ΟΙ ΨΕΥΔΕΙΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Γράφει ο παρατηρητής

Η υπογραφή «μαχητές του Ανδρικού Κράτους» προσθέτει ένα σημαντικό στοιχείο στην έρευνα. Η ευρωπαϊκή ετοιμότητα, όμως, κρίνεται ήδη από την ικανότητα περιορισμού της διατάραξης, όσο η ταυτότητα των αποστολέων παραμένει ανοιχτή.

Στις 5 Νοεμβρίου 2026, απειλητικά μηνύματα προς τα αεροδρόμια της Ρώμης και της Σόφιας έφεραν κοινή υπογραφή: μαχητές του Ανδρικού Κράτους. Το Γαλλικό Πρακτορείο (AFP) εξέτασε τα κείμενα. Διασταύρωσε το περιεχόμενο του μηνύματος της Ρώμης με την εταιρεία διαχείρισης των αεροδρομίων της. Η ονομασία παραπέμπει στο ρωσικό ακροδεξιό και μισογυνικό κίνημα «Male State». Το πρακτορείο διευκρίνισε, ωστόσο, ότι δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει πως το κίνημα ευθυνόταν για την αποστολή.

Οι συνέπειες ήταν ήδη ορατές. Η πτήση της «Aer Lingus» από το Δουβλίνο προς τη Ρώμη εκτράπηκε στη στρατιωτική βάση του Εβρέ, στη Γαλλία. Η πτήση της «Finnair» από το Ελσίνκι έφτασε στη Ρώμη με συνοδεία μαχητικών. Δύο πτήσεις της «Aegean», από τη Θεσσαλονίκη προς το Μιλάνο και από την Αθήνα προς τη Βιέννη, δέχθηκαν επίσης απειλές. Η ελληνική εταιρεία ανακοίνωσε ότι οι έλεγχοι έδειξαν πως οι απειλές ήταν αβάσιμες και ότι τα αεροσκάφη αναχώρησαν από τα δύο αεροδρόμια.

Το κύμα απειλών αυτής της εβδομάδας μπορεί να υποχωρήσει. Ο κίνδυνος επανάληψής του παραμένει. Οι αποστολείς εκμεταλλεύονται την υποχρέωση των αρχών και των εταιρειών να προστατεύουν ανθρώπινες ζωές. Μια ψευδής προειδοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε πραγματικούς ελέγχους, αλλαγές δρομολογίων και κινητοποίηση υπηρεσιών. Η ταυτοποίηση των υπευθύνων είναι απαραίτητη για τη δίωξή τους. Η προετοιμασία για την επόμενη αναστάτωση πρέπει να προχωρά από τώρα.

Τι δείχνει η υπογραφή των μηνυμάτων

Η αναφορά στο «Male State» συνοδεύεται από αντιφεμινιστική γλώσσα. Τα μηνύματα παρουσιάζουν την απειλούμενη βία ως ιδεολογική πράξη. Το περιεχόμενό τους προσφέρει συγκεκριμένα στοιχεία προς εξέταση, πέρα από τη χρονική σύμπτωση των συναγερμών. Η κοινή υπογραφή σε μηνύματα προς διαφορετικούς παραλήπτες δικαιολογεί τη συγκριτική ανάλυσή τους. Από μόνη της, όμως, δεν αποδεικνύει ποιος τα έστειλε ούτε ότι όλες οι απειλές στην Ευρώπη οργανώθηκαν από κοινού.

Στις 18 Οκτωβρίου 2021, ρωσικό δικαστήριο χαρακτήρισε το κίνημα εξτρεμιστικό και απαγόρευσε τη δράση του. Η απόφαση καταγράφεται στον επίσημο κατάλογο του ρωσικού υπουργείου Δικαιοσύνης. Αφορά το ιστορικό του κινήματος και δεν αποδεικνύει ευθύνη για τις σημερινές απειλές.

