ΜΑΥΡΟΜΑΤΙ: Η ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙ, Η ΑΘΗΝΑ ΟΦΕΙΛΕΙ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ

Γράφει ο Παρατηρητής

Η υπόθεση διαφθοράς, οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις και το εκκρεμές αίτημα για 24ωρη λειτουργία θέτουν συγκεκριμένα ερωτήματα προς την ελληνική πλευρά. Η στήριξη της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία απαιτεί και σταθερή στελέχωση του σταθμού, διαφάνεια και δεσμευτικές προθεσμίες. 

Από την 1η Νοεμβρίου 2026, ο συνοριακός σταθμός Μαυροματίου λειτουργεί καθημερινά από τις οκτώ το πρωί μέχρι τις δέκα το βράδυ, ώρα Ελλάδας. Η ΑΑΔΕ είχε ανακοινώσει την επιστροφή στο χειμερινό ωράριο ήδη από τον Μάιο. Η απόφαση ήταν προγραμματισμένη. Η ελληνική πλευρά είχε επομένως χρόνο να εξηγήσει πώς το συγκεκριμένο ωράριο ανταποκρίνεται στις ανάγκες όσων χρησιμοποιούν τη διάβαση. 

Για την ελληνική μειονότητα της νότιας Αλβανίας, η πρόσβαση στην Ελλάδα αφορά οικογένειες, εργασία, υπηρεσίες και οικονομικές σχέσεις που συνεχίζονται όλο τον χρόνο. Η δυνατότητα να παραμένει κάποιος στον τόπο του και να διατηρεί ουσιαστικούς δεσμούς με την Ελλάδα εξαρτάται και από πρακτικές προϋποθέσεις. Το ωράριο μίας συνοριακής διάβασης είναι μία από αυτές. 

Εδώ κρίνεται μία συγκεκριμένη πλευρά της ελληνικής πολιτικής απέναντι στη μειονότητα. Η Αθήνα οφείλει να εξηγήσει τι χρειάζεται για την 24ωρη λειτουργία του Μαυροματίου. Πρέπει να προσδιορίσει ποιος αναλαμβάνει κάθε αναγκαία ενέργεια και πότε μπορεί να ολοκληρωθεί. 

Ένα αίτημα με στήριξη και στις δύο πλευρές 

Το αίτημα έχει τεθεί επανειλημμένα. Τον Ιούλιο του 2025, ο βουλευτής Αυλώνας Vasil Llajo (Βασίλης Λάγιος) και εκπρόσωποι της νότιας Αλβανίας απευθύνθηκαν στις ελληνικές αρχές. Ζήτησαν ενίσχυση της λειτουργίας του σταθμού και καθιέρωση του 24ώρου. Σύμφωνα με τη δημοσιευμένη παρουσίαση της επιστολής, συνυπέγραφαν οι δήμαρχοι Αγίων Σαράντα, Φοινικαίων, Δελβίνου και Κονίσπολης. Οι υπογράφοντες συνέδεαν το ζήτημα με την καθημερινότητα της μειονότητας, την εμπορική δραστηριότητα και την εξυπηρέτηση των κατοίκων της περιοχής. 

Τον Μάρτιο του 2026, ο Εμποροβιοτεχνικός Σύλλογος Ηγουμενίτσας κατήγγειλε στην ΑΑΔΕ ότι οι δυσλειτουργίες περιόριζαν την κίνηση στην αγορά και προκαλούσαν απώλειες συναλλαγών. Σύμφωνα με τον Σύλλογο, δυσκόλευαν επίσης την πρόσβαση κατοίκων της νότιας Αλβανίας, μεταξύ τους και μελών της ελληνικής μειονότητας. Η παρέμβαση, την οποία κατέγραψε η ΕΡΤ, έθετε υπόψη της αρμόδιας αρχής τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες του προβλήματος. 

Τα κοινά αιτήματα δίνουν στις δύο πλευρές έναν συγκεκριμένο λόγο να συνεργαστούν. Μία αξιόπιστη διάβαση εξυπηρετεί τη μειονότητα, τους υπόλοιπους κατοίκους της νότιας Αλβανίας και τη Θεσπρωτία. Η ελληνική κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να αντιμετωπίσει αυτή τη σύνδεση ως σταθερή πολιτική προτεραιότητα. 

Η υπόθεση διαφθοράς απαιτεί έλεγχο της εποπτείας 

Στις 3 Ιουλίου 2025 συνελήφθησαν δεκατέσσερις τελωνειακοί, μεταξύ τους ο προϊστάμενος. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, η υπόθεση αφορούσε χρηματισμό για παράλειψη ελέγχων ή αποφυγή κυρώσεων. Η ίδια ανακοίνωση ανέφερε ότι στη δικογραφία περιλαμβάνονταν ακόμη 404 πρόσωπα για δωροδοκία, από τα οποία είχαν τότε ταυτοποιηθεί 92. Πρόκειται για τα ευρήματα και τις κατηγορίες της αστυνομικής έρευνας. Οι ποινικές ευθύνες κρίνονται από τη Δικαιοσύνη. 

