«Δεν χρειαζόμαστε άλλους δικηγόρους» — εκτός αν πληρώνουν δίδακτρα

Όταν προτάθηκε η ίδρυση μιας τέταρτης δημόσιας Νομικής Σχολής στην Πάτρα, η απάντηση ήταν σχεδόν αυτονόητη: «Η Ελλάδα έχει ήδη πολλούς δικηγόρους. Το επάγγελμα είναι κορεσμένο. Δεν χρειαζόμαστε άλλη Νομική».

Η τέταρτη δημόσια Νομική, λοιπόν, θεωρήθηκε περιττή. Μερικά χρόνια αργότερα, όμως, το ίδιο επιχείρημα μοιάζει να εξαφανίστηκε. Όχι επειδή μειώθηκαν οι δικηγόροι ούτε επειδή παρουσιάστηκε κάποια ξαφνική ανάγκη της κοινωνίας. Εξαφανίστηκε όταν στο παιχνίδι μπήκαν τα δίδακτρα.

Από το «τρεις Νομικές αρκούν» στις έξι

Τον Ιούλιο του 2026 λειτουργούν επισήμως τέσσερα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Τρία από αυτά διαθέτουν Νομική Σχολή: το Keele University Greece, το University of Nicosia Athens και το CITY College – University of York Europe Campus. Μαζί με τις δημόσιες Νομικές Αθήνας, Θεσσαλονίκης και Κομοτηνής, ο αριθμός φτάνει πλέον τις έξι. Υπουργείο Παιδείας – κατάλογος ΝΠΠΕ

Το ερώτημα είναι απλό: εάν η χώρα δεν χρειαζόταν τέταρτη δημόσια Νομική, με ποια μελέτη διαπιστώθηκε ότι χρειάζεται τρεις επιπλέον μη κρατικές;

Μήπως τελικά το πρόβλημα δεν ήταν ο αριθμός των Νομικών Σχολών, αλλά το ποιος θα τις χρηματοδοτεί και ποιος θα εισπράττει τα δίδακτρα;

Η νομιμότητα κρίθηκε – η πολιτική αντίφαση παραμένει

Το Συμβούλιο της Επικρατείας, με την απόφαση 1918/2025, έκρινε ότι η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων δεν απαγορεύεται από το Σύνταγμα, ερμηνεύοντας τις σχετικές διατάξεις σε συνδυασμό με το ενωσιακό δίκαιο. Επομένως, δεν είναι ακριβές να παρουσιάζεται σήμερα το ισχύον καθεστώς ως δεδομένα αντισυνταγματικό. Συμβούλιο της Επικρατείας

Η δικαστική κρίση, όμως, δεν εξαφανίζει την πολιτική αντίφαση. Εφόσον το άρθρο 16, όπως ερμηνεύθηκε, επιτρέπει ήδη τη λειτουργία των παραρτημάτων, γιατί εξακολουθεί να προβάλλεται ως αναγκαία η αναθεώρησή του; Και κυρίως: ποιο ακριβώς μοντέλο ανώτατης εκπαίδευσης επιδιώκεται;

Αρκεί μια πιστοποίηση;

Οι άδειες δόθηκαν μετά από θετικές εισηγήσεις της ΕΘΑΑΕ και του ΕΟΠΠΕΠ, όπως αναφέρει το υπουργείο Παιδείας. Αυτό αποτελεί θεσμική προϋπόθεση, όχι όμως λόγο για να σταματήσει ο δημόσιος έλεγχος. Υπουργείο Παιδείας – εγκρίσεις αδειών

Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν:

Ποιοι θα διδάσκουν και με ποια ακαδημαϊκά προσόντα;
Πόσα μέλη του προσωπικού θα απασχολούνται αποκλειστικά;
Πώς καλύπτεται το ελληνικό δίκαιο;
Τι υποδομές, βιβλιοθήκες και ερευνητική δραστηριότητα διαθέτουν;
Πώς διασφαλίζεται ότι η οικονομική σχέση με τον φοιτητή δεν θα επηρεάζει τις ακαδημαϊκές απαιτήσεις;

Η Νομική δεν είναι πρόγραμμα ταχύρρυθμης κατάρτισης. Δεν αρκεί ένα ωραίο κτίριο, ένας αναγνωρίσιμος ξένος τίτλος και ένα προσεγμένο φυλλάδιο σπουδών.

