ΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ «ΜΗΔΕΝ» ΚΑΙ ΤΟ «ΒΑΤΕΡΛΟ» ΤΟΥ ΜΑΚΡΟΝ – ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΤΡΙΒΗ ΣΤΗΝ ΕΘΝΟΣΥΝΕΛΕΥΣΗ

Γράφει ο Παρατηρητής

Η καταψήφιση χωρίς ούτε μία θετική ψήφο αποκαλύπτει την αδυναμία συμφωνίας για την κατανομή των βαρών. Οι διαθέσιμες διέξοδοι, το βελγικό παράλληλο και το ελληνικό συμφέρον. 

Μηδέν υπέρ, 458 κατά, δύο αποχές. Η ψηφοφορία της 4ης Νοεμβρίου στη γαλλική Εθνοσυνέλευση προσφέρεται για έναν εύκολο τίτλο περί καθολικής αποδοκιμασίας του Emmanuel Macron. Προσφέρεται, όμως, και για μία δυσκολότερη διαπίστωση: η Γαλλία διαθέτει θεσμικούς τρόπους για να αποκτήσει προϋπολογισμό, ενώ οι πολιτικές δυνάμεις της δυσκολεύονται να συμφωνήσουν τι ακριβώς πρέπει αυτός να χρηματοδοτεί και ποιος θα πληρώσει. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο γίνεται όλο και πιο δαπανηρή. 

Καταψηφίστηκε, σε πρώτη ανάγνωση, το σκέλος των εσόδων του προϋπολογισμού του 2027. Στην ψηφοφορία συμμετείχαν 460 βουλευτές, επομένως το «ούτε μία θετική ψήφος» είναι ακριβές, η εικόνα μίας Βουλής που σύσσωμη απαίτησε την απομάκρυνση της κυβέρνησης παραπλανητική. Το κείμενο είχε αλλάξει σημαντικά με τροπολογίες. Η αντιπολίτευση απέρριπτε τις κυβερνητικές επιλογές, ενώ βουλευτές που στηρίζουν την κυβέρνηση καταψήφιζαν μία εκδοχή την οποία θεωρούσαν αλλοιωμένη. 

Αυτό κάνει την ψηφοφορία πολιτικά πιο αποκαλυπτική. Στο κοινό «όχι» συναντήθηκαν ασύμβατες προτεραιότητες. Όταν το τροποποιημένο κείμενο τέθηκε συνολικά στην κρίση τους, δεν βρέθηκε ούτε μία ψήφος να το στηρίξει. Η κυβέρνηση απέτυχε να εξασφαλίσει μία αποδεκτή συμφωνία και οι εναλλασσόμενες πλειοψηφίες των τροπολογιών απέτυχαν να παράγουν συνεκτική εναλλακτική. Το μηδέν περιγράφει αυτή τη διπλή αποτυχία. 

Η ευθύνη του Macron 

Η καταψήφιση δεν ανατρέπει αυτομάτως τον Πρωθυπουργό, Sébastien Lecornu ούτε συντομεύει τη θητεία του προέδρου. Επειδή απορρίφθηκαν τα έσοδα, δεν ακολούθησε εξέταση των δαπανών στην ίδια ανάγνωση. Το αρχικό κυβερνητικό σχέδιο περνά στη Γερουσία. Παραμένει επίσης διαθέσιμο το άρθρο 49§3: η κυβέρνηση μπορεί να συνδέσει την έγκριση του κειμένου με την ευθύνη της, αναλαμβάνοντας τον κίνδυνο μίας επιτυχούς πρότασης δυσπιστίας. 

Για τον Macron, όμως, η συνταγματική συνέχεια δεν εξαντλεί το πρόβλημα. Η προεδρική εξουσία κρίνεται και από την ικανότητα να εξασφαλίζει εφαρμόσιμες πολιτικές. Οι εκλογές που προκάλεσε το 2024 άφησαν την προεδρική παράταξη χωρίς πλειοψηφία για να εφαρμόσει μόνη τη γραμμή της. Την απουσία αυτοδύναμης πλειοψηφίας αναγνώριζε τότε και ο ίδιος. Όσο αυτή η πραγματικότητα παραμένει, η αναζήτηση συμμάχων και οι αμοιβαίες υποχωρήσεις αποτελούν τον βασικό όρο άσκησης πολιτικής. 

Η κυβέρνηση φέρει την πρώτη ευθύνη να παρουσιάσει ένα σχέδιο που μπορεί να συγκεντρώσει στήριξη. Δεν απαλλάσσονται, όμως, οι υπόλοιποι επειδή το καταψήφισαν. Η αξιοπιστία κάθε κόμματος δοκιμάζεται και στη σχέση ανάμεσα στις δαπάνες που υπερασπίζεται, στους φόρους που απορρίπτει και στα έσοδα που πράγματι μπορεί να εξασφαλίσει. Η άρνηση μίας περικοπής ή ενός φόρου είναι πολιτική θέση. Μόνη της δεν συγκροτεί προϋπολογισμό. 

Φόροι και περικοπές 

Το οικονομικό περιβάλλον στενεύει τα περιθώρια. Σύμφωνα με την πρώτη εκτίμηση της INSEE, το γαλλικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 0,1% στο τρίτο τρίμηνο του 2026, μετά από στασιμότητα στο δεύτερο. Ο κυβερνητικός στόχος για έλλειμμα 5% του ΑΕΠ το 2027 πρέπει επομένως να υπηρετηθεί μέσα σε ασθενή οικονομική δραστηριότητα. Η επιβράδυνση δυσκολεύει τα έσοδα, ενώ μία άστοχη προσαρμογή μπορεί να επιβαρύνει περισσότερο τη ζήτηση. 

Εδώ βρίσκεται η ουσία της σύγκρουσης. Στη συζήτηση απορρίφθηκαν παρεμβάσεις που αφορούσαν συνταξιούχους και τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά και πρόσθετη φορολόγηση μεγάλων επιχειρήσεων. Διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και πολιτικές παρατάξεις επιχείρησαν να περιορίσουν τη δική τους επιβάρυνση. Ο προϋπολογισμός συγκεντρώνει αυτές τις απαιτήσεις σε έναν λογαριασμό που πρέπει τελικά να χρηματοδοτηθεί. Η δυσκολία αρχίζει όταν κανείς δεν αποδέχεται το υπόλοιπο. 

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι τροπολογίες θα ανέβαζαν το δημόσιο έλλειμμα στο 5,9%. Η Αριστερά αμφισβητεί τον υπολογισμό, μεταξύ άλλων επειδή δεν συνυπολογίζονται φορολογικά έσοδα που η κυβέρνηση θεωρεί νομικά προβληματικά, όπως καταγράφει το AFP. Η διαφωνία χρειάζεται δημόσιο έλεγχο. Ούτε η επίκληση της υπευθυνότητας καθιστά κάθε κυβερνητικό μέτρο εύλογο ούτε η επίκληση της κοινωνικής δικαιοσύνης αρκεί για να καταστήσει κάθε πρόταση χρηματοδοτήσιμη. 

Ο οικονομολόγος Jean Pisani–Ferry υποστηρίζει στη Le Monde ότι η δημοσιονομική αξιοπιστία πρέπει να συνδυάζεται με προστασία της ζήτησης και περιορισμό αναποτελεσματικών δαπανών και φοροαπαλλαγών. Αυτή η κατεύθυνση απαιτεί δύσκολες επιλογές: ποιες παροχές προστατεύονται, ποιες επιβαρύνσεις κατανέμονται διαφορετικά και ποιες εξαιρέσεις καταργούνται. Μία κυβέρνηση οφείλει να εξηγεί τη λογική αυτών των επιλογών και να αναλαμβάνει την ευθύνη τους, αντί να περιμένει από τη διαδικασία να λύσει την πολιτική διαφωνία. 

Το αδιέξοδο στο Βέλγιο 

Η σύγκριση με το Βέλγιο αποκτά εδώ συγκεκριμένο περιεχόμενο. Στις 2 Νοεμβρίου, δύο ημέρες πριν από τη γαλλική ψηφοφορία, ο πρωθυπουργός Bart De Wever υπέβαλε την παραίτησή του μετά την αποτυχία των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό. Ο βασιλιάς Φίλιππος κράτησε την απόφασή του σε εκκρεμότητα, με νέα συνάντηση προγραμματισμένη για τις 6 Νοεμβρίου. Πρόκειται για τον πρωθυπουργό, όχι για τον υπουργό Οικονομικών, και για παραίτηση που δεν είχε ακόμη γίνει αποδεκτή. 

