Η Ελλάδα των «δημοσκοπήσεων της εβδομάδας»: Όταν τα γκάλοπ μετατρέπονται σε εργαλείο χειραγώγησης και πολιτικό real estate

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης

Προσθήκη του VoiceNews στην Google

Υπάρχει μια παγκόσμια πρωτοτυπία που ανθίζει στην Ελλάδα των τελευταίων ετών και δεν έχει να κάνει ούτε με τον τουρισμό ούτε με τον πολιτισμό μας. Έχει να κάνει με την πολιτική μας καθημερινότητα, η οποία έχει εγκλωβιστεί σε έναν πρωτοφανή, εξαντλητικό και εν πολλοίς ύποπτο ρυθμό: τη διεξαγωγή και παρουσίαση μίας, δύο ή και τριών δημοσκοπήσεων κάθε εβδομάδα.

Το «ραντάρ» του Voice News καταγράφει την έντονη ανησυχία της κοινής γνώμης, αλλά και σοβαρών αναλυτών, για ένα φαινόμενο που πλέον έχει ξεπεράσει τα όρια της ενημέρωσης και αγγίζει τα όρια της γραφικότητας και της απροκάλυπτης χειραγώγησης. Η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε ένα απέραντο, μόνιμο εργαστήριο γκάλοπ, όπου η κοινή γνώμη δεν αποτυπώνεται, αλλά… κατασκευάζεται.

Η βιομηχανία των γκάλοπ και η απώλεια της αξιοπιστίας

Σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν παρατηρείται το φαινόμενο να ανοίγεις την τηλεόραση κάθε Πέμπτη ή Παρασκευή και να βλέπεις ένα κεντρικό δελτίο ειδήσεων να μετατρέπεται σε «σόου ποσοστών». Ανεξαρτήτως αν βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο ή αν υπολείπονται χρόνια μέχρι τις κάλπες, οι εταιρείες δημοσκοπήσεων, σε αγαστή συνεργασία με συστημικά μέσα ενημέρωσης, βομβαρδίζουν τους πολίτες με «τάσεις», «καταλληλότητες» και «πρωτιές».

Αυτός ο υπερπληθωρισμός ερευνών έχει οδηγήσει στην πλήρη απομείωση της αξίας τους. Όταν ο πολίτης βλέπει τη μία εταιρεία να δίνει διαφορά 10 μονάδων και την άλλη, την ίδια ακριβώς ημέρα, να τη ρίχνει στις 4, καταλαβαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά. Τα γκάλοπ έχουν πάψει προ πολλού να αποτελούν ένα επιστημονικό εργαλείο κοινωνιολογικής καταγραφής. Έχουν μετατραπεί σε ένα ιδιότυπο «πολιτικό real estate», όπου αγοράζεται και πουλιέται επικοινωνιακός χρόνος και ζωτικός χώρος για να συντηρούνται ή να καταποντίζονται πολιτικές καριέρες.

Η στρατηγική της «διαμόρφωσης» και όχι της «καταγραφής»

Το μεγάλο δημοσιογραφικό ερώτημα είναι: Γιατί γίνονται τόσες πολλές δημοσκοπήσεις;
Η απάντηση κρύβεται στην ψυχολογία της μάζας και στην πολιτική θεωρία του Bandwagon Effect (το φαινόμενο του «τρένου του νικητή»). Όταν βομβαρδίζεις επί μήνες τον τηλεθεατή με το μήνυμα ότι «αυτός προηγείται και δεν χάνει με τίποτα», δημιουργείς στον αναποφάσιστο πολίτη την αίσθηση του αναπόφευκτου. Η υπερβολική συχνότητα των γκάλοπ δεν αποσκοπεί στο να μάθει η κυβέρνηση ή η αντιπολίτευση τι πιστεύει ο κόσμος για την ακρίβεια, την υγεία ή την παιδεία. Αποσκοπεί στο να εθίσει τον κόσμο στην ιδέα ότι η υπάρχουσα πολιτική κατάσταση είναι παγιωμένη, μη ανατρέψιμη και άρα κάθε αντίδραση είναι μάταιη.
Παράλληλα, οι δημοσκοπήσεις λειτουργούν και ως το τέλειο επικοινωνιακό «αλεξικέραυνο». Όταν η επικαιρότητα πιέζει την κυβέρνηση με σκάνδαλα, αποτυχίες στην Πολιτική Προστασία ή κοινωνικές αντιδράσεις, επιστρατεύεται «εκτάκτως» ένα γκάλοπ που δείχνει ότι… ο κόσμος εμπιστεύεται τους χειρισμούς της. Έτσι, η πραγματική είδηση θάβεται κάτω από τα διαγράμματα και τις πίτες των ποσοστών.

Τα «μαγειρέματα» με τα δείγματα και την αποχή

Δεν είναι μυστικό, αλλά κοινός τόπος στους δημοσιογραφικούς διαδρόμους, ότι η μεθοδολογία πολλών ερευνών ελέγχεται. Με την άρνηση των πολιτών να απαντήσουν σε σταθερά τηλέφωνα να αγγίζει πλέον το 80% με 90%, τα δείγματα των εταιρειών είναι συχνά στρεβλά. Ποιοι απαντούν; Ποιοι μένουν εκτός;

Όταν η «στάθμιση» του δείγματος γίνεται πίσω από κλειστές πόρτες και με κριτήρια που κανένας ανεξάρτητος φορέας δεν ελέγχει στην πράξη, τότε το αποτέλεσμα δεν είναι επιστήμη, είναι… αλχημεία. Δεν είναι λίγες οι φορές που είδαμε γκάλοπ να πέφτουν ολοκληρωτικά έξω, να «χάνουν» ολόκληρα πολιτικά ρεύματα ή να εμφανίζουν ποσοστά που απέχουν έτη φωτός από την κάλπη, για να βγουν μετά οι δημοσκόποι και να ψελλίσουν το κλασικό: «Εμείς μια φωτογραφία της στιγμής βγάλαμε». Μόνο που η φωτογραφία είχε υποστεί βαρύ… Photoshop.

Το Voice News, σεβόμενο το αναγνωστικό του κοινό, καταγράφει τη γενικευμένη δυσπιστία απέναντι στον καταιγισμό των δημοσκοπήσεων, χωρίς να ακυρώνει την ανάγκη ύπαρξης σοβαρών και έγκυρων ερευνών. Ωστόσο, η μετατροπή της πολιτικής ζωής σε ένα διαρκές στοίχημα ποσοστών υποβαθμίζει τη δημοκρατία, θολώνει τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας (όπως η ακρίβεια και η καθημερινή επιβίωση) και αντιμετωπίζει τον ψηφοφόρο ως απλό νούμερο στατιστικής.

Η πραγματική και μόνη έγκυρη δημοσκόπηση γίνεται στην κάλπη και στην ίδια τη ζωή. Όλα τα υπόλογα γκάλοπ των τηλεοπτικών παραθύρων, ας τα καταναλώνουμε με τη δέουσα δημοσιογραφική και πολιτική επιφύλαξη. Το «ραντάρ» μας παραμένει ανοιχτό απέναντι σε κάθε προσπάθεια τεχνητής καθοδήγησης της κοινής γνώμης.