Χάρβαρντ: Η «Οδύσσεια» του Ομήρου και ο Πλάτωνας γίνονται ανάρπαστα μαθήματα – 180 αιτήσεις για μόλις 90 θέσεις

Το απαιτητικό πρόγραμμα «Humanities 10» φέρνει τους πρωτοετείς φοιτητές σε επαφή με κορυφαία έργα της παγκόσμιας γραμματείας, σε μια εποχή ψηφιακών περισπασμών και τεχνητής νοημοσύνης

Ένα από τα πιο απαιτητικά μαθήματα του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ εξελίσσεται σε εκπαιδευτικό φαινόμενο, προσελκύοντας ολοένα και περισσότερους πρωτοετείς φοιτητές. Το «Humanities 10», γνωστό και ως «Hum 10», τους φέρνει σε επαφή με σημαντικά έργα της παγκόσμιας γραμματείας και απαιτεί συστηματική ανάγνωση, γραπτές εργασίες και ουσιαστική συμμετοχή σε συζητήσεις.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η τεχνητή νοημοσύνη και οι ψηφιακοί περισπασμοί επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αποκτούν και επεξεργάζονται τη γνώση, το συγκεκριμένο πρόγραμμα επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο την εις βάθος μελέτη και την κριτική σκέψη.

Η ζήτηση για συμμετοχή έχει αυξηθεί σημαντικά, με τις αιτήσεις να καταγράφουν άνοδο 40% το φετινό φθινόπωρο. Περίπου 180 πρωτοετείς διεκδικούν τις μόλις 90 διαθέσιμες θέσεις, ενώ η διαδικασία επιλογής περιλαμβάνει και την υποβολή γραπτής έκθεσης.

Το ενδιαφέρον έχει πάρει τέτοιες διαστάσεις, ώστε ακόμη και μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας δυσκολεύονται να εξηγήσουν πλήρως τη δημοφιλία του μαθήματος. Ρόλο σε αυτήν φαίνεται να παίζουν και οι εμπειρίες παλαιότερων συμμετεχόντων, οι οποίοι μοιράζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσα αποκόμισαν από την εκπαιδευτική εμπειρία.

Από τον Όμηρο στον Σαίξπηρ

Το «Hum 10» δεν αποτελεί μια εύκολη επιλογή για όσους επιδιώκουν έναν καλό βαθμό με περιορισμένη προσπάθεια. Οι φοιτητές καλούνται να μελετούν ένα ολόκληρο βιβλίο κάθε εβδομάδα και να παραδίδουν τακτικά γραπτές εργασίες. Η αξιολόγηση είναι αυστηρή, χωρίς να προσφέρεται η δυνατότητα επιλογής του συστήματος «επιτυχία ή αποτυχία».

Η ύλη περιλαμβάνει έργα που έχουν επηρεάσει καθοριστικά τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και την ανθρώπινη σκέψη. Η μελέτη ξεκινά από την «Οδύσσεια» του Ομήρου, περνά από τον Πλάτωνα και συνεχίζεται με σημαντικές προσωπικότητες, όπως ο Μισέλ ντε Μοντέν, ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ο Δάντης, ο Μπαρούχ Σπινόζα και ο Τζέιμς Μπόλντουιν.

Πολλοί φοιτητές επιλέγουν να υποβάλουν αίτηση επειδή θέλουν να γνωρίσουν κείμενα που πιθανότατα δεν θα επέλεγαν να διαβάσουν μόνοι τους. Ταυτόχρονα, αναζητούν έναν τρόπο να αντιμετωπίσουν τη διάσπαση της προσοχής και να απομακρυνθούν από τη συνεχή κατανάλωση σύντομου ψηφιακού περιεχομένου και τις επιλογές που διαμορφώνουν οι αλγόριθμοι.

