ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ: ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ Η «ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ» ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Ένας μήνας, πολλά ονόματα και μια ιστορία αιώνων που ελάχιστοι γνωρίζουν. Ο Σεπτέμβριος, ο πρώτος μήνας του Φθινοπώρου, δεν είναι απλώς η αρχή της σχολικής χρονιάς ή το τέλος του καλοκαιριού. Πίσω από το όνομά του κρύβεται μια ιστορία που ξεκινά από την αρχαία Ρώμη, περνά μέσα από αυτοκράτορες που αρνήθηκαν τιμές, και φτάνει μέχρι τη σημερινή εκκλησιαστική παράδοση.

Γιατί ο Σεπτέμβριος είναι ένατος μήνας αλλά το όνομά του σημαίνει «έβδομος»

Η λέξη «Σεπτέμβριος» προέρχεται από το λατινικό αριθμητικό septem, που σημαίνει «επτά». Δεν πρόκειται για λάθος ή σύμπτωση: στο αρχαίο ρωμαϊκό ημερολόγιο, που αποτελούνταν από δέκα μήνες, ο Σεπτέμβριος κατείχε πράγματι την έβδομη θέση.

Η κατάσταση άλλαξε όταν προστέθηκαν στο ημερολόγιο ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος. Ο Σεπτέμβριος μετατοπίστηκε στην ένατη θέση, όμως το όνομά του παρέμεινε αναλλοίωτο μέχρι σήμερα -μια ονομαστική «αντίφαση» που λίγοι γνωρίζουν.

Ο αυτοκράτορας που αρνήθηκε να δώσει το όνομά του στον μήνα

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ιστορίες γύρω από τον Σεπτέμβριο αφορά τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Τιβέριο. Η Ρωμαϊκή Σύγκλητος, σε μια προσπάθεια κολακείας, πρότεινε να μετονομαστεί ο μήνας προς τιμήν του. Ο Τιβέριος, όμως, αρνήθηκε την πρόταση, υποστηρίζοντας πως οι συνεχείς αλλαγές στα ονόματα των μηνών δεν θα προκαλούσαν παρά σύγχυση στους πολίτες.

Μια απόφαση που, αναδρομικά, αποδεικνύεται διορατική: το όνομα του μήνα παρέμεινε το ίδιο εδώ και αιώνες, χωρίς παρεμβάσεις.

Σταυρίτης, Τρυγομηνάς, Σταυριάτης: Τα «κρυφά» ονόματα του Σεπτεμβρίου

Πέρα από το επίσημο όνομά του, ο Σεπτέμβριος είναι γνωστός στη λαϊκή παράδοση και με άλλες, λιγότερο γνωστές ονομασίες:

«Σταυριάτης» ή «Σταυρίτης»: Ονομασία που προέρχεται από τη μεγάλη γιορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, που εορτάζεται στις 14 Σεπτεμβρίου.
«Τρυγομηνάς» ή «Τρυγητής»: Η πιο διαδεδομένη λαϊκή ονομασία, συνδεδεμένη με την εποχή του τρύγου.
«Σταυρίτες»: Έτσι αποκαλείται ο μήνας στην ποντιακή διάλεκτο.

Η 1η Σεπτεμβρίου ως εκκλησιαστική Πρωτοχρονιά: Μια παράδοση αιώνων

Από τις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., η 1η Σεπτεμβρίου καθιερώθηκε ως αρχή του εκκλησιαστικού έτους. Η επιλογή αυτής της ημερομηνίας δεν ήταν τυχαία, αλλά συνδέεται στενά με το θεσμό της Ινδικτιώνος -ένα σύστημα μέτρησης του χρόνου ανά δεκαπενταετίες, με αφετηρία τη γέννηση του Χριστού.

Η ιστορία της ημερομηνίας έχει ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες: αρχικά, στην περιοχή της Ανατολής, η πρωτοχρονιά τοποθετούνταν στις 24 Σεπτεμβρίου, ημέρα της φθινοπωρινής ισημερίας. Ωστόσο, επειδή η 23η Σεπτεμβρίου συνέπιπτε με τα γενέθλια του Ρωμαίου αυτοκράτορα Οκταβιανού, η ημερομηνία μετατέθηκε εκεί, καθιερώνοντας την αρχή της Ινδίκτου.

Η Εκκλησία αργότερα προσέδωσε χριστιανικό περιεχόμενο σε αυτή την ημερομηνία, συνδέοντάς την με τη σύλληψη του Τιμίου Προδρόμου -το πρώτο γεγονός της Ευαγγελικής Ιστορίας.

Το 462 μ.Χ., για πρακτικούς λόγους, η εκκλησιαστική πρωτοχρονιά μετατέθηκε οριστικά στην 1η Σεπτεμβρίου, ώστε να συμπίπτει η αρχή του έτους με την αρχή του μήνα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η γνωστή σε όλους μας πρωτοχρονιά της 1ης Ιανουαρίου έχει ρωμαϊκή προέλευση και υιοθετήθηκε από την Ορθόδοξη Ανατολή σε πολύ μεταγενέστερη εποχή.

Ο Σεπτέμβριος σήμερα: Σχολεία, φύση και πνευματική ανανέωση

Ο Σεπτέμβριος παραμένει μέχρι σήμερα συνυφασμένος με τη νέα αρχή -όχι μόνο εκκλησιαστικά, αλλά και εκπαιδευτικά, καθώς σηματοδοτεί την επιστροφή εκατομμυρίων μαθητών στα σχολεία. Η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία εξακολουθεί να εορτάζει την 1η Σεπτεμβρίου ως «αρχή της Ινδίκτου», τελώντας ειδική ακολουθία σε συνδυασμό με τη Θεία Λειτουργία.

Τα τελευταία χρόνια, η Εκκλησία προχώρησε σε μια ακόμη προσθήκη: όρισε την 1η Σεπτεμβρίου και ως ημέρα αφιερωμένη στο φυσικό περιβάλλον, συνδέοντας την πνευματική ανανέωση με την οικολογική συνείδηση.

Από την αρχαία Ρώμη μέχρι τις σύγχρονες σχολικές αίθουσες, ο Σεπτέμβριος παραμένει ένας μήνας-σύμβολο νέας αρχής, κουβαλώντας μέσα του αιώνες ιστορίας, παράδοσης και πίστης.