Σας πληγώνει υπερβολικά κάθε κριτική; Τι είναι η δυσφορία ευαισθησίας απόρριψης

Μια καθυστερημένη απάντηση, μια σύντομη διόρθωση ή ακόμη και μια αλλαγή στον τόνο μιας συζήτησης μπορεί για κάποιους ανθρώπους να προκαλέσει πολύ έντονα συναισθήματα. Ντροπή, άγχος, θλίψη ή θυμός μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά, ακόμη και όταν η κατάσταση δεν φαίνεται ιδιαίτερα σοβαρή στους γύρω τους.

Το συγκεκριμένο μοτίβο έχει γίνει γνωστό ως Δυσφορία Ευαισθησίας Απόρριψης (ΔΕΑ). Ωστόσο, είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η ΔΕΑ δεν αποτελεί επίσημα αναγνωρισμένη διάγνωση ψυχικής υγείας. Πρόκειται περισσότερο για έναν περιγραφικό όρο που χρησιμοποιείται για να αποτυπώσει μια έντονη συναισθηματική αντίδραση στην πραγματική ή αντιλαμβανόμενη απόρριψη.

Τι είναι η δυσφορία ευαισθησίας απόρριψης

Η ΔΕΑ περιγράφει τον έντονο συναισθηματικό πόνο που μπορεί να προκαλέσει μια απόρριψη, η κριτική, το πείραγμα, η αποτυχία ή η αίσθηση ότι κάποιος δεν γίνεται αποδεκτός.

Η αντίδραση μπορεί να είναι απότομη και ιδιαίτερα έντονη. Ένα άτομο μπορεί να αισθανθεί ταπεινωμένο, πανικόβλητο ή βαθιά στενοχωρημένο. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν θυμός, άμυνα ή έντονη ανάγκη να αποκατασταθεί άμεσα μια σχέση.

Παράλληλα, μπορεί να εμφανιστούν και σωματικές αντιδράσεις, όπως σφίξιμο στο στήθος, έξαψη ή έντονο βάρος στο στομάχι.

Η ΔΕΑ, ωστόσο, δεν αποτελεί ξεχωριστή διάγνωση στα βασικά συστήματα ταξινόμησης των ψυχικών διαταραχών. Ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να εξετάσει την ευαισθησία στην απόρριψη, τη συναισθηματική δυσκολία στη ρύθμιση των αντιδράσεων ή συμπτώματα που σχετίζονται με κάποια άλλη αναγνωρισμένη κατάσταση.

Όταν ο φόβος της απόρριψης επηρεάζει την καθημερινότητα

Η έντονη ευαισθησία στην απόρριψη δεν περιορίζεται πάντα στη στιγμή που συμβαίνει ένα περιστατικό. Ο φόβος μιας πιθανής αρνητικής αντίδρασης μπορεί σταδιακά να επηρεάσει τη συμπεριφορά.

Κάποιος μπορεί να προσπαθεί συνεχώς να είναι αρεστός στους άλλους, να αναζητά επιβεβαίωση, να υπεραναλύει μηνύματα και συζητήσεις ή να επιδιώκει την τελειότητα, προκειμένου να αποφύγει την κριτική.

Άλλοι άνθρωποι μπορεί να αποφεύγουν σχέσεις, ευκαιρίες ή δύσκολες συζητήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποσύρονται ξαφνικά ή να αντιδρούν παρορμητικά όταν θεωρούν ότι έχουν απορριφθεί.

Τέτοια μοτίβα μπορούν να επηρεάσουν τις προσωπικές σχέσεις, την εργασία και την εκπαίδευση.

Η σχέση με τη ΔΕΠΥ

Η δυσφορία ευαισθησίας απόρριψης συζητείται συχνά σε σχέση με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), καθώς αρκετά άτομα με ΔΕΠΥ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων τους.

Η δυσκολία στον έλεγχο μιας έντονης συναισθηματικής αντίδρασης, σε συνδυασμό με προηγούμενες εμπειρίες κριτικής ή παρεξηγήσεων, μπορεί να κάνει την αντιλαμβανόμενη απόρριψη ιδιαίτερα επώδυνη.

