Το μεγάλο δίλημμα των Βρυξελλών: Ανταγωνιστικότητα ή διάλυση της κοινωνικής συνοχής στον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ;

Η σύνοδος κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες σηματοδοτεί την επίσημη έναρξη μιας σκληρής και πολιτικά φορτισμένης διαπραγμάτευσης που θα διαρκέσει την επόμενη διετία: τη διαμόρφωση του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (MFF) για την περίοδο 2028-2034. Πίσω από τους ψυχρούς αριθμούς και τα 1,73 τρισ. ευρώ του προϋπολογισμού, κρύβεται μια βαθιά σύγκρουση για το μέλλον και το οικονομικό μοντέλο της Ευρώπης. Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν η ΕΕ μπορεί να κοιτάξει στα μάτια τις ΗΠΑ και την Κίνα, χωρίς παράλληλα να θυσιάσει την οικονομική και κοινωνική σύγκλιση των κρατών-μελών της.

Η συγκυρία είναι εξαιρετικά πιεστική. Η Κίνα κυριαρχεί στις νέες τεχνολογίες, οι ΗΠΑ εφαρμόζουν επιθετικό βιομηχανικό προστατευτισμό, και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο προκαλεί εκ νέου τριγμούς για την αξιοπιστία της αμερικανικής στήριξης. Μέσα σε αυτό το τοπίο, οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, την καινοτομία και την πράσινη μετάβαση είναι μονόδρομος. Το μεγάλο αγκάθι, όμως, είναι ποιος θα πληρώσει το μάρμαρο αυτής της μεταβολής.

Η επίθεση του «Βορρά» στις αγροτικές επιδοτήσεις και τα Ταμεία Συνοχής

Ένα μπλοκ χωρών του ευρωπαϊκού Βορρά (Γερμανία, Ολλανδία, Αυστρία, Σουηδία), αυτοαποκαλούμενοι ως «Φίλοι του Εκσυγχρονισμού», πιέζουν για ριζική αλλαγή πλεύσης. Υποστηρίζουν ότι ο τρέχων προϋπολογισμός είναι ξεπερασμένος, καθώς υπερβολικά κονδύλια παραμένουν δεσμευμένα στην Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και στα Ταμεία Συνοχής, στερώντας πόρους από την παγκόσμια τεχνολογική κούρσα.

Ωστόσο, οι εκθέσεις ειδικών (όπως του Μάριο Ντράγκι) ναι μεν τονίζουν την ανάγκη για επενδύσεις στην παραγωγικότητα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η λύση είναι η εξόντωση των φτωχότερων περιφερειών. Η προσπάθεια να παρουσιαστεί η συνοχή ως «παρωχημένη ελεημοσύνη» είναι μια τεχνητή και επικίνδυνη αντίθεση. Οι υποδομές, τα δίκτυα και οι επιχειρήσεις που χρηματοδοτήθηκαν στον Νότο και την Ανατολή δεν έφεραν οφέλη μόνο σε αυτές τις περιοχές, αλλά δημιούργησαν νέες αγορές και στήριξαν την παραγωγική βάση ολόκληρης της ηπείρου. Η κοινωνική συνοχή δεν είναι εμπόδιο για την ανταγωνιστικότητα, αλλά η βασική της προϋπόθεση.

Οι κίνδυνοι από τη στρατιωτικοποίηση του προϋπολογισμού

Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει στρέψει τη συζήτηση με ένταση προς την άμυνα. Ενώ η ανάγκη για ασφάλεια είναι δεδομένη, η μετατροπή του κοινοτικού προϋπολογισμού σε ένα αμιγώς στρατιωτικό εργαλείο κρύβει τεράστιους κινδύνους.

Αν οι ευρωπαϊκοί πόροι μετακινηθούν μαζικά προς τους εξοπλισμούς, θα στερηθούν από την παιδεία, την έρευνα και την κοινωνική σταθερότητα. Η πραγματική στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης δεν μετριέται μόνο με όπλα, αλλά με την ενεργειακή της ανθεκτικότητα και την κοινωνική της συνοχή.

Το ρίσκο ενός νέου ευρωπαϊκού διχασμού

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, το οποίο θα συνδέει τα λεφτά με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, έχει θετικά στοιχεία, αλλά κρύβει μια παγίδα: αν χρησιμοποιηθεί ως όχημα για να αποδυναμωθούν οι παραδοσιακές πολιτικές στήριξης, το χάσμα μεταξύ κέντρου και περιφέρειας θα μεγαλώσει επικίνδυνα.

Μια τέτοια εξέλιξη θα φουντώσει τον ευρωσκεπτικισμό και θα απονομιμοποιήσει την ΕΕ στα μάτια των πολιτών της. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να αποδείξουν ότι ο εκσυγχρονισμός και η αλληλεγγύη μπορούν να συμβαδίσουν. Αν η Ευρώπη κερδίσει τη μάχη των οικονομικών δεικτών αλλά αφήσει ολόκληρες περιοχές της να μαραζώσουν, θα έχει υποστεί μια ιστορική πολιτική ήττα.