Η «χαμένη ήπειρος» που κρύβεται κάτω από την Ευρώπη – Πώς η Ευρύτερη Αδρία δημιούργησε τα βουνά της Ελλάδας

Επιστήμονες ανασυνθέτουν την ιστορία ενός αρχαίου τμήματος ηπειρωτικού φλοιού που βυθίστηκε πριν από περισσότερα από 100 εκατομμύρια χρόνια – Τα ίχνη του φτάνουν έως και 1.500 χιλιόμετρα κάτω από την Ευρώπη

Μια ολόκληρη «χαμένη ήπειρος» βρίσκεται θαμμένη βαθιά κάτω από τη Νότια Ευρώπη, σύμφωνα με νέα τεκτονική ανασύνθεση που φωτίζει την άγνωστη ιστορία της Μεσογείου.

Πρόκειται για την Ευρύτερη Αδρία (Greater Adria), ένα αρχαίο τμήμα ηπειρωτικού φλοιού που αποσπάστηκε από τη βόρεια πλευρά της αφρικανικής πλάκας και άρχισε ένα μακρύ ταξίδι προς τον Βορρά.

Η ιστορία της εκτείνεται εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια πίσω και, σύμφωνα με την έρευνα, η καταβύθισή της έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση ορισμένων από τις μεγαλύτερες οροσειρές της σημερινής Ευρώπης. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι Ελληνίδες Οροσειρές, οι Άλπεις, τα Απέννινα και οι Δειναρικές Άλπεις.

Από την Αφρική στη Νότια Ευρώπη

Η Ευρύτερη Αδρία αποσπάστηκε από το βόρειο άκρο της αφρικανικής πλάκας πριν από περίπου 240 εκατομμύρια χρόνια, κατά την Τριαδική περίοδο.

Καθώς κινούνταν σταδιακά προς τον Βορρά, βρισκόταν ανάμεσα στην Αφρική και την ευρωπαϊκή ήπειρο, χωρισμένη από την αφρικανική πλάκα από μια ωκεάνια λεκάνη.

Το μεγαλύτερο μέρος της αποτελούνταν από ηπειρωτικό φλοιό, ο οποίος καλυπτόταν σε μεγάλο βαθμό από ρηχές θάλασσες και ανθρακικές πλατφόρμες.

Η πορεία αυτή συνεχίστηκε για εκατομμύρια χρόνια, μέχρι η Ευρύτερη Αδρία να βρεθεί αντιμέτωπη με την ευρωπαϊκή πλάκα.

Η σύγκρουση που άλλαξε τον χάρτη της Ευρώπης

Πριν από περίπου 120 έως 100 εκατομμύρια χρόνια, η Ευρύτερη Αδρία συγκρούστηκε με το νότιο περιθώριο της ευρωπαϊκής πλάκας.

Το μεγαλύτερο τμήμα της άρχισε να βυθίζεται βαθιά στον μανδύα της Γης. Ωστόσο, δεν εξαφανίστηκε ολόκληρη.

Κατά τη διαδικασία της καταβύθισης, τα ανώτερα στρώματα των ιζηματογενών πετρωμάτων αποκολλήθηκαν, συμπιέστηκαν και συσσωρεύτηκαν, συμβάλλοντας στη δημιουργία μεγάλων ορεινών όγκων.

Έτσι, μια αρχαία γεωλογική ιστορία συνδέεται σήμερα με οροσειρές που δεσπόζουν σε μεγάλο μέρος της Νότιας Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και οι Ελληνίδες Οροσειρές.

Δέκα χρόνια έρευνας σε 30 χώρες

Η ανασύνθεση της πορείας της Ευρύτερης Αδρίας δεν ήταν εύκολη υπόθεση.

Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Ντάουβε βαν Χίνσμπεργκεν του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, χρειάστηκε περίπου δέκα χρόνια έρευνας σε 30 χώρες της Μεσογείου.

Οι επιστήμονες μελέτησαν χιλιάδες δείγματα πετρωμάτων και εξέτασαν τον προσανατολισμό των μαγνητικών ορυκτών τους. Με αυτόν τον τρόπο προσπάθησαν να προσδιορίσουν πού βρίσκονταν αρχικά τα πετρώματα και πώς περιστράφηκαν κατά τη διάρκεια των τεκτονικών μετακινήσεων.

Στη συνέχεια συνδύασαν τα στοιχεία με δεδομένα σεισμικής τομογραφίας και ειδικό λογισμικό τεκτονικής ανακατασκευής.

Το αποτέλεσμα ήταν ένα μοντέλο που εκτείνεται γεωγραφικά από την Ιβηρική Χερσόνησο έως το Ιράν.

Τα ίχνη της βρίσκονται ακόμη βαθιά στη Γη

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το βάθος στο οποίο έχουν εντοπιστεί υπολείμματα της βυθισμένης πλάκας.

Σύμφωνα με την ανασύνθεση, τμήματα της Ευρύτερης Αδρίας βρίσκονται σε βάθος που φτάνει έως και τα 1.500 χιλιόμετρα κάτω από την Ευρώπη.

Με άλλα λόγια, ένα κομμάτι της αρχαίας γεωλογικής δομής που κάποτε αποτελούσε ξεχωριστή ηπειρωτική περιοχή δεν χάθηκε πραγματικά. Ένα μεγάλο μέρος του βρίσκεται σήμερα βαθιά στο εσωτερικό της Γης.

Και τα κοιτάσματα μετάλλων

Η μελέτη δεν έχει μόνο επιστημονικό ενδιαφέρον.

Τα τμήματα του φλοιού της Ευρύτερης Αδρίας που δεν καταβυθίστηκαν περιλαμβάνουν κοιτάσματα χαλκού, σιδήρου και άλλων μετάλλων που έχουν βιομηχανική αξία.

Η καλύτερη κατανόηση της τεκτονικής δομής της Μεσογείου θα μπορούσε επομένως να βοηθήσει τους επιστήμονες να εντοπίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια περιοχές με μεταλλευτικό ενδιαφέρον.

Παρά τη σημαντική πρόοδο, πάντως, δεν έχουν λυθεί όλα τα ερωτήματα. Τα αρχικά όρια της Ευρύτερης Αδρίας παραμένουν σε ορισμένα σημεία αβέβαια, καθώς βαθιά ρήγματα καλύπτονται από θαλάσσια ιζήματα.

Η «χαμένη ήπειρος» της Μεσογείου, λοιπόν, μπορεί να μην υπάρχει πλέον ως ενιαία γεωγραφική περιοχή, όμως τα ίχνη της παραμένουν χαραγμένα στη γεωλογία της Ευρώπης – ακόμη και στα βουνά που βλέπουμε σήμερα στην Ελλάδα.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Πυρκαγιά σε εξέλιξη σε κατοικία στα Μεγαρα.