Ο διακεκριμένος καθηγητής του Stanford περιέγραψε με έναν σκληρό νεολογισμό την ελληνική πραγματικότητα – Γιατί η ισότητα των ευκαιριών δεν σημαίνει ισοπέδωση των επιδόσεων

Μία λέξη ήταν αρκετή για να συμπυκνώσει μια ολόκληρη συζήτηση γύρω από την αξιοκρατία, την πολιτική εξουσία και τη θέση των πραγματικά ικανών στην Ελλάδα.

Ο διεθνώς αναγνωρισμένος καθηγητής του Πανεπιστημίου Stanford, Γιάννης Ιωαννίδης, μιλώντας στην εκπομπή «Αντιθέσεις» του ΚΡΗΤΗ TV, χρησιμοποίησε τον όρο «αχρηστοκρατία» για να περιγράψει τη σημερινή κατάσταση στη χώρα.

Η αναφορά του δεν αφορούσε την «αριστοκρατία» με την κοινωνική ή ταξική έννοια, αλλά την απουσία μιας πραγματικής κυριαρχίας των αρίστων: των ανθρώπων που διαθέτουν γνώσεις, ικανότητες, ήθος και αποδεδειγμένη προσφορά.

Από την Ελλάδα στην κορυφή της διεθνούς επιστήμης

Ο Γιάννης Ιωαννίδης υπηρέτησε επί σειρά ετών ως καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Υγιεινής και Επιδημιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Το 2010 αποχώρησε από το ελληνικό πανεπιστήμιο και εγκαταστάθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, αναλαμβάνοντας ακαδημαϊκή θέση στο Stanford, στην καρδιά της Silicon Valley.

Το επιστημονικό έργο του έχει αποκτήσει τεράστια διεθνή απήχηση. Παρά ταύτα, όταν διατύπωσε δημόσια τις ενστάσεις του για τη διαχείριση της πανδημίας, βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης κριτικής και χαρακτηρίστηκε από επικριτές του ακόμη και «γραφικός».

Η αντίφαση είναι δύσκολο να αγνοηθεί: ένας Έλληνας επιστήμονας με παγκόσμια αναγνώριση αμφισβητήθηκε έντονα στην ίδια του την πατρίδα, την ώρα που το έργο του συζητούνταν σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η μεγάλη σύγχυση γύρω από την ισότητα

Η παρέμβαση του Γιάννη Ιωαννίδη επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα: θέλουμε μια κοινωνία ίσων ευκαιριών ή μια κοινωνία τεχνητά ίσων αποτελεσμάτων;

Οι άνθρωποι δεν διαθέτουν όλοι τις ίδιες ικανότητες, δεξιότητες και επιδόσεις. Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρεί την ισότητα των πολιτών ούτε δικαιολογεί διακρίσεις. Αντίθετα, καθιστά ακόμη πιο απαραίτητη τη δημιουργία δίκαιων και αδιάβλητων μηχανισμών αξιολόγησης.

Οι αξιολογήσεις έχουν χρησιμοποιηθεί ιστορικά και με άδικο ή μεροληπτικό τρόπο, οδηγώντας στον αποκλεισμό ολόκληρων κοινωνικών ομάδων. Η κακοποίηση ενός συστήματος αξιολόγησης, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να καταργηθεί κάθε κριτήριο και κάθε διάκριση ανάμεσα στην προσπάθεια, την ικανότητα και την ανεπάρκεια.

Δημοκρατία δεν σημαίνει ισοπέδωση

Μία πραγματικά δημοκρατική κοινωνία οφείλει να εξασφαλίζει σε όλους τις ίδιες αφετηρίες και τις ευκαιρίες που χρειάζονται για να αναπτύξουν τα ταλέντα τους.

Οφείλει, ταυτόχρονα, να αναγνωρίζει και να επιβραβεύει εκείνους που προσπαθούν, διακρίνονται και προσφέρουν στο κοινό καλό.

Η επιβολή μιας τεχνητής ισότητας στις επιδόσεις δεν παράγει κοινωνική δικαιοσύνη. Αντίθετα, κινδυνεύει να εξισώσει τους πάντες προς τα κάτω, να αποθαρρύνει τους ικανούς και να μετατρέψει τη μετριότητα σε κυρίαρχο πρότυπο.

Από τα «άριστα» στα «άρρωστα»

Όταν οι άνθρωποι επιλέγονται με βάση τις γνώσεις, την προσπάθεια και την αποτελεσματικότητά τους, όσοι πραγματικά το αξίζουν παίρνουν «άριστα».

Όταν, όμως, οι επιλογές καθορίζονται από γνωριμίες, εξαρτήσεις, κομματικές διαδρομές και προσωπικά συμφέροντα, τα κριτήρια παύουν να είναι αξιοκρατικά και τα αποτελέσματα γίνονται «άρρωστα».

Η λέξη «αχρηστοκρατία» μπορεί να ακούγεται ακραία. Αποτυπώνει, ωστόσο, την αίσθηση πολλών πολιτών ότι στην Ελλάδα δεν προχωρούν πάντοτε οι ικανότεροι, αλλά εκείνοι που γνωρίζουν πώς να εξυπηρετούν έναν συγκεκριμένο μηχανισμό εξουσίας.

Και όσο οι άριστοι παραμένουν στο περιθώριο ή αναζητούν αναγνώριση στο εξωτερικό, η χώρα θα εξακολουθεί να πληρώνει βαρύ τίμημα σε επιστήμη, οικονομία, δημόσια διοίκηση και κοινωνική πρόοδο.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Από καθηγητής… ξανά φοιτητής: Πανεπιστημιακός πέρασε στις Πανελλαδικές και έγινε viral