Το εύρος της υπόθεσης επιβάλλει και έλεγχο της διοικητικής εποπτείας. Ποιοι έλεγχοι είχαν προηγηθεί και τι είχαν καταγράψει; Πώς αξιοποιήθηκαν τυχόν ευρήματα και καταγγελίες; Ποια μέτρα εφαρμόστηκαν μετά τις συλλήψεις ώστε οι παράνομες συναλλαγές και οι παραλείψεις να μπορούν να εντοπίζονται εγκαίρως; 

Οι απαντήσεις πρέπει να προκύψουν από υπηρεσιακά στοιχεία, με σεβασμό στη δικαστική διαδικασία, καθώς επι του παρόντος δεν προκύπτει συμμετοχή πολιτικών προσώπων στον χρηματισμό. Η πολιτική και διοικητική λογοδοσία για την οργάνωση, την εποπτεία και τη συνεχή λειτουργία της υπηρεσίας παραμένει, όμως, ξεχωριστή υποχρέωση. 

Η απόφαση για τη διοικητική μετατροπή του τελωνείου δημοσιεύθηκε στις 4 Ιουλίου 2025 και τέθηκε σε ισχύ στις 7 Ιουλίου. Το τελωνείο μετατράπηκε από αυτοτελές τμήμα σε Τελωνειακό Ελεγκτικό Σταθμό, υπαγόμενο στο Τελωνείο Ηγουμενίτσας. Οι αρμόδιοι οφείλουν πλέον να εξηγήσουν αν η αλλαγή βελτίωσε τους ελέγχους και τη διοίκηση και αν εξασφάλισε επαρκή εξυπηρέτηση. 

Η αντιμετώπιση της διαφθοράς απαιτεί να εξεταστεί και ο τρόπος λειτουργίας της υπηρεσίας. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν ποιες εγγυήσεις έχουν προστεθεί ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος επανάληψης ανάλογων φαινομένων. 

Οι πολιτικές παρεμβάσεις χρειάζονται αποτέλεσμα 

Στις 18 Ιουλίου 2025, ο Βασίλης Γιόγιακας δήλωνε δημόσια ότι θα συνέχιζε να πιέζει για μόνιμη αντιμετώπιση του προβλήματος, αναβάθμιση και 24ωρη λειτουργία. Σχεδόν 16 μήνες αργότερα, το 24ωρο παραμένει ζητούμενο. Η δημόσια διεκδίκηση χρειάζεται πλέον συγκεκριμένη ενημέρωση για όσα αποφασίστηκαν και για τα εμπόδια που παραμένουν. 

Υπήρξαν παρεμβάσεις που πρέπει να αναγνωριστούν. Η θερινή λειτουργία διευρύνθηκε από τις 11 Μαΐου 2026 σε 18 ώρες ημερησίως. Τον ίδιο μήνα, ο ως άνω βουλευτής ανέφερε ότι είχαν προχωρήσει δωδεκάμηνες αποσπάσεις και προκήρυξη οκτώ θέσεων μέσω κινητικότητας. Η προκήρυξη θέσεων, ωστόσο, δεν αποδεικνύει την κάλυψή τους. Χρειάζεται ενημέρωση για το προσωπικό που είναι σήμερα διαθέσιμο και κατάλληλα εκπαιδευμένο. 

Σημασία έχουν επίσης η εμπειρία και η εκπαίδευση του προσωπικού. Τον Απρίλιο, όπως μετέδωσε η ΕΡΤ, ο Σύλλογος Εφοριακών Υπαλλήλων Θεσπρωτίας αντέδρασε στη σχεδιαζόμενη υποχρεωτική απόσπαση τεσσάρων υπαλλήλων της ΔΟΥ Ηγουμενίτσας. Υποστήριξε ότι καλούνταν να αναλάβουν καθήκοντα άλλου κλάδου χωρίς την απαιτούμενη εμπειρία. Η υπηρεσία οφείλει να απαντήσει στη συγκεκριμένη ένσταση για την εκπαίδευση και την καταλληλότητα των μετακινήσεων. 

Τον Μάιο, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης δεσμεύθηκε για εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων και ψηφιακή αναβάθμιση. Όπως κατέγραψε το «EpirusPost», δήλωσε ότι τα προβλήματα που είχαν παρουσιαστεί αντιμετωπίστηκαν αμέσως. Αυτή η αποτίμηση πρέπει να στηριχθεί σε στοιχεία για τη λειτουργία του σταθμού και την πορεία των παρεμβάσεων. Οι κυβερνητικές διαβεβαιώσεις αποκτούν αξία όταν ο πολίτης μπορεί να ελέγξει το αποτέλεσμά τους. 