Η «αγορά» δεν επιλέγει πάντοτε τους ικανότερους

Το επιχείρημα ότι «η αγορά θα ξεχωρίσει τους καλύτερους» ακούγεται βολικό, αλλά παραβλέπει τις πραγματικές κοινωνικές ανισότητες.

Στη νομική αγορά δεν προχωρά αποκλειστικά όποιος γνωρίζει καλύτερα το δίκαιο. Ρόλο παίζουν οι γνωριμίες, η οικογενειακή οικονομική δυνατότητα, η δυνατότητα πραγματοποίησης χαμηλά αμειβόμενης πρακτικής και η αντοχή κάποιου να συντηρεί επί χρόνια ένα γραφείο χωρίς σταθερή πελατεία.

Η αγορά δεν είναι ουδέτερος εξεταστής. Μπορεί να επιβραβεύσει την ικανότητα, μπορεί όμως να επιβραβεύσει εξίσου το δίκτυο, το επώνυμο και το πορτοφόλι.

Γιατί όλοι επιλέγουν τις ίδιες σχολές;

Νομική, Ιατρική, Ψυχολογία, Διοίκηση Επιχειρήσεων. Τα ίδια αντικείμενα εμφανίζονται ξανά και ξανά στα σχέδια των περισσότερων επενδυτών.

Δεν αποτελεί έκπληξη. Πρόκειται για σπουδές με ισχυρό κοινωνικό κύρος και μεγάλη εμπορική ζήτηση. Αυτό, όμως, αποκαλύπτει και τη βασική διαφορά ανάμεσα στον ακαδημαϊκό σχεδιασμό και στην εκπαιδευτική αγορά.

Ένα δημόσιο πανεπιστήμιο οφείλει να διατηρεί ακόμη και τμήματα που δεν είναι εμπορικά, επειδή είναι απαραίτητα για την επιστήμη, την έρευνα και την κοινωνία. Μια ιδιωτική επένδυση, αντίθετα, έχει κάθε λόγο να κατευθύνεται εκεί όπου υπάρχουν περισσότεροι υποψήφιοι πελάτες.

Και η Νομική Κομοτηνής;

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο αριθμούς. Αφορά και τη βιωσιμότητα των περιφερειακών δημόσιων πανεπιστημίων.

Η Νομική Κομοτηνής δεν είναι απλώς μία ακόμη σχολή στον χάρτη. Στηρίζει μια ολόκληρη πανεπιστημιακή κοινότητα και λειτουργεί σε μια περιοχή με ιδιαίτερη κοινωνική και εθνική σημασία.

Εάν η πολιτεία δημιουργεί νέες δυνατότητες φοίτησης στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη χωρίς να εξετάζει τις συνέπειες για τα περιφερειακά ιδρύματα, τότε δεν εφαρμόζει εκπαιδευτικό σχεδιασμό. Απλώς αφήνει την αγορά να αναδιαμορφώσει τον ακαδημαϊκό χάρτη.

Το πραγματικό ερώτημα

Το ζήτημα δεν είναι εάν απαγορεύεται να υπάρχουν μη κρατικά πανεπιστήμια. Με το σημερινό νομοθετικό και δικαστικό πλαίσιο μπορούν να λειτουργούν.

Το ζήτημα είναι η κραυγαλέα αλλαγή επιχειρηματολογίας.

Όταν επρόκειτο για μία δημόσια Νομική, ακούσαμε ότι η χώρα δεν χρειάζεται άλλους δικηγόρους. Όταν εμφανίστηκαν τρεις Νομικές με δίδακτρα, ο κορεσμός του επαγγέλματος ξεχάστηκε.

Τελικά, δεν μας είπαν ότι χρειαζόμαστε περισσότερες Νομικές. Μας έδειξαν απλώς ποιες Νομικές θεωρούν ότι χωρούν: εκείνες που θα χρηματοδοτήσει το κράτος «περισσεύουν», ενώ εκείνες που θα πουλήσουν εκπαίδευση βαφτίζονται επένδυση.