Η απάντηση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

Η ανάγκη για ουσιαστική σκέψη και συγκέντρωση φαίνεται να αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους που κάνουν το μάθημα ελκυστικό. Ο καθηγητής Κλασικών Σπουδών του Χάρβαρντ Ντέιβιντ Έλμερ, ένας από τους συντονιστές του προγράμματος, εκτιμά ότι αρκετοί νέοι αισθάνονται πως το σημερινό περιβάλλον δεν ευνοεί την εις βάθος ανάγνωση, την ανάλυση και τη συγκροτημένη γραφή.

Όπως επισημαίνει, δεν είναι ξεκάθαρο αν αυτή η αίσθηση συνδέεται άμεσα με την τεχνητή νοημοσύνη ή με τον τρόπο που η χρήση της ενδέχεται να επηρεάζει την αυτονομία των φοιτητών στη συγγραφή και στον στοχασμό. Σε κάθε περίπτωση, το «Hum 10» επιδιώκει να τους επαναφέρει στην προσωπική προσπάθεια που απαιτεί η μελέτη ενός σύνθετου κειμένου.

«Ένα μεγάλο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας είναι κάτι που δεν μπορεί να σου προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη», αναφέρει η Πέγκι Ούρνταν, φοιτήτρια Πολιτικών Επιστημών και Νευροεπιστήμης. Για την ίδια, η ουσία του μαθήματος βρίσκεται στην ενεργή συμμετοχή, στην προσωπική ανάγνωση και στην ανταλλαγή απόψεων με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες.

Πώς ξεκίνησε το πρόγραμμα

Το μάθημα δημιουργήθηκε το 2008, με πρωτοβουλία καθηγητών και τη συμβολή σημαντικών πανεπιστημιακών, μεταξύ των οποίων ο Στίβεν Γκρίνμπλατ και ο Λούις Μέναντ. Η ίδρυσή του εντάχθηκε σε μια ευρύτερη προσπάθεια αναζωπύρωσης του ενδιαφέροντος για τις ανθρωπιστικές επιστήμες, σε μια περίοδο κατά την οποία η απήχησή τους στα πανεπιστήμια παρουσίαζε κάμψη.

Από τότε, το πρόγραμμα εξελίσσεται μέσα από τη συνεργασία μιας ομάδας καθηγητών του Χάρβαρντ. Κάθε μέλος της διδακτικής ομάδας πραγματοποιεί διαλέξεις και συντονίζει εβδομαδιαία σεμινάρια, ενώ όλοι οι διδάσκοντες συμμετέχουν στις συζητήσεις και παρακολουθούν τις παρουσιάσεις των συναδέλφων τους.

Η προετοιμασία είναι απαιτητική και για τους ίδιους τους καθηγητές. Ο καθένας προτείνει δύο βιβλία για την ύλη της χρονιάς, ενώ αναλαμβάνει να διδάξει και κείμενα που ενδέχεται να βρίσκονται έξω από το βασικό πεδίο της επιστημονικής του ειδίκευσης.

Η καθηγήτρια Φιλοσοφίας Σαμάνθα Μάντερν περιγράφει την εμπειρία ως έναν συνδυασμό ενθουσιασμού και άγχους, καθώς οι διαλέξεις πραγματοποιούνται μπροστά σε φοιτητές αλλά και σε συναδέλφους με σημαντική ακαδημαϊκή και συγγραφική πορεία. Όπως σημειώνει, η συμμετοχή στο μάθημα μπορεί να αποτελέσει μια εμπειρία που αλλάζει ακόμη και τη ζωή των διδασκόντων.

Από την πλευρά του, ο Στίβεν Γκρίνμπλατ, ο οποίος διδάσκει στο Χάρβαρντ από το 1998, υπογραμμίζει ότι η επαφή με τους πρωτοετείς φοιτητές έχει ιδιαίτερη αξία. Ο ενθουσιασμός τους και η αίσθηση ότι ανακαλύπτουν για πρώτη φορά σημαντικές ιδέες και κείμενα λειτουργούν αναζωογονητικά και για τους ίδιους τους καθηγητές.