Ωστόσο, η ΔΕΑ δεν αποτελεί επίσημο διαγνωστικό κριτήριο της ΔΕΠΥ και δεν εμφανίζεται σε όλους τους ανθρώπους που έχουν ΔΕΠΥ. Επιπλέον, η έντονη ευαισθησία στην απόρριψη δεν αφορά αποκλειστικά τη συγκεκριμένη διαταραχή.

Παρόμοιες αντιδράσεις μπορεί να εμφανιστούν σε συνδυασμό με άγχος, κατάθλιψη, τραυματικές εμπειρίες, αυτισμό ή άλλα ψυχολογικά μοτίβα. Για τον λόγο αυτό, η αυτοδιάγνωση δεν μπορεί να αντικαταστήσει την αξιολόγηση από ειδικό.

Πώς αξιολογείται

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη κλινική εξέταση που να μπορεί από μόνη της να διαγνώσει τη ΔΕΑ.

Ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να εξετάσει τι προκαλεί τις έντονες αντιδράσεις, πόσο γρήγορα εμφανίζονται, πόσο διαρκούν και πόσο επηρεάζουν την καθημερινότητα.

Παράλληλα, μπορεί να διερευνηθεί εάν υπάρχουν συμπτώματα που σχετίζονται με ΔΕΠΥ, κοινωνικό άγχος, διαταραχές της διάθεσης, τραυματικές εμπειρίες ή άλλες καταστάσεις που ενδεχομένως εξηγούν καλύτερα το συγκεκριμένο μοτίβο.

Τι μπορεί να βοηθήσει

Ένα σημαντικό πρώτο βήμα είναι να δημιουργηθεί μια μικρή παύση ανάμεσα στο ερέθισμα και την αντίδραση.

Η αργή αναπνοή, η γείωση, η αναγνώριση και ονομασία του συναισθήματος, αλλά και η αποφυγή άμεσης αποστολής μηνυμάτων ή λήψης σημαντικών αποφάσεων όταν η ένταση βρίσκεται στο αποκορύφωμά της, μπορούν να βοηθήσουν.

Χρήσιμο μπορεί να είναι επίσης να εξετάζεται εάν υπάρχουν πραγματικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν την αρνητική ερμηνεία ή εάν υπάρχει κάποια διαφορετική εξήγηση για τη συμπεριφορά του άλλου ανθρώπου.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων συναισθηματικής ρύθμισης, επικοινωνίας και αυτοσυμπόνιας. Προσεγγίσεις όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, η διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία και τεχνικές ενσυνειδητότητας μπορεί να φανούν χρήσιμες σε ορισμένους ανθρώπους, αν και η ειδική έρευνα για τη ΔΕΑ παραμένει περιορισμένη.

Δεν υπάρχει φαρμακευτική αγωγή που να έχει εγκριθεί ειδικά για τη ΔΕΑ. Εάν διαγνωστεί ΔΕΠΥ ή κάποια άλλη ψυχική κατάσταση, η κατάλληλη αντιμετώπισή της μπορεί να βοηθήσει και στα ευρύτερα συναισθηματικά συμπτώματα.

Πότε χρειάζεται η βοήθεια ειδικού

Η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας μπορεί να είναι σημαντική όταν ο φόβος της απόρριψης οδηγεί σε επίμονη αποφυγή, συχνές συγκρούσεις, έντονο άγχος, καταθλιπτική διάθεση ή σημαντικές δυσκολίες στην εργασία, στο σχολείο ή στις προσωπικές σχέσεις.

Το βασικό είναι να μην αντιμετωπίζεται η ΔΕΑ ως μια διάγνωση που μπορεί να κάνει κάποιος μόνος του. Η έντονη αντίδραση στην κριτική ή την απόρριψη μπορεί να έχει διαφορετικές αιτίες και, ανάλογα με την περίπτωση, να χρειάζεται διαφορετική υποστήριξη.

Η αναγνώριση του μοτίβου, πάντως, μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο πρώτο βήμα, ιδιαίτερα όταν οδηγεί σε καλύτερη κατανόηση των συναισθημάτων, κατάλληλες στρατηγικές διαχείρισης και, όπου χρειάζεται, αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας.