Το τέλος της αμερικανικής παντοδυναμίας; Πώς η κρίση με το Ιράν αναδιαμορφώνει τις παγκόσμιες ισορροπίες

Η στρατιωτική εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν ξεπερνά τα όρια μιας ακόμη περιφερειακής επιχείρησης στη Μέση Ανατολή. Σηματοδοτεί ένα ιστορικό σημείο καμπής, το οποίο αναδεικνύει το τέλος της εποχής όπου η Ουάσιγκτον μπορούσε να επιβάλλει μονομερώς τη θέλησή της στον πλανήτη.

Αυτός ο πόλεμος, ο οποίος ξεκίνησε υπό τη διακυβέρνηση Τραμπ σε μια περίοδο προφανών αμερικανικών αδυναμιών, δεν θα καταγραφεί ως ένα απλό επεισόδιο, αλλά ως η τελευταία πράξη της αδιαμφισβήτητης παγκόσμιας κυριαρχίας των ΗΠΑ.

Το μάθημα της Ουκρανίας και ο αμερικανικός παραλληλισμός

Η πρόσφατη ιστορία έδειξε ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν εγγυάται πλέον την επικράτηση. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέρριψε τον μύθο ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να υποτάξουν εύκολα τους ασθενέστερους αντιπάλους. Με σωστή στρατηγική, εκμετάλλευση της γεωγραφίας και ισχυρή θέληση, ένα μικρότερο κράτος μπορεί να αποκρούσει μια υπερδύναμη.

Σήμερα, οι ΗΠΑ βρίσκονται αντιμέτωπες με την ίδια σκληρή πραγματικότητα στο Ιράν, βλέποντας τα όρια της δικής τους ισχύος να δοκιμάζονται στην πράξη.

Η κόπωση από τους «ατελείωτους πολέμους»

Για μισό αιώνα, η αμερικανική στρατηγική βασιζόταν στην ιδέα της «πρωτοκαθεδρίας» – στην πεποίθηση ότι ο στρατός των ΗΠΑ πρέπει να αστυνόμευει την παγκόσμια σταθερότητα. Ωστόσο, μετά τις πανωλεθρίες στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, η κοινή γνώμη και οι αναλυτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το κόστος αυτής της πολιτικής δεν είναι πλέον βιώσιμο.

Η ανάγκη για διαρκή στρατιωτική παρουσία οδηγεί νομοτελειακά σε αδιάκοπες πολεμικές συρράξεις. Παρά τη γενικευμένη κόπωση των Αμερικανών πολιτών και τις υποσχέσεις των πολιτικών για τερματισμό των συγκρούσεων, τα ισχυρά οικονομικά συμφέροντα πίσω από την πολεμική βιομηχανία συντηρούσαν αυτό το δόγμα μέχρι σήμερα.

Από την εύκολη νίκη του Ιράκ στο στρατηγικό αδιέξοδο του Ιράν

Η σύγκριση με το παρελθόν αποκαλύπτει το μέγεθος της τρέχουσας αποτυχίας:

Στο Ιράκ (2003): Οι ΗΠΑ πέτυχαν μια ολοκληρωτική στρατιωτική νίκη σε μόλις τρεις εβδομάδες, αν και στη συνέχεια απέτυχαν παταγωδώς να εδραιώσουν την ειρήνη.
Στο Ιράν: Η Ουάσιγκτον δεν κατάφερε να κερδίσει ούτε καν το καθαρά στρατιωτικό σκέλος των επιχειρήσεων.

Η Τεχεράνη χρησιμοποίησε ασύμμετρες τακτικές και τη γεωγραφία της περιοχής για να εξουδετερώσει την αμερικανική υπεροπλία. Παράλληλα, οι ισχυρισμοί ότι οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές εκμηδένισαν το ιρανικό οπλοστάσιο πυραύλων και drones αποδείχθηκαν υπερβολικοί, αποδεικνύοντας ότι ο έλεγχος του αέρα δεν εξασφαλίζει το τελικό αποτέλεσμα χωρίς χερσαίες δυνάμεις.

Επιπλέον, όπως επισημαίνει ο καθηγητής του Χάρβαρντ, Στίβεν Γουόλτ, ο πόλεμος στο Ιράκ πέτυχε τουλάχιστον την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν χωρίς να προκαλέσει παγκόσμια οικονομική κρίση. Αντίθετα, στο Ιράν, η σύγκρουση συσπείρωσε το καθεστώς στο εσωτερικό του και εκτόξευσε τις τιμές της ενέργειας σε ιστορικά υψηλά, προκαλώντας παγκόσμιο οικονομικό κλονισμό.

Η ανάδυση μιας νέας διεθνούς ισορροπίας

Η στρατηγική της απόλυτης κυριαρχίας καταρρέει όταν η κλιμάκωση γίνεται υπερβολικά επικίνδυνη και οι αντίπαλοι μπορούν να επιβάλλουν αδιέξοδα. Στη θέση της παλιάς τάξης πραγμάτων γεννιέται ένα σύστημα «αμοιβαίας αποτροπής». Σε αυτόν τον νέο κόσμο, οι μεγάλες δυνάμεις αδυνατούν να επιβληθούν, και τα μικρότερα κράτη μπορούν να προβάλλουν αποτελεσματική αντίσταση.

Το πιθανότερο σενάριο για την κρίση ΗΠΑ-Ιράν δεν είναι ένας ολοκληρωτικός πόλεμος, αλλά μια εύθραυστη, μακροχρόνια ισορροπία, καθώς η Ουάσιγκτον στερείται πλέον τη στρατηγική ελευθερία να ξεκινήσει μια γενικευμένη σύρραξη.

Μήνυμα αφύπνισης για τους συμμάχους των ΗