομικών Υπηρεσιών του ΝΑΤΟ.

«Υγιής κοινωνία σημαίνει ανθεκτική κοινωνία», είπε στο Euronews ο Ίβερσεν. «Αν είσαι ανθεκτικός, μπορείς να αντέξεις την πίεση από τους αντιπάλους».

Αυτό σημαίνει προετοιμασία για περισσότερα από τις άμεσες συνέπειες μιας στρατιωτικής επίθεσης. Σημαίνει να διασφαλιστεί ότι τα νοσοκομεία μπορούν να αντιμετωπίσουν μαζικά θύματα, ότι τα ιατρικά εφόδια παραμένουν διαθέσιμα, ότι οι εργαζόμενοι στην υγεία γνωρίζουν πώς να λειτουργούν σε εξαιρετικές συνθήκες και ότι οι χώρες μπορούν να προσαρμοστούν όταν πολλαπλές κρίσεις πλήττουν ταυτόχρονα.

Η νέα βιολογική απειλή

Μία από τις μεγαλύτερες αβεβαιότητες προκύπτει από τη ραγδαία ανάπτυξη της ΤΝ και τη δυνητική χρήση της στη βιολογική έρευνα.

Παρότι η ΤΝ προσφέρει τεράστιες δυνατότητες για την επιτάχυνση της ανάπτυξης φαρμάκων και θεραπειών, θα μπορούσε ταυτόχρονα να διευκολύνει κακόβουλους παράγοντες στην ανάπτυξη επικίνδυνων βιολογικών παραγόντων.

«Δεν ξέρεις με τι έρχεσαι αντιμέτωπος, γιατί μπορεί να είναι ένας ιός σχεδιασμένος με ΤΝ ή ένας κρατικός παράγοντας που αναπτύσσει έναν νέο ιό», είπε στο Euronews ο Λοράν Μουσέλ, διευθυντής και αναπληρωτής επικεφαλής της Αρχής Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Υγειονομικών Έκτακτων Αναγκών (Health Emergency Preparedness and Response Authority – HERA), προσθέτοντας ότι «η βιοασφάλεια θα βρεθεί πολύ ψηλά στην ατζέντα».

«Πρέπει να έχουμε το κατάλληλο ρυθμιστικό πλαίσιο, το κατάλληλο σύστημα επιτήρησης για να ελέγχουμε τη χρήση της ΤΝ», είπε ο Μουσέλ. «Είναι μια φανταστική τεχνολογία για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, αλλά μπορεί επίσης να βοηθήσει κακούς παράγοντες να αναπτύξουν πολύ ισχυρά εργαλεία».

Ο Ίβερσεν σημείωσε ότι ο συνδυασμός νέας συνθετικής βιολογίας, νέας βιοπληροφορικής και νέων τεχνικών βιολογικής ανάπτυξης σε συνδυασμό με την ΤΝ λαμβάνεται «πολύ σοβαρά» υπόψη, με την προοπτική όπλων μαζικής καταστροφής να παραμένει ανάμεσα στις πιο βαριές ανησυχίες.

«Η φρικτή σκέψη της χρήσης όπλων μαζικής καταστροφής και οι επιπτώσεις που θα έχει αυτό για την υγεία, τόσο στη χημική, την πυρηνική όσο και τη βιολογική πλευρά, θα είναι η μεγαλύτερη απειλή», είπε.

Μια τέτοια επίθεση θα μπορούσε να δημιουργήσει τεράστιο αριθμό ασθενών που θα χρειάζονται πολύ διαφορετικές μορφές θεραπείας, ένας συνδυασμός που θα ασκούσε εξαιρετική πίεση στην ικανότητα των συστημάτων υγείας.

Η HERA εργάζεται πάνω σε τρόπους ώστε τα ιατρικά αντίμετρα να μπορούν να αναπτυχθούν απέναντι σε ένα εύρος πιθανών απειλών, συμπεριλαμβανομένων συμβάντων με μαζικές απώλειες, βιοτρομοκρατίας και χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών απειλών.

Μία προσέγγιση είναι η ανάπτυξη θεραπειών ευρέος φάσματος, που θα μπορούσαν να προσφέρουν προστασία πριν γίνει γνωστή η ακριβής φύση της βιολογικής απειλής.

«Πρώτον, αντιιικά ευρέος φάσματος, αντισώματα ευρέος φάσματος, μονοκλωνικά αντισώματα. Αυτά σε προστατεύουν από την απειλή και στη συνέχεια στοχευμένη θεραπεία», ε

ίπε ο Μουσέλ.

Η Ευρώπη δεν είναι εξίσου προετοιμασμένη

Οι κυβερνήσεις αντιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο ότι τα συστήματα υγείας πρέπει να είναι έτοιμα για αυτά τα σενάρια. Ωστόσο η επίγνωση δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε πραγματική ετοιμότητα.

Ο Ίβερσεν ανέφερε ότι οι χώρες εξακολουθούν να πρέπει να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση, να επενδύσουν στην εκπαίδευση και να δοκιμάζουν τακτικά την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται.

«Βρισκόμαστε περίπου στα 200 μέτρα μιας κούρσας 400 μέτρων», είπε ο Ίβερσεν. «Προετοιμαζόμαστε για τον τερματισμό και πρέπει να δούμε πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τους πόρους και τις δυνατότητες, τόσο πολιτικές όσο και στρατιωτικές».

Πρωτοπόροι είναι οι χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία και εκείνες στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

«Είναι φυσιολογικό οι χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία και βρίσκονται στην ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης να έχουν διαφορετική αντίληψη της κατάστασης από τους ανθρώπους πιο δυτικά», είπε ο Ίβερσεν.

Ως παραδείγματα, ανέφερε προσπάθειες στη Γερμανία, τη Νορβηγία και τις χώρες της Βαλτικής και τις βόρειες χώρες για αύξηση των κλινών στα νοσοκομεία και διεύρυνση των υπηρεσιών υγείας.

Μόνη η υποδομή, όμως, δεν θα αρκεί.

Ο Ίβερσεν προειδοποίησε ότι η ετοιμότητα προϋποθέτει επίσης αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας των συστημάτων υγείας, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας ώστε να εργάζονται σε συνθήκες που δεν είναι οικείες.

Σε καιρό ειρήνης, οι ιδιαίτερα εξειδικευμένες υπηρεσίες είναι απαραίτητες. Όμως σε πόλεμο ή σε μεγάλη κρίση, τα συστήματα υγείας ίσως χρειαστεί να υιοθετήσουν μια πιο γενικευμένη προσέγγιση, επιτρέποντας σε προσωπικό και δομές να ανταποκρίνονται με ευελιξία σε μια αιφνίδια εισροή ασθενών.

Η δεύτερη ευπάθεια που διακρίνει είναι η εφοδιαστική αλυσίδα.

«Χρειαζόμαστε έναν συνδυασμό τόσο αποθεματοποίησης και αποθηκών όσο και ενισχυμένης βιομηχανικής βάσης, ώστε να αντέξουμε το πρώτο κύμα μιας κρίσης, διατηρώντας παράλληλα την ικανότητα να προσαρμοστούμε σε ό,τι ακολουθήσει», είπε ο Ίβερσεν.

Η προειδοποίηση της Ουκρανίας προς την Ευρώπη

Για τις ευρωπαϊκές υγειονομικές αρχές, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει μετατρέψει πολλά από αυτά τα σενάρια από θεωρητικές ασκήσεις σε πρακτικά μαθήματα.

Νοσοκομεία και ασθενοφόρα έχουν βρεθεί υπό επίθεση. Οι υγειονομικοί αναγκάστηκαν να εργάζονται σε ολοένα πιο επικίνδυνες συνθήκες. Και η σύγκρουση έχει δημιουργήσει ανάγκες υγείας που ξεπερνούν κατά πολύ την επείγουσα περίθαλψη στο πεδίο της μάχης.

Η εμπειρία ανέδειξε τη σημασία της τραυματιολογικής φροντίδας, της αποκατάστασης και των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

«Διαπιστώσαμε ότι υπάρχει πολύ μεγαλύτερη ανάγκη για τραυματιολογική φροντίδα», είπε στο Euronews ο πρώην επικεφαλής του Γραφείου Χώρας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) στην Ουκρανία, Γιάρνο Χάμπιχτ.

Η κλίμακα των τραυματισμών έχει επίσης δημιουργήσει ολοένα αυξανόμενη ανάγκη για αποκατάσταση, ιδίως για ανθρώπους που υποβλήθηκαν σε ακρωτηριασμούς.

«Έχουμε πολλές χιλιάδες περισσότερους ακρωτηριασμούς, που δεν θα είχαμε χωρίς τον πόλεμο», είπε ο Χάμπιχτ.

Η ψυχική υγεία αποτελεί μια ακόμη μεγάλη πρόκληση, τόσο για τον ευρύτερο πληθυσμό όσο και για τους εργαζόμενους στην υγεία που λειτουργούν υπό διαρκή πίεση.

Ο Χάμπιχτ κάλεσε τους ηγέτες να κοιτάξουν πέρα από τα κτίρια και τον εξοπλισμό των νοσοκομείων, στους ανθρώπους που κρατούν τα συστήματα υγείας σε λειτουργία: τους γιατρούς, τους νοσηλευτές, τους τεχνικούς και το βοηθητικό προσωπικό.

«Χρειάζεσαι ένα καλό κτίριο, χρειάζεσαι έναν ασφαλή χώρο. Αλλά τελικά εξαρτάσαι από το αν είναι εκεί οι νοσηλευτές, αν είναι εκεί οι γιατροί, αν είναι εκεί το βοηθητικό προσωπικό», είπε.

Οι εργαζόμενοι στην υγεία χρειάζονται επίσης τα κατάλληλα εργαλεία, εκπαίδευση και χρηματοδότηση για να παραμείνουν στο επάγγελμα και να ανταποκρίνονται όταν ξεσπούν κρίσεις.

«Είναι πάρα, πάρα πολύ σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι η υγεία αποτελεί πραγματικά μέρος ολόκληρου αυτού του συστήματος ασφάλειας και άμυνας», είπε ο Χάμπιχτ.