Έχω αναφερθεί πολλές φορές στο «μαύρο» του 2010 και στις συνέπειές του. Δεν αισθάνομαι ικανοποίηση επειδή επιβεβαιώθηκαν οι προβλέψεις μου. Τα οικονομικά μεγέθη αποτελούσαν μόνο την εύκολη ανάγνωση μιας πολύ βαθύτερης κρίσης που επρόκειτο να ακολουθήσει. Θυμίζω τη φράση που επαναλάμβανα την περίοδο 2010-2012, όταν, όπως υποστήριζα, διαμορφωνόταν το προδιαγεγραμμένο σκηνικό της υποτέλειας και της φτωχοποίησης της χώρας και των πολιτών: «Αφού ο πολιτικός κόσμος της χώρας, με συντριπτική πλειοψηφία, δεν υπερασπίζεται ενωμένος την πατρίδα και τους πολίτες, οδηγούμαστε στην ποιοτική μεταβολή της κοινωνίας. Με την υποχώρηση των αρχών και των αξιών των προηγούμενων δεκαετιών και την επικράτηση των ενστίκτων, υπό όρους επιβίωσης και ιδιοτέλειας».
Είχαν προηγηθεί, βεβαίως, δύο δεκαετίες σταδιακού εκφυλισμού και αλλοίωσης. Όσοι έζησαν τις δεκαετίες της ανασυγκρότησης του κράτους αποτελούν τους πιο αξιόπιστους μάρτυρες της σύγκρισης ανάμεσα στο χθες και το σήμερα. Τότε, το εθνικό και κοινωνικό κεφάλαιο ενέπνεε τους δημόσιους λειτουργούς και τους ενεργούς πολίτες. Έτσι οικοδομήθηκε η σύγχρονη Ελλάδα, παρά τα λάθη και τις παραλείψεις των κυβερνήσεων. Δημιουργήθηκαν περιουσίες, τις οποίες αξιοποίησαν οι επόμενες γενιές. Τα περισσότερα νοικοκυριά κατόρθωσαν να σταθούν στα πόδια τους και να εξασφαλίσουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Όπου υπήρχαν αδυναμίες, παρενέβαιναν οι τοπικές κοινωνίες και, σε αρκετές περιπτώσεις, η κρατική πρόνοια.
Σήμερα, όμως, η Ελλάδα πωλείται κυριολεκτικά σε γη και ακίνητα προς ξένους επενδυτές. Η αδυναμία πολλών πολιτών να διατηρήσουν την περιουσία τους συνδέεται κυρίως με τη μη δίκαιη διανομή του παραγόμενου εισοδήματος στην κοινωνία, έστω και μέσα σε συνθήκες ανισοτήτων.
Η πραγματικότητα, όσο δυσάρεστη κι αν είναι, επιβεβαιώνει πολλές από αυτές τις διαπιστώσεις. Η Βόρεια Ελλάδα αλλάζει ήδη ιδιοκτησιακό χάρτη. Κατά την άποψή μου, η συνύπαρξη της εισόδου παράτυπων μεταναστών με τη μεταβίβαση ακίνητης περιουσίας διαμορφώνει μια σταδιακή και, προς το παρόν, ειρηνική μεταβολή της φυσιογνωμίας της χώρας.
Την ίδια στιγμή, η Παιδεία και η Δημόσια Υγεία απομακρύνονται από τον παραδοσιακό τους κοινωνικό και εθνικό χαρακτήρα. Μέσα στη δεκαετία των μνημονίων διογκώθηκε σημαντικά ο ιδιωτικός τομέας στην Υγεία και, σε μικρότερο βαθμό, στην Παιδεία. Παράλληλα, ο κοινοτισμός και ο συνεργατισμός έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από την κοινωνική και παραγωγική ζωή, ενώ υποχωρούν οι ανθρωποκεντρικές και κοινωνικές αναζητήσεις.
Παράλληλα, όλο και περισσότεροι Έλληνες είτε αδυνατούν είτε δεν επιλέγουν να δημιουργήσουν οικογένεια. Οι γεννήσεις μειώνονται δραματικά, ενισχύοντας την ανησυχία για το δημογραφικό πρόβλημα. Ανεξάρτητα από τις διατυπώσεις, η καθοδική πορεία είναι εμφανής. Αποδυναμώνονται οι ρίζες της παράδοσης, εξασθενούν οι κοινωνικοί δεσμοί και δοκιμάζονται τα βιολογικά και κοινωνικά θεμέλια της ζωής. Οράματα και συλλογικές επιδιώξεις υποχωρούν, ενώ το εθνικό και κοινωνικό κεφάλαιο φθείρεται.
Οι διεθνείς εξελίξεις επηρεάζουν αναπόφευκτα όλα τα κράτη και τις κοινωνίες. Ωστόσο, οφείλουμε να αναζητήσουμε και τις δικές μας ευθύνες, με μέτρο σύγκρισης και αυτοκριτικής. Βρισκόμαστε άραγε σε έναν ιστορικό κύκλο παρακμής που μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα αρχή; Υπάρχουν ακόμη οι δημιουργικές δυνάμεις που μπορούν να πυροδοτήσουν την αναγέννηση; Ή χρειάζεται να φτάσουμε ακόμη χαμηλότερα πριν αλλάξει η πορεία; Πιστεύω πως «καιρός λυτήριος επέστη». Ας αφουγκραστούμε τη βουή των νεκρών.
-Κώστας Κιλτίδης
![](https://voicenews.gr/wp-content/uploads/2026/05/our-viber-1.png")
