«Ένα μολύβι στα τρία και ψωμί για… γόμα»: Τι έκρυβε η σχολική τσάντα μιας άλλης εποχής

Σήμερα μια σχολική τσάντα μπορεί να μοιάζει με μικρή βιβλιοθήκη: βιβλία, τετράδια, κασετίνες, μαρκαδόροι, παγούρια και κολατσιό. Αν όμως γυρίσουμε τον χρόνο αρκετές δεκαετίες πίσω, η εικόνα αλλάζει εντυπωσιακά.

Για πολλά παιδιά, σχολική τσάντα ήταν ένα χειροποίητο ταγάρι, ενώ ολόκληρος ο σχολικός τους εξοπλισμός μπορούσε να περιορίζεται σε ένα αναγνωστικό, μια πλάκα με κοντύλι και ένα μολύβι.

Και μερικές φορές, ακόμη και το μολύβι έπρεπε να… μοιραστεί.

Από το μπατζάκι ενός παντελονιού στο σχολείο

Πριν γίνει συνηθισμένη η σχολική σάκα, οι οικογένειες αξιοποιούσαν ό,τι υπήρχε διαθέσιμο.

Ένα κομμάτι παλιού φορέματος, φθαρμένη κουβέρτα ή ακόμη και το μπατζάκι ενός παντελονιού μπορούσε να μετατραπεί, με λίγη δουλειά από τη μητέρα ή τη γιαγιά, σε αυτοσχέδια τσάντα.

Σε κάποιες περιοχές η πάνινη τσάντα αποκαλούνταν «φύλακας», επειδή προστάτευε τα λιγοστά σχολικά είδη, ενώ στην παλιά Καστοριά συναντούμε την ονομασία «πέτσα».

Ένα βιβλίο, μια πλάκα και ένα κοντύλι

Το περιεχόμενο ήταν λιτό: ένα αλφαβητάρι ή αναγνωστικό, ένα μικρό τετράδιο, πλάκα, κοντύλι και σφουγγαράκι. Οι μεγαλύτεροι μαθητές μπορούσαν να διαθέτουν μολύβι, πένα και μελανοδοχείο.

Μια μαρτυρία από το 1945 αποτυπώνει πολύ πιο δυνατά την εποχή: μαθητής θυμόταν ότι η μητέρα του είχε κατασκευάσει την τσάντα από μπατζάκι παντελονιού και ότι ένα μολύβι είχε κοπεί στα τρία ώστε να μοιραστεί σε τρία παιδιά.

Ακόμη και η σημερινή αυτονόητη γόμα δεν ήταν δεδομένη. Για το σβήσιμο μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ένα κομμάτι μπαγιάτικου ψωμιού.

Και μέσα στην τσάντα… ένα κούτσουρο

Η μεγάλη έκπληξη, όμως, δεν βρίσκεται στα βιβλία.

Τα παιδιά μπορούσαν να παίρνουν μαζί τους λίγα αμύγδαλα, ξερά σύκα ή κάποιο φρούτο για φαγητό. Σε ορισμένες περιπτώσεις κουβαλούσαν ακόμη και ένα κούτσουρο για την ξυλόσομπα του σχολείου.

Η θέρμανση της αίθουσας μπορούσε, δηλαδή, να περνά κυριολεκτικά από τα χέρια των μαθητών.

Η τσάντα δεν άλλαζε κάθε Σεπτέμβριο

Αργότερα εμφανίστηκε η γνώριμη σχολική σάκα, συνήθως σκούρα καφέ, με μεταλλικά κουμπώματα. Οι πιο εύπορες οικογένειες μπορούσαν να επιλέξουν δερμάτινη.

Και υπήρχε μια τεράστια διαφορά από τη σημερινή καταναλωτική συνήθεια: η τσάντα μπορούσε να χρησιμοποιείται για χρόνια.

Σταδιακά ήρθαν τα πολύχρωμα σακίδια, οι πολλές θήκες και τα τροχήλατα. Το περιεχόμενο πολλαπλασιάστηκε και η παλιά μικρή σάκα εξελίχθηκε στη σημερινή βαριά σχολική τσάντα.

Κοιτάζοντας, λοιπόν, μια σχολική τσάντα μιας άλλης εποχής, δεν βλέπουμε απλώς παλιά αντικείμενα. Βλέπουμε τις οικονομικές συνθήκες, το σχολείο και την καθημερινότητα μιας ολόκληρης γενιάς παιδιών.