ΓΙΑΤΙ Η ΠΤΩΣΗ ΣΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ BRENT ΔΕΝ «ΡΙΧΝΕΙ» ΑΥΤΟΜΑΤΑ ΤΗ ΒΕΝΖΙΝΗ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Γράφει ο Γιάννης Μπασιάς

Η δημόσια συζήτηση γύρω από τις τιμές των καυσίμων στην Ελλάδα συχνά εγκλωβίζεται σε μια απλουστευτική εξίσωση: «ανέβηκε το Brent, ακρίβυνε η βενζίνη» ή «έπεσε το διεθνές πετρέλαιο, αλλά η αντλία παραμένει στα ύψη». Η πραγματικότητα όμως πίσω από την τιμολόγηση των υγρών καυσίμων είναι πολύ πιο σύνθετη, με μια πολυεπίπεδη αλυσίδα αγορών, ισοτιμιών και φόρων να μεσολαβεί πριν το καύσιμο φτάσει στο ρεζερβουάρ.

Τι είναι πραγματικά το Brent και πώς τιμολογείται

Αντίθετα με την κοινή πεποίθηση, το Brent δεν αντιπροσωπεύει μια απλή τιμή ενός βαρελιού που εξορύσσεται σήμερα, αλλά έναν διεθνή μηχανισμό τιμολόγησης (benchmark).

Ο δείκτης βασίζεται σε ένα «καλάθι» θαλάσσιων ποικιλιών αργού (BFOET: Brent, Forties, Oseberg, Ekofisk, Troll), στο οποίο από το 2023 προστέθηκε και το αμερικανικό WTI Midland για τη διασφάλιση ρευστότητας.

Η τιμή που μεταδίδεται καθημερινά στα μέσα ενημέρωσης αφορά χρηματιστηριακά προθεσμιακά συμβόλαια (futures) στο χρηματιστήριο ICE του Λονδίνου και όχι τη φυσική αγορά (Dated Brent) από την οποία προμηθεύονται τα διυλιστήρια.

Ο ρόλος των διυλιστηρίων και οι τιμές Platts

Τα διυλιστήρια δεν αγοράζουν ούτε τιμολογούν με βάση την τρέχουσα χρηματιστηριακή τιμή του Brent. Η τιμολόγησή τους στηρίζεται στις διεθνείς spot αγορές έτοιμων προϊόντων —για την Ελλάδα, κυρίως στις τιμές Platts Mediterranean (CIF/FOB Med).

Η σχέση μεταξύ πρώτης ύλης (αργό πετρέλαιο) και τελικού προϊόντος (βενζίνη/πετρέλαιο) καθορίζεται από το λεγόμενο crack spread (το περιθώριο διύλισης). Παράγοντες όπως:

• Η εποχική ζήτηση (π.χ. αυξημένες μετακινήσεις το καλοκαίρι)

• Οι προγραμματισμένες συντηρήσεις διυλιστηρίων

• Περιφερειακές γεωπολιτικές εντάσεις (π.χ. Στενά του Ορμούζ)

μπορούν να διατηρήσουν τις τιμές των καυσίμων υψηλά, ακόμη και αν η τιμή του αργού πετρελαίου υποχωρεί.

Ισοτιμία δολαρίου, αποθέματα και η επιβάρυνση των φόρων

Τρεις επιπλέον καθοριστικοί παράγοντες εξηγούν τη χρονική υστέρηση και την απόκλιση της αντλίας από τις διεθνείς τιμές:

• Η ισοτιμία Ευρώ/Δολαρίου: Το πετρέλαιο τιμολογείται διεθνώς σε δολάρια. Αν το Brent υποχωρήσει αλλά το ευρώ εξασθενήσει έναντι του δολαρίου, το κόστος εισαγωγής για τα ελληνικά διυλιστήρια παραμένει σταθερό.

• Χρονική υστέρηση (Time Lag): Βάσει νομοθεσίας, η εφοδιαστική αλυσίδα διατηρεί στρατηγικά αποθέματα ασφαλείας. Το καύσιμο που πωλείται σήμερα στα πρατήρια έχει αγοραστεί με τις τιμές που ίσχυαν εβδομάδες ή και μήνες πριν.

• Φορολογία: Στην Ελλάδα, ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ) και ο ΦΠΑ αντιπροσωπεύουν σταθερά πάνω από το 50% έως 60% της τελικής τιμής στο πρατήριο.

Ως αποτέλεσμα της υψηλής σταθερής φορολογίας, ακόμα και μια σημαντική διακύμανση της τάξης του 10% στην τιμή του αργού πετρελαίου μεταφράζεται σε πολύ μικρότερη ποσοστιαία μεταβολή στην τελική τιμή καταναλωτή.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Δωράκι Αυτοπυροβολισμού; – του Κώστα Δημ Χρονόπουλου

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Έλληνες ναυτικοί σε διαρκή κίνδυνο: Τι κάνει το ελληνικό κράτος και η Κυβέρνηση απέναντι στις συνεχόμενες επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα και τα Στενά του Ορμούζ;