Σύμφωνα με το Reuters, η διαφωνία αφορούσε περικοπές και φόρους περίπου € 10 δισ. Η N-VA και το MR προέκριναν κυρίως περιορισμό δαπανών, ιδίως στην υγεία, ενώ το Vooruit και το Les Engagés ζητούσαν μεγαλύτερη συνεισφορά των υψηλών εισοδημάτων. Στη Γαλλία η αδυναμία συμφωνίας εκδηλώθηκε στην κοινοβουλευτική ψηφοφορία. Στο Βέλγιο είχε ήδη διαρρήξει τη συνοχή του κυβερνητικού συνασπισμού. 

Δεν τεκμηριώνεται ότι η μία κρίση προκάλεσε την άλλη. Η βελγική εξέλιξη προηγήθηκε. Η σύγκριση δείχνει, ωστόσο, ότι η δυσκολία υπερβαίνει τις ιδιομορφίες του γαλλικού προεδρικού συστήματος. Ακόμη και ένας διαπραγματευμένος πολυκομματικός συνασπισμός μπορεί να φτάσει στα όριά του όταν πρέπει να κατανείμει απώλειες. Η ύπαρξη κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας βοηθά να ληφθούν αποφάσεις. Δεν εγγυάται από μόνη της συμφωνία για το περιεχόμενό τους. 

Τα περιθώρια συμβιβασμού 

Υπάρχει σοβαρός αντίλογος στην ανάγνωση της γαλλικής ψηφοφορίας ως απόδειξης αδιεξόδου. Η απόρριψη μπορεί να αποδειχθεί ένας γύρος σκληρής διαπραγμάτευσης πριν από τη συμφωνία. Το προηγούμενο είναι πρόσφατο: το σκέλος των εσόδων του προϋπολογισμού του 2026 είχε απορριφθεί με 404 ψήφους κατά και μόλις μία υπέρ. Τελικά, στις 2 Φεβρουαρίου 2026, ο προϋπολογισμός υιοθετήθηκε μέσω του 49§3, μετά την απόρριψη προτάσεων δυσπιστίας. Η κυβερνητική επιβίωση παραμένει συνεπώς εφικτή. 

Ήδη πριν από τη βραδινή ψηφοφορία της 4ης Νοεμβρίου, ο υπουργός Δημοσίων Λογαριασμών, David Amiel δήλωνε ότι ο στόχος του ελλείμματος είναι αδιαπραγμάτευτος, αλλά τα μέσα επίτευξής του συζητήσιμα. Η δήλωση αφήνει χώρο για αλλαγές. Η αξία της θα φανεί όταν οι αλλαγές αποκτήσουν περιεχόμενο και υποστηρικτές. 

Οι αγορές επίσης δεν έχουν κλείσει για τη Γαλλία. Mέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου είχε ολοκληρωθεί το 85% του χρηματοδοτικού προγράμματος του 2026. Για το 2027 προβλέπονται χρηματοδοτικές ανάγκες €339,7 δισ., στις οποίες περιλαμβάνεται η αναχρηματοδότηση παλαιών τίτλων. Το μέγεθος εξηγεί τη σημασία της εμπιστοσύνης των επενδυτών. Δεν αποτελεί απόδειξη επικείμενης χρεοκοπίας. Η σταδιακή επιβάρυνση του δανεισμού, όμως, μπορεί να περιορίζει τις επιλογές μίας κυβέρνησης πολύ πριν εμφανιστεί αδυναμία χρηματοδότησης. 

Αυτός ο αντίλογος περιορίζει τις αρνητικές προβλέψεις, αλλά αφήνει ανοιχτή την κριτική στην πολιτική διαχείριση. Η ψήφιση ενός προϋπολογισμού είναι αναγκαία συνθήκη διακυβέρνησης και η εφαρμογή του απαιτεί συνέπεια και στήριξη. Αν κάθε συμφωνία αναβάλλει τις δυσκολότερες αποφάσεις μέχρι την επόμενη αναμέτρηση, η θεσμική διέξοδος αγοράζει χρόνο χωρίς να λύνει το πρόβλημα. Αντίθετα, ένας συνεκτικός συμβιβασμός θα αποτελούσε πραγματική απάντηση στη σημερινή αποτυχία. 

Οι κίνδυνοι για την Ελλάδα 

Για την Ελλάδα, το πρώτο πεδίο κινδύνου είναι η χρηματοδότηση. Παρατεταμένη γαλλική αναταραχή θα μπορούσε να αυξήσει την επιφυλακτικότητα απέναντι σε τίτλους της ευρωζώνης και να επηρεάσει νέες ελληνικές εκδόσεις, τράπεζες και επιχειρήσεις. Η μετάδοση αυτή παραμένει ενδεχόμενο. Δεν προκύπτει ότι η συγκεκριμένη ψηφοφορία έχει ήδη προκαλέσει μετρήσιμη ελληνική επιβάρυνση. 

Υπάρχουν ουσιαστικά αντίβαρα. Ο ΟΔΔΗΧ εκτιμά ότι στις 30 Σεπτεμβρίου η μέση διάρκεια του ελληνικού χρέους ήταν 18,14 έτη και τα συνολικά ταμειακά διαθέσιμα της γενικής κυβέρνησης περίπου €34 δισ. Η μεγάλη διάρκεια περιορίζει την ταχύτητα με την οποία ακριβότερος νέος δανεισμός επηρεάζει το συνολικό κόστος εξυπηρέτησης και παρέχει χρόνο προσαρμογής, χωρίς να καταργεί την έκθεση σε μία ευρύτερη χρηματοπιστωτική αναταραχή. 

Το δεύτερο πεδίο είναι η άμυνα. Η ελληνογαλλική στρατηγική εταιρική σχέση ανανεώθηκε τον Απρίλιο και η φρεγάτα «Νέαρχος» εντάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό στις 30 Οκτωβρίου. Η συνεργασία έχει λοιπόν πρόσφατες, έμπρακτες αποδείξεις συνέχειας. Θα ήταν αυθαίρετο να μετατραπεί η καταψήφιση σε πρόβλεψη ακύρωσης συμφωνιών ή διακοπής παραδόσεων. 

Ωστόσο, η γαλλική Γενική Επιθεώρηση Οικονομικών προειδοποιεί ότι παρατεταμένη λειτουργία με ειδικό προσωρινό νόμο χρηματοδότησης μπορεί να καθυστερήσει νέα εξοπλιστικά προγράμματα. Η εκτίμηση αφορά πολύμηνο αδιέξοδο, με προβλέψεις για τη συνέχεια βασικών λειτουργιών και προγενέστερων δεσμεύσεων. Δεν τεκμηριώνει κίνδυνο για συγκεκριμένη ελληνική σύμβαση. Για την Αθήνα, αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται παρακολούθηση συγκεκριμένων χρηματοδοτήσεων, χρονοδιαγραμμάτων και δεσμεύσεων υποστήριξης. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ένα Παρίσι απορροφημένο από διαδοχικές εσωτερικές διαπραγματεύσεις ενδέχεται επίσης να δυσκολεύεται να στηρίξει νέες κοινές αμυντικές πρωτοβουλίες. 

Η Ελλάδα έχει συμφέρον να βρεθεί μία βιώσιμη γαλλική λύση. Η πολιτική ευθύνη του Μακρόν και της κυβέρνησής του θα κριθεί από τη δυνατότητα να τη διαμορφώσουν, ενώ η ευθύνη των αντιπολιτεύσεων από τις δεσμεύσεις που είναι έτοιμες να αναλάβουν. Οι 458 αρνητικές ψήφοι επιτρέπουν σε πολλούς να δηλώνουν δικαιωμένοι. Οι πολίτες εξακολουθούν να περιμένουν έναν προϋπολογισμό που κάποιος θα μπορεί να υπερασπιστεί και να εφαρμόσει.