Η γεωπολιτική σκακιέρα του Πεκίνου: Πώς ο Σι Τζινπίνγκ επαναπροσδιόρισε τις ισορροπίες με τις ΗΠΑ


Η πρόσφατη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα δεν εξελίχθηκε σε έναν ακόμη θρίαμβο της αμερικανικής διπλωματίας, παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις του Λευκού Οίκου. Η ανάλυση του περιοδικού TIME αποκαλύπτει μια βαθύτερη πραγματικότητα: ο Αμερικανός πρόεδρος βρέθηκε αντιμέτωπος με έναν ισότιμο, αν όχι κυρίαρχο, παγκόσμιο παίκτη, ο οποίος δεν δίστασε να θέσει τους δικούς του κανόνες στο παιχνίδι της ισχύος.


Το τελεσίγραφο για την Ταϊβάν και η ασυνήθιστη σιωπή

Το παρασκήνιο των συνομιλιών έκρυβε μια έντονη αντιπαράθεση. Ο Σι Τζινπίνγκ, κεκλεισμένων των θυρών, επέπληξε αυστηρά τον Τραμπ για τις πωλήσεις όπλων στην Ταϊπέι, ξεκαθαρίζοντας ότι το ζήτημα της Ταϊβάν αποτελεί την απόλυτη «κόκκινη γραμμή» για το Πεκίνο, ικανή να πυροδοτήσει μέχρι και πολεμική σύρραξη.

Η αντίδραση του Τραμπ, ενός ηγέτη που συνήθως απαντά δυναμικά σε κάθε πρόκληση, ήταν μια πρωτοφανής δημόσια αμηχανία. Όταν οι δημοσιογράφοι τον πίεσαν έξω από τον Ναό του Παραδείσου για το αν συζητήθηκε το φλέγον αυτό ζήτημα, εκείνος περιορίστηκε στην αφοπλιστική δήλωση: «Η Κίνα είναι όμορφη». Αυτή η αναδίπλωση, σε συνδυασμό με την ακύρωση εξοπλιστικών πακέτων ύψους 13 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς την Ταϊβάν, απέδειξε ότι ο Κινέζος ηγέτης είχε το πάνω χέρι, εκπέμποντας μια εικόνα απόλυτης κυριαρχίας χωρίς να φοβάται τις αμερικανικές αντιδράσεις.


Η ανθεκτικότητα της κινεζικής αρκούδας απέναντι στην κρίση

Αυτή η επίδειξη δύναμης φαντάζει σχεδόν οξύμωρη αν αναλογιστεί κανείς τα σοβαρά εσωτερικά προβλήματα της Κίνας. Με την ανεργία των νέων να αγγίζει το 19%, μια παρατεταμένη κρίση στην αγορά ακινήτων και την ανάπτυξη του ΑΕΠ να έχει επιβραδυνθεί στο 5%, η χώρα δείχνει ευάλωτη. Ωστόσο, η οικονομία της παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη διπλή εικόνα:

  • Το εμπορικό πλεόνασμα-ρεκόρ των 1,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων παραμένει ισχυρό.

  • Οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 14,1% τον Απρίλιο, χάρη στην παγκόσμια κυριαρχία της στην πράσινη τεχνολογία (ηλεκτρικά οχήματα, μπαταρίες, ανεμογεννήτριες).

  • Το Πεκίνο κατάφερε όχι μόνο να αντέξει τις πιέσεις από τη διεθνή αστάθεια και τον πόλεμο στο Ιράν, αλλά και να τις αξιοποιήσει προς όφελός του.


Το διπλωματικό κέρδος και η ήπια ισχύς

Στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής, η Κίνα κεφαλαιοποιεί τον ρόλο του ειρηνοποιού, την ώρα που η διεθνής εικόνα των ΗΠΑ φθείρεται, ιδιαίτερα στον Παγκόσμιο Νότο. Ενώ ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι απέσπασε υποσχέσεις για μη στρατιωτική ενίσχυση της Τεχεράνης, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η Κίνα βλέπει την Ουάσιγκτον ως έναν ιδιοτελή πολεμοκάπηλο που προκαλεί παγκόσμια οικονομική ασφυξία μέσω των τιμών της ενέργειας.

Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε καταβεβλημένος, πιθανόν λόγω jetlag ή της πίεσης των γεωπολιτικών εξελίξεων. Έφτασε στο σημείο να συμφωνήσει δημόσια με την άποψη του Σι ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται σε παρακμή, χρησιμοποιώντας την μάλιστα για να επιτεθεί στους εγχώριους πολιτικούς του αντιπάλους. Η αποδοχή αυτή επισφραγίστηκε με μια συμβολική γουλιά κρασί στο επίσημο δείπνο (παρά την εκ των υστέρων διάψευση του Λευκού Οίκου), όταν ο Σι μίλησε για την κοινή πορεία του κινεζικού μεγαλείου και της αμερικανικής αναγέννησης.


Υποχωρήσεις πίσω από τις «χρυσές» συμφωνίες

Η αμερικανική πλευρά προσπάθησε να διασώσει τις εντυπώσεις προβάλλοντας μεγάλες εμπορικές συμφωνίες, όπως η αγορά 200 αεροσκαφών Boeing και οι υποσχέσεις για αγορές αγροτικών προϊόντων δισεκατομμυρίων. Ωστόσο, η διεθνής κοινότητα παραμένει επιφυλακτική. Η Κίνα έχει ήδη αθετήσει προηγούμενες δεσμεύσεις για τη σόγια, προτιμώντας τη φθηνότερη αγορά της Βραζιλίας, ενώ αναπτύσσει τα δικά της αεροσκάφη C919.

Το πιο ανησυχητικό για τους αναλυτές είναι οι μεγάλες παραχωρήσεις στις οποίες προέβη ο Τραμπ πριν καν προσγειωθεί στο Πεκίνο:

  1. Επέτρεψε την πώληση των εξελιγμένων τσιπ τεχνητής νοημοσύνης της Nvidia στην Κίνα.

  2. Ακύρωσε αυστηρούς εξαγωγικούς ελέγχους για κινεζικές θυγατρικές που βρίσκονταν υπό καθεστώς κυρώσεων.

Η υποχώρηση αυτή κρίθηκε αναγκαία καθώς το προηγούμενο «μπλόκο» της Κίνας στις εξαγωγές σπάνιων γαιών είχε φέρει σε οριακό σημείο την αμερικανική βιομηχανία.


Ένας θρίαμβος χωρίς ανταλλάγματα για το Πεκίνο

Το τελικό ταμείο της επίσκεψης δείχνει την Κίνα απόλυτα κερδισμένη. Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν άσκησε την παραμικρή πίεση για κρίσιμα ζητήματα, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Θιβέτ και το Χονγκ Κονγκ, η κυβερνοκατασκοπεία, οι κρατικές επιδοτήσεις, ή η κινεζική στήριξη προς τη Ρωσία και τη Βόρεια Κορέα. Επιπλέον, έσπασε την παράδοση μην πραγματοποιώντας καμία στάση σε συμμαχικές χώρες της περιοχής, ενισχύοντας την εικόνα ότι η Κίνα είναι ο μοναδικός συνομιλητής που μετράει στην Ασία.

Ακόμα και η γλώσσα του Σι Τζινπίνγκ ήταν προσεκτικά επιλεγμένη. Απέφυγε κάθε λέξη που παραπέμπει σε «συνεργασία» ή «εταιρική σχέση», προτιμώντας τον όρο «εποικοδομητική στρατηγική σταθερότητα». Με τον τρόπο αυτό, το Πεκίνο κατέστησε σαφές ότι βλέπει τις ΗΠΑ ως έναν διαχειρίσιμο αντίπαλο, επιβεβαιώνοντας ότι η Κίνα έχει πλέον εδραιωθεί στην παγκόσμια συνείδηση ως μια δύναμη απόλυτα ισότιμη με την Ουάσιγκτον.