Το κίνημα αυτό υποστηρίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η Lou Osborn, συνιδρύτρια της «INPACT», η οποία ερευνά τη συγκαλυμμένη ρωσική δραστηριότητα, ανέφερε πρόσφατα ότι η σημερινή σχέση του κινήματος με τη ρωσική εξουσία παραμένει ασαφής. Η ρωσική προέλευση, η ιδεολογική ταύτιση και η κρατική καθοδήγηση χρειάζονται χωριστή τεκμηρίωση.

Ο ιδρυτής της «Male State», Vladislav Pozdnyakov, αρνήθηκε πάντως την εμπλοκή της οργάνωσης. Υποστήριξε, μέσω Telegram, ότι η ομάδα δεν υπάρχει πλέον και ότι τρίτοι χρησιμοποιούν το όνομά της. Η δήλωσή του δεν επιλύει το ζήτημα της ταυτότητας των αποστολέων. Παραμένει ανοιχτό αν εμπλέκονται πράγματι εξτρεμιστές ή αν τρίτοι χρησιμοποιούν το όνομά τους. Δεν έχει επίσης διευκρινιστεί αν στο ευρύτερο κύμα απειλών συμμετέχουν διαφορετικοί αποστολείς. Μια αστυνομική ταυτοποίηση ή στοιχεία κοινής χρηματοδότησης και συντονισμού θα άλλαζαν αποφασιστικά την αποτίμηση. Η υπογραφή προσφέρει αφετηρία για την έρευνα. Η απόδοση ευθύνης χρειάζεται περισσότερα στοιχεία.

Το κόστος συσσωρεύεται και χωρίς έκρηξη

Οι έλεγχοι δεν γίνονται περιττοί επειδή τελικά δεν βρίσκεται βόμβα. Η απόφαση λαμβάνεται πριν γίνει γνωστό το αποτέλεσμα. Μια εκτροπή μπορεί να είναι δικαιολογημένη και ταυτόχρονα να επιβαρύνει επιβάτες, πληρώματα και αεροδρόμια. Η αξιολόγηση των απειλών πρέπει να παραμένει αξιόπιστη, χωρίς η επανάληψη ψευδών συναγερμών να οδηγεί σε εφησυχασμό.

Στις 18 Οκτωβρίου 2023, απειλές οδήγησαν στην εκκένωση 15 αεροδρομίων και στην ακύρωση 130 πτήσεων στη Γαλλία. Τα στοιχεία είχε ανακοινώσει ο τότε υπουργός Μεταφορών της χώρας. Οι αρχές ανέφεραν επίσης ότι οι περισσότεροι συλληφθέντες στο ευρύτερο κύμα ψευδών συναγερμών εκείνων των ημερών ήταν ανήλικοι. Μεγάλη αναστάτωση μπορεί να προκληθεί και χωρίς αποδεδειγμένη κρατική επιχείρηση.

Υπάρχει όμως και αντίλογος στην εικόνα μιας αεροπορίας που παραλύει. Στις 5 Νοεμβρίου, ο Ben Smith, επικεφαλής του ομίλου των «Air France» και «KLM», δήλωσε ότι εμπιστεύεται τις ισχύουσες διαδικασίες. Πρόσθεσε ότι δεν ζητά από τις κυβερνήσεις να αλλάξουν τον τρόπο διαχείρισης τέτοιων συμβάντων. Η δήλωση αφορά τον όμιλό του. Η κινητοποίηση των μηχανισμών ασφαλείας μπορεί να δείχνει ότι η προστασία λειτουργεί.

Στις 6 Νοεμβρίου, η Πολωνική Ραδιοφωνία δημοσίευσε απάντηση της «Eurocontrol» στην οποία ανέφερε ότι οι απειλές για τις οποίες είχε ενημερωθεί στις 3 και 5 Νοεμβρίου δεν επηρέασαν τις καθυστερήσεις του ευρωπαϊκού δικτύου. Η αποτίμηση της συνολικής λειτουργίας δεν αναιρεί τις επιπτώσεις στις συγκεκριμένες πτήσεις.

Η επιβάρυνση, πάντως, παραμένει. Ένας πλήρης έλεγχος απαιτεί αποβίβαση επιβατών και εκφόρτωση αποσκευών και στη συνέχεια νέα επιβίβαση. Η καθυστέρηση μπορεί να εξαντλήσει τα επιτρεπόμενα όρια εργασίας των πληρωμάτων και να προκαλέσει χαμένες ανταποκρίσεις ή ακυρώσεις. Η αποτίμηση χρειάζεται να καταγράφει αυτές τις συνέπειες, διακρίνοντας τις επιμέρους διακοπές από μια γενική κατάρρευση.

Η υβριδική εκδοχή και τα όριά της

Η πιθανότητα οργανωμένης αποσταθεροποίησης χρειάζεται σοβαρή εξέταση. Ενέργειες σαμποτάζ χαμηλού κόστους μπορούν να δεσμεύουν κρατικούς πόρους και να δοκιμάζουν την αντίδραση των υπηρεσιών και να υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.

Στις 6 Μαρτίου 2026, η «Eurojust» ανακοίνωσε ότι είχαν εντοπιστεί 22 ύποπτοι στην υπόθεση εμπρηστικών δεμάτων του Ιουλίου 2024. Υπήρχαν υποψίες ότι ενεργούσαν για τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών. Ένα δέμα είχε αναφλεγεί στο αεροδρόμιο της Λειψίας πριν φορτωθεί σε αεροσκάφος. Η υπόθεση δείχνει ότι ο κίνδυνος σαμποτάζ στις μεταφορές έχει πραγματική βάση. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί σύνδεσή της με τα τωρινά μηνύματα.

Ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Guido Crosetto συνέδεσε πάντως δημόσια, στις 5 Νοεμβρίου, τις αεροπορικές απειλές με τις επιθέσεις στην ψύξη τροφίμων και αίματος, περιγράφοντας στρατηγική πρόκλησης έντασης. Η δήλωση δεν συνοδεύτηκε από δημοσιοποιημένα στοιχεία που να τεκμηριώνουν κοινή επιχείρηση.

Ο επίτροπος Μεταφορών Απόστολος Τζιτζικώστας δήλωσε στις 5 Νοεμβρίου ότι ήταν ακόμη πρόωρο να κριθεί αν τα αναφερόμενα περιστατικά συνδέονται. Το ότι τέτοιες ενέργειες θα μπορούσαν να εξυπηρετούν έναν κρατικό αντίπαλο δεν αποδεικνύει ότι εκείνος τις οργάνωσε.

Ο χαρακτηρισμός τους ως τρομοκρατικών απαιτεί να εξεταστεί αν πληρούνται οι προϋποθέσεις του νόμου. Εξετάζονται σκοποί όπως ο σοβαρός εκφοβισμός του πληθυσμού ή ο αθέμιτος εξαναγκασμός κυβέρνησης ή διεθνούς οργανισμού. Η αναστάτωση από μόνη της δεν αρκεί για ένα τέτοιο συμπέρασμα.

Οι κυβερνοεπιθέσεις στην ψυκτική αλυσίδα απαιτούν την ίδια προσοχή ως προς την απόδοση ευθύνης. Στις 5 Νοεμβρίου, η δανέζικη αρχή «SAMSIK» αναφέρθηκε σε δύο φιλορωσικές ομάδες που ισχυρίστηκαν ότι ευθύνονται για επιθέσεις σε ψυγεία σούπερ μάρκετ. Η αρχή δήλωσε ότι δεν μπορούσε να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει τον ρόλο τους.

Στη Γαλλική υπηρεσία αιμοδοσίας «EFS» είχαν παραποιηθεί ρυθμίσεις ψύξης σε τρεις εγκαταστάσεις στις αρχές Νοεμβρίου. Σύμφωνα με την υπηρεσία, οι συναγερμοί και η παρέμβαση του προσωπικού απέτρεψαν απώλειες προϊόντων αίματος και δειγμάτων.

Στις 5 Νοεμβρίου, κοινό δελτίο της «CISA», του «FBI» και τριών αμερικανικών υπουργείων προειδοποίησε για επιθέσεις σε συστήματα ψύξης διεθνώς. Ζητήθηκαν άμεσα μέτρα προστασίας της απομακρυσμένης πρόσβασης και ενημέρωση του εξοπλισμού, χωρίς να κατονομάζει δράστες.

Δεν έχει τεκμηριωθεί δημόσια ότι οι κυβερνοεπιθέσεις και οι αεροπορικές απειλές αποτελούν κοινή επιχείρηση. Η σύγκριση αφορά στην εξάρτηση καθημερινών υπηρεσιών από την έγκαιρη αντίδραση. Στην αεροπορία, οι απειλητικές πληροφορίες κινητοποιούν τις διαδικασίες ασφαλείας. Στα συστήματα ψύξης, οι επιτιθέμενοι παρεμβαίνουν στον έλεγχο του εξοπλισμού. Οι αρμόδιες υπηρεσίες μπορούν να συνεργαστούν για να εξετάσουν πιθανές διασυνδέσεις, κρατώντας χωριστή την τεκμηρίωση κάθε υπόθεσης.

Η ελληνική ετοιμότητα χρειάζεται μετρήσιμο αποτέλεσμα

Οι πτήσεις της «Aegean» δείχνουν ότι το πρόβλημα αφορά άμεσα και στην Ελλάδα. Μια διακοπή στο Μιλάνο ή στη Βιέννη μπορεί να επηρεάσει επόμενα δρομολόγια και ανταποκρίσεις προς τη χώρα. Το μέγεθος της ζημιάς εξαρτάται από τη διάρκεια της διακοπής, τα διαθέσιμα αεροσκάφη και πληρώματα και την ταχύτητα αποκατάστασης. Οι γενικόλογες προβλέψεις για πλήγμα στον τουρισμό δεν υποκαθιστούν τη μέτρηση αυτών των συνεπειών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι ενεργοποίησε μηχανισμό ανταλλαγής πληροφοριών για την αεροπορική ασφάλεια. Για την Ελλάδα, η συμμετοχή πρέπει να εξυπηρετεί την έγκαιρη ενημέρωση και τη διατήρηση των στοιχείων για τις έρευνες. Απαραίτητη είναι και η κοινή αξιολόγηση των ομοιοτήτων και των διαφορών μεταξύ των περιστατικών. Η συνεργασία χρειάζεται να επιταχύνει τις αποφάσεις και την αποκατάσταση της λειτουργίας.

Απαιτούνται επίσης ασκήσεις για ταυτόχρονους συναγερμούς και αποτίμηση κάθε συμβάντος. Η αποτίμηση πρέπει να καταγράφει τη διάρκεια των καθυστερήσεων στους ελέγχους και τα σημεία όπου επιβαρύνθηκε περισσότερο το προσωπικό. Χρειάζεται ακόμη να εξετάζει αν ενημερώθηκαν εγκαίρως οι επιβάτες και ποιες αδυναμίες διορθώθηκαν. Τα αποτελέσματα μπορούν να παρουσιαστούν δημόσια, χωρίς να αποκαλυφθούν ευαίσθητες διαδικασίες.

Αντίστοιχη παρακολούθηση χρειάζονται και οι προειδοποιήσεις κυβερνοασφάλειας. Στις 14 Οκτωβρίου 2026, η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας είχε εντοπίσει περισσότερα από 300 εκτεθειμένα συστήματα, κυρίως ελεγκτές εμπορικής ψύξης. Ο αριθμός δεν καταγράφει επιθέσεις. Θέτει όμως συγκεκριμένο ερώτημα λογοδοσίας: τι αποκαταστάθηκε και ποιος έλεγξε το αποτέλεσμα;

Η αναζήτηση των αποστολέων πρέπει να συνεχιστεί με όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, στα οποία περιλαμβάνεται και η αναφορά στο εξτρεμιστικό κίνημα. Η ευρωπαϊκή ετοιμότητα θα κριθεί και από αποτελέσματα που μπορούν ήδη να ελεγχθούν: προστασία των ανθρώπων και περιορισμό των διακοπών. Χρειάζεται επίσης να ελέγχεται αν οι υπηρεσίες εφαρμόζουν όσα έμαθαν από κάθε συναγερμό. Όταν τελειώσει αυτό το κύμα απειλών, πρέπει να έχουν προκύψει αποδεδειγμένες βελτιώσεις.