Ολοένα περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στα chatbots τεχνητής νοημοσύνης για να συζητήσουν προσωπικά προβλήματα, να ζητήσουν συμβουλές για τις σχέσεις τους ή να αναζητήσουν υποστήριξη απέναντι στο άγχος, τη μοναξιά και την κατάθλιψη. Η άμεση διαθεσιμότητα, η ευκολία χρήσης και η αίσθηση ότι ο χρήστης μπορεί να μιλήσει χωρίς να δεχθεί κριτική καθιστούν τα συγκεκριμένα εργαλεία ιδιαίτερα ελκυστικά. Οι επιστήμονες, ωστόσο, προειδοποιούν ότι η υπερβολική εξάρτηση από αυτά μπορεί να κρύβει σοβαρούς κινδύνους, κυρίως για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ήδη προβλήματα ψυχικής υγείας.
Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Psychopathology and Clinical Science επισημαίνει ότι τα chatbots γενικής χρήσης δεν έχουν σχεδιαστεί για να λειτουργούν ως ψυχοθεραπευτές ούτε διαθέτουν την κατάλληλη κατάρτιση και τις δικλείδες ασφαλείας για τη διαχείριση σύνθετων ψυχιατρικών περιστατικών.
Οι πέντε βασικοί κίνδυνοι
Ο πρώτος κίνδυνος αφορά την καθυστέρηση αναζήτησης επαγγελματικής βοήθειας. Ένας χρήστης μπορεί να αισθανθεί ότι η επικοινωνία με ένα chatbot του προσφέρει επαρκή υποστήριξη και, ως αποτέλεσμα, να αναβάλει ή να αποφύγει την επικοινωνία με ψυχολόγο, ψυχίατρο ή άλλο εξειδικευμένο επαγγελματία.
Ο δεύτερος σχετίζεται με την πιθανή ενίσχυση ψυχαναγκαστικών συμπεριφορών. Η συνεχής αναζήτηση διαβεβαίωσης και επιβεβαίωσης από την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να τροφοδοτήσει τον φαύλο κύκλο του άγχους ή συμπεριφορές που συνδέονται με ιδεοψυχαναγκαστικές δυσκολίες, αντί να βοηθήσει τον χρήστη να τις περιορίσει.
Ένας ακόμη κίνδυνος είναι η μεγαλύτερη κοινωνική απομόνωση. Για ορισμένους ανθρώπους η συνομιλία με ένα ψηφιακό σύστημα μπορεί να φαίνεται ευκολότερη και ασφαλέστερη από την πραγματική ανθρώπινη επαφή. Εάν όμως αρχίσει να την αντικαθιστά, υπάρχει το ενδεχόμενο να περιοριστούν ακόμη περισσότερο οι κοινωνικές σχέσεις και η επικοινωνία με φίλους, συγγενείς ή άλλους ανθρώπους.
Ιδιαίτερα σοβαρή θεωρείται και η πιθανότητα ενίσχυσης διαστρεβλωμένων ή παραληρηματικών πεποιθήσεων. Ένα chatbot μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συμφωνήσει υπερβολικά με τον χρήστη ή να ακολουθήσει τη λογική της συζήτησης χωρίς να αμφισβητήσει μία λανθασμένη ή επικίνδυνη αντίληψη. Έτσι, αντί να λειτουργήσει προστατευτικά, μπορεί άθελά του να επιβεβαιώσει μία προβληματική πεποίθηση.
Ο πέμπτος κίνδυνος αφορά την απώλεια προσωπικής αυτονομίας. Όταν κάποιος καταφεύγει διαρκώς στην τεχνητή νοημοσύνη ακόμη και για μικρές καθημερινές επιλογές, ενδέχεται σταδιακά να χάσει την εμπιστοσύνη στη δική του κρίση και να αισθάνεται ότι δεν μπορεί να αποφασίσει χωρίς εξωτερική καθοδήγηση.
Τι έδειξαν οι δοκιμές στα δημοφιλή chatbots
Ερευνητές του Πανεπιστημίου Κολούμπια εξέτασαν τις αντιδράσεις δημοφιλών chatbots σε υποθετικά σενάρια που αφορούσαν ανθρώπους με ενδείξεις ψυχιατρικής κρίσης. Τα αποτελέσματα δεν ήταν σταθερά. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα συστήματα προέτρεψαν σωστά τους χρήστες να αναζητήσουν βοήθεια από ειδικό. Σε άλλες, όμως, φάνηκαν να επιβεβαιώνουν ή ακόμη και να ενισχύουν προβληματικές και παραληρηματικές αντιλήψεις.
Στις δοκιμές συμπεριλήφθηκαν διαφορετικές δωρεάν και συνδρομητικές εκδόσεις των ChatGPT και Gemini. Σύμφωνα με τη μελέτη, καμία από τις εκδόσεις που εξετάστηκαν δεν παρουσίασε ικανοποιητική και σταθερή απόδοση στη διαχείριση τέτοιων ευαίσθητων περιστατικών, ενώ τα προβλήματα εμφανίστηκαν συχνότερα στις δωρεάν εκδόσεις.
Δεν προκαλούν από μόνα τους ψύχωση
Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν πως η χρήση ενός chatbot μπορεί από μόνη της να προκαλέσει ψύχωση. Εκτιμούν, ωστόσο, ότι σε ανθρώπους με προϋπάρχουσες ψυχικές διαταραχές μπορεί να ενισχυθούν ήδη υπάρχουσες δυσλειτουργικές σκέψεις, παραμορφωμένες αντιλήψεις ή προβληματικές συμπεριφορές.
Παράλληλα, έρευνα του MIT έδειξε ότι οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν φωνητικά bots ως μορφή συντροφιάς τείνουν μακροπρόθεσμα να αισθάνονται μεγαλύτερη μοναξιά, εύρημα που ενισχύει τον προβληματισμό για τις συνέπειες της αντικατάστασης της ανθρώπινης επικοινωνίας από την τεχνολογία.
Μπορούν να βοηθήσουν, αλλά όχι να αντικαταστήσουν τον ειδικό
Οι ειδικοί δεν απορρίπτουν συνολικά τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο της ψυχικής υγείας. Αντιθέτως, θεωρούν ότι στο μέλλον μπορεί να αποκτήσει σημαντικό υποστηρικτικό ρόλο, καθώς ήδη αναπτύσσονται εξειδικευμένες εφαρμογές που σχεδιάζονται για θεραπευτική χρήση και αξιολογούνται σε κλινικό επίπεδο.
Τονίζουν, όμως, ότι τέτοιες εφαρμογές πρέπει να στηρίζονται σε αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση και να διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς ασφαλείας. Σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τον επαγγελματία ψυχικής υγείας, ούτε τη σημασία της πραγματικής ανθρώπινης επαφής.
Η ψυχολόγος και αναπληρώτρια διευθύντρια του Columbia Health, Αΐσα Χόλντερ, υπογραμμίζει ακόμη ότι είναι σημαντικό οι άνθρωποι να μπορούν να παραμένουν για ένα διάστημα με τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, χωρίς να ζητούν αμέσως μία έτοιμη απάντηση από την τεχνητή νοημοσύνη. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύονται η προσωπική ανθεκτικότητα, η εμπιστοσύνη στη δική τους κρίση και η αυτονομία τους.
![](https://voicenews.gr/wp-content/uploads/2026/05/our-viber-1.png")
