Όταν το σώμα πλησιάζει στο τέλος: Οι αλλαγές που μπορεί να εμφανιστούν τις τελευταίες ώρες και ημέρες

Η ενέργεια μειώνεται, η αναπνοή αλλάζει και η ανάγκη για φαγητό περιορίζεται – Τι μπορεί να συμβεί στον ανθρώπινο οργανισμό στο τέλος της ζωής και γιατί η ανακουφιστική φροντίδα έχει καθοριστική σημασία.

Το τέλος της ζωής δεν ακολουθεί ένα ενιαίο «σενάριο». Οι αλλαγές μπορεί να εξελιχθούν σε διάστημα ημερών ή να γίνουν εμφανείς μόνο τις τελευταίες ώρες, ενώ σε ορισμένους ανθρώπους είναι πολύ λιγότερο έντονες.

Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες μεταβολές που παρατηρούνται συχνότερα καθώς οι λειτουργίες του οργανισμού επιβραδύνονται.

Το σώμα εξοικονομεί όλο και περισσότερη ενέργεια

Ένα από τα συνηθέστερα σημάδια είναι η έντονη εξάντληση. Ο άνθρωπος μπορεί να κοιμάται για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, να μιλά λιγότερο και να έχει μειωμένη επαφή με όσα συμβαίνουν γύρω του.

Μπορεί επίσης να εναλλάσσονται περίοδοι κατά τις οποίες επικοινωνεί με τους δικούς του ανθρώπους με περιόδους βαθύτερου ύπνου ή απόσυρσης. Αυτό δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη ότι πονά.

Γιατί μειώνεται η ανάγκη για φαγητό και νερό

Η απώλεια της όρεξης είναι επίσης συχνή. Ο άνθρωπος μπορεί να τρώει ελάχιστα, να πίνει λιγότερα υγρά ή να δυσκολεύεται στην κατάποση.

Η μειωμένη πρόσληψη τροφής και νερού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι βιώνει πείνα ή δίψα. Η πίεση για κατανάλωση φαγητού δεν είναι πάντα κατάλληλη και η οικογένεια χρειάζεται καθοδήγηση από την ομάδα υγείας που παρακολουθεί τον ασθενή.

Παράλληλα μεταβάλλεται ο μεταβολισμός και μπορεί να εμφανιστούν απώλεια βάρους ή ακόμη και αλλαγές στην οσμή της αναπνοής, του δέρματος ή των σωματικών υγρών.

Η αναπνοή μπορεί να γίνει ακανόνιστη

Κατά τις τελευταίες ώρες η αναπνοή μπορεί να γίνει πιο αργή, πιο ρηχή ή ακανόνιστη, με ενδιάμεσες παύσεις.

Ένα γνωστό μοτίβο είναι η αναπνοή Cheyne–Stokes, στην οποία βαθύτερες ή γρηγορότερες αναπνοές εναλλάσσονται με πιο αργές και με περιόδους παύσης.

Μπορεί επίσης να εμφανιστεί ένας υγρός ή γουργουριστός ήχος, επειδή ο άνθρωπος δεν έχει πλέον τη δύναμη να απομακρύνει τις εκκρίσεις από τον λαιμό και το στόμα. Αν και ο ήχος μπορεί να αναστατώνει τους συγγενείς, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι ο ασθενής πνίγεται.

Κρύα άκρα και αλλαγές στο χρώμα του δέρματος

Καθώς εξασθενεί η κυκλοφορία, τα χέρια και τα πόδια μπορεί να γίνουν κρύα.

Το δέρμα ενδέχεται επίσης να γίνει πιο ωχρό ή να παρουσιάσει γαλαζωπές και μωβ αποχρώσεις ή κηλίδες, ιδιαίτερα στα άκρα, στα αυτιά και στη μύτη.

Ταυτόχρονα μπορεί να περιοριστεί η παραγωγή ούρων, καθώς μειώνεται η πρόσληψη υγρών και επιβραδύνεται η λειτουργία των νεφρών.

Σύγχυση αλλά και η παράξενη «τελική διαύγεια»

Ορισμένοι άνθρωποι παρουσιάζουν σύγχυση, ανησυχία ή παραλήρημα. Μπορεί ακόμη να αναφέρουν ότι βλέπουν ή ακούν πράγματα που οι υπόλοιποι δεν αντιλαμβάνονται.

Έχει όμως περιγραφεί και ένα διαφορετικό φαινόμενο: η «τελική διαύγεια».

Ένας άνθρωπος που για μεγάλο διάστημα είχε περιορισμένη επικοινωνία ή σύγχυση μπορεί ξαφνικά να δείξει μεγαλύτερη διαύγεια και ενέργεια, ακόμη και να αναγνωρίσει και να επικοινωνήσει με αγαπημένα πρόσωπα. Το φαινόμενο δεν εμφανίζεται σε όλους και ο μηχανισμός του δεν έχει εξηγηθεί πλήρως από την επιστήμη.

Τι συμβαίνει στις τελευταίες στιγμές

Καθώς πλησιάζει ο θάνατος, οι αναπνοές μπορεί να γίνονται ολοένα πιο αργές και οι παύσεις μεγαλύτερες. Τελικά σταματά η αναπνοή και ακολουθεί η διακοπή της καρδιακής λειτουργίας. Χωρίς κυκλοφορία αίματος και οξυγόνωση, παύει στη συνέχεια και η λειτουργία του εγκεφάλου.

Η διαδικασία δεν είναι ίδια για όλους. Πόνος, δύσπνοια, άγχος ή έντονη ανησυχία μπορεί να παρουσιαστούν, ιδιαίτερα σε προχωρημένες ασθένειες, όμως η κατάλληλη ανακουφιστική φροντίδα μπορεί να αντιμετωπίσει πολλά από αυτά τα συμπτώματα.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;

Αυτό παραμένει ένα από τα μεγάλα επιστημονικά ερωτήματα.

Μελέτες σε ανθρώπους που υπέστησαν καρδιακή ανακοπή και υποβλήθηκαν σε καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση έχουν καταγράψει, σε ορισμένες περιπτώσεις, εγκεφαλική δραστηριότητα κατά τη διαδικασία της ανάνηψης.

Στη μελέτη AWARE-II, σε ορισμένους ασθενείς που επανήλθαν καταγράφηκαν μοτίβα εγκεφαλικών κυμάτων που σχετίζονται με ανώτερες νοητικές λειτουργίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο θάνατος είναι εύκολα αναστρέψιμος· αφορά ειδικές συνθήκες καρδιακής ανακοπής στις οποίες πραγματοποιείται ιατρική παρέμβαση.

Ο στόχος στο τέλος είναι η άνεση και η αξιοπρέπεια

Η ανακουφιστική φροντίδα δεν περιορίζεται στις τελευταίες ώρες. Μπορεί να ξεκινήσει όταν μια σοβαρή ή προχωρημένη ασθένεια αρχίζει να επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα.

Στόχος της είναι η αντιμετώπιση του πόνου, της δύσπνοιας και του άγχους, αλλά και η ψυχολογική και πρακτική υποστήριξη τόσο του ασθενούς όσο και της οικογένειάς του.

Η γνώση αυτών των αλλαγών δεν κάνει την απώλεια ευκολότερη. Μπορεί, όμως, να μειώσει την αβεβαιότητα και τον φόβο και να βοηθήσει τους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα στον ασθενή να επικεντρωθούν σε αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία: την παρουσία, την ηρεμία, τη φροντίδα και την αξιοπρέπεια.