Ευρωπαϊκές προδιαγραφές, ελληνική ευθύνη 

Στις 22 Μαΐου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απάντησε σε ερώτηση του Σάκη Αρναούτογλου ειδικά για το Μαυρομάτι. Διευκρίνισε ότι τα κράτη μέλη έχουν την ευθύνη για την οργάνωση των τελωνειακών ελέγχων και τη συνολική λειτουργία των συνοριακών σταθμών. Παρέθεσε επίσης διαθέσιμα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για εξοπλισμό, υποδομές και διοικητική συνεργασία. 

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του EpirusPost της 6ης Ιουνίου, η προγραμματική σύμβαση προβλέπει καταγραφή των παρατηρήσεων ευρωπαϊκών οργάνων για τον σταθμό. Προβλέπει επίσης αξιολόγηση της συμμόρφωσης και της λειτουργικής του επάρκειας. Περιλαμβάνει τεχνική αποτύπωση και σχεδιασμό, με προθεσμία δώδεκα μηνών από την υπογραφή της. Η σύμβαση αυτή δεν ισοδυναμεί με ολοκληρωμένη κατασκευαστική αναβάθμιση. 

Οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν να παρουσιάσουν ποιες συστάσεις αφορούν συγκεκριμένα το Μαυρομάτι, ποιες εκκρεμότητες έχουν εντοπιστεί και πότε προβλέπεται να αντιμετωπιστούν. Ένας δημόσιος απολογισμός μπορεί να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις, χωρίς να δημοσιοποιήσει πληροφορίες που αφορούν την ασφάλεια των ελέγχων. 

Η συμμόρφωση συνδέεται άμεσα με την εξυπηρέτηση. Ο επαρκής εξοπλισμός, η εκπαίδευση και η σωστή οργάνωση επιτρέπουν αποτελεσματικούς ελέγχους και περιορίζουν την ταλαιπωρία. Η αναβάθμιση χρειάζεται να αξιολογείται και με βάση αυτά τα αποτελέσματα. 

Η Αθήνα πρέπει να δεσμευθεί 

Η 24ωρη λειτουργία απαιτεί προσωπικό, ασφαλείς υποδομές, βάρδιες και συνεννόηση με την αλβανική πλευρά. Η εποχικότητα της κίνησης και το κόστος είναι θεμιτά κριτήρια σχεδιασμού. Για να στηρίξουν, όμως, μία απόφαση, χρειάζονται στοιχεία για τις διελεύσεις ανά ώρα και εποχή, τους χρόνους αναμονής και τις πραγματικές ανάγκες στελέχωσης. Χρειάζεται επίσης εκτίμηση των μετακινήσεων που αναβάλλονται ή εκτρέπονται επειδή η διάβαση είναι κλειστή. 

Η ελληνική πλευρά οφείλει να καταθέσει κοστολογημένο σχέδιο για την 24ωρη λειτουργία, με σαφή ενδιάμεσα βήματα. Η μειονότητα και οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να συμμετέχουν στην καταγραφή των αναγκών. Χρειάζεται επίσης να αξιολογηθεί πόσο επιβαρύνει τις συγκεκριμένες περιοχές η χρήση της Κακαβιάς ως εναλλακτικής διαδρομής. 

Απαιτείται και συνολικός σχεδιασμός της οδικής σύνδεσης. Στις 4 Νοεμβρίου, το EpirusPost κατέγραψε την προειδοποίηση του δημάρχου Ηγουμενίτσας Παναγιώτη Νταή για την παράκαμψη της πόλης. Σύμφωνα με τον ίδιο, ενδεχόμενη παράλειψή της θα διοχέτευε αυξημένη κυκλοφορία στο υπάρχον αστικό δίκτυο. Η υποβολή πρότασης ευρωπαϊκής χρηματοδότησης είναι ένα στάδιο της διαδικασίας. Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, η έγκριση και η χρηματοδοτική κάλυψη του έργου παρέμεναν εκκρεμείς. 

Ασυνεννοησία ή επιλεκτική αδιαφορία; Η παρατεταμένη εκκρεμότητα χρειάζεται εξήγηση που να μπορεί να ελεγχθεί. Η κυβέρνηση και η ΑΑΔΕ, καθεμία για όσα υπάγονται στις αρμοδιότητές της, οφείλουν να παρουσιάσουν συγκεκριμένο σχέδιο, υπεύθυνους υλοποίησης και προθεσμίες. 

Η Αθήνα μπορεί να δώσει ουσιαστικό περιεχόμενο στη στήριξη της ελληνικής μειονότητας. Οφείλει να εξασφαλίσει ότι οι άνθρωποί της μπορούν να μετακινούνται με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και προβλεψιμότητα. Στο Μαυρομάτι αυτή η υποχρέωση μετριέται καθημερινά. Η επόμενη κυβερνητική ανακοίνωση οφείλει να δίνει ημερομηνίες και αποτελέσματα.