Τρόφιμα μετά τη λήξη: Ποια είναι ασφαλή και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Πολλοί καταναλωτές επιλέγουν να καταναλώνουν τρόφιμα μετά την ημερομηνία λήξης τους, στην προσπάθειά τους να περιορίσουν τα έξοδα. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η πρακτική αυτή δεν είναι πάντα ασφαλής και ότι ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη διαφορά ανάμεσα στην «ανάλωση πριν από» και την «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από».

Η ακρίβεια στις ημερομηνίες που αναγράφονται στις συσκευασίες είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ασφάλεια των τροφίμων. Σύμφωνα με έρευνα του βρετανικού Οργανισμού Προτύπων Τροφίμων (FSA), το 64% των ερωτηθέντων σε Αγγλία, Ουαλία και Βόρεια Ιρλανδία δήλωσε ότι ο ίδιος ή κάποιος στο σπίτι του είχε καταναλώσει τρόφιμα μετά την ημερομηνία λήξης τους, προκειμένου να εξοικονομήσει χρήματα.

Η βασική διαφορά στις ημερομηνίες

Η ένδειξη «ανάλωση πριν από» αφορά την ασφάλεια του τροφίμου και χρησιμοποιείται κυρίως σε ευπαθή προϊόντα, όπως το νωπό κρέας, τα ψάρια και αρκετά έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα ψυγείου.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κατανάλωση μετά την αναγραφόμενη ημερομηνία δεν συνιστάται, ακόμη και αν το προϊόν φαίνεται ή μυρίζει φυσιολογικά. Ορισμένα επικίνδυνα βακτήρια μπορεί να υπάρχουν χωρίς να προκαλούν εμφανείς αλλαγές στη μυρωδιά, τη γεύση ή την εμφάνιση.

Αντίθετα, η ένδειξη «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» αφορά κυρίως την ποιότητα. Προϊόντα όπως ζυμαρικά, ρύζι, μπισκότα, κονσέρβες και ορισμένα κατεψυγμένα τρόφιμα μπορεί να παραμένουν ασφαλή και μετά την αναγραφόμενη ημερομηνία, εφόσον έχουν αποθηκευτεί σωστά και η συσκευασία τους παραμένει άθικτη. Ωστόσο, η ποιότητά τους μπορεί να έχει υποβαθμιστεί.

Είναι ασφαλές ένα τρόφιμο μία ημέρα μετά τη λήξη;

Δεν υπάρχει ένας γενικός κανόνας που να προβλέπει ότι όλα τα τρόφιμα είναι ασφαλή για μία ή δύο ημέρες μετά την ημερομηνία λήξης.

Ο κίνδυνος εξαρτάται από το είδος του προϊόντος, τον τρόπο παραγωγής και επεξεργασίας του, τις συνθήκες μεταφοράς και, κυρίως, τη θερμοκρασία και τον τρόπο αποθήκευσής του.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε βακτήρια όπως η Listeria monocytogenes, η οποία μπορεί να αναπτυχθεί ακόμη και σε θερμοκρασίες ψυγείου και έχει συνδεθεί με έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα που διατηρούνται στο ψυγείο.

Για τον λόγο αυτό, το γεγονός ότι ένα συγκεκριμένο τρόφιμο φαίνεται απολύτως φυσιολογικό μετά την ημερομηνία λήξης δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές ούτε ότι το ίδιο ισχύει για κάθε αντίστοιχο προϊόν.

Μπορούμε να καταλάβουμε από τη μυρωδιά αν ένα τρόφιμο είναι ασφαλές;

Το λεγόμενο «τεστ της μυρωδιάς» δεν αποτελεί αξιόπιστο τρόπο ελέγχου της ασφάλειας ενός τροφίμου που έχει περάσει την ημερομηνία λήξης.

Οι μικροοργανισμοί που προκαλούν δυσάρεστες οσμές ή εμφανείς αλλοιώσεις δεν είναι απαραίτητα οι ίδιοι με εκείνους που μπορούν να προκαλέσουν τροφική δηλητηρίαση.

Έτσι, ένα τρόφιμο μπορεί να μυρίζει και να φαίνεται φυσιολογικό, αλλά να περιέχει παθογόνους μικροοργανισμούς.

Ούτε το μαγείρεμα αποτελεί εγγυημένη λύση για τρόφιμα που έχουν ξεπεράσει την ημερομηνία λήξης τους. Η θερμότητα καταστρέφει πολλούς μικροοργανισμούς, όμως δεν σημαίνει ότι ένα τρόφιμο που έχει αποθηκευτεί ακατάλληλα ή έχει αλλοιωθεί καθίσταται αυτομάτως ασφαλές.

Πώς μπορούμε να κάνουμε οικονομία χωρίς να διακινδυνεύουμε;

Η καλύτερη πρακτική είναι ο σωστός προγραμματισμός πριν φτάσει ένα ευπαθές τρόφιμο στην ημερομηνία λήξης του.

Οι καταναλωτές μπορούν να οργανώνουν τα γεύματα της εβδομάδας με βάση τα προϊόντα που πρέπει να καταναλωθούν πρώτα, να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες συντήρησης και να καταψύχουν έγκαιρα όσα τρόφιμα δεν πρόκειται να χρησιμοποιήσουν άμεσα.

Εξίσου σημαντικό είναι να τηρούνται οι οδηγίες που αναγράφονται στη συσκευασία σχετικά με το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο πρέπει να καταναλωθεί ένα προϊόν μετά το άνοιγμά του.

Τα προϊόντα με μειωμένη τιμή μπορούν επίσης να αποτελέσουν έναν τρόπο εξοικονόμησης χρημάτων, αρκεί ο καταναλωτής να ελέγχει την ημερομηνία και να γνωρίζει πόσος χρόνος απομένει μέχρι αυτήν.

Τι πρέπει να θυμόμαστε

Ένα τρόφιμο δεν γίνεται ξαφνικά «δηλητηριώδες» μόλις περάσουν τα μεσάνυχτα της ημερομηνίας που αναγράφεται στη συσκευασία. Η ημερομηνία λήξης, όμως, σηματοδοτεί το τέλος της περιόδου για την οποία έχει αξιολογηθεί η ασφάλεια του προϊόντος υπό συγκεκριμένες συνθήκες αποθήκευσης.

Γι’ αυτό, ειδικά στα ευπαθή τρόφιμα που φέρουν ένδειξη «ανάλωση πριν από», η ασφαλέστερη επιλογή είναι να μην καταναλώνονται μετά την ημερομηνία που αναγράφεται στη συσκευασία.

Η οικονομία είναι σημαντική, όμως δεν αξίζει να γίνεται σε βάρος της ασφάλειας. Ο σωστός προγραμματισμός, η κατάλληλη αποθήκευση και η έγκαιρη κατανάλωση ή κατάψυξη των τροφίμων μπορούν να περιορίσουν τόσο τη σπατάλη όσο και τους κινδύνους για την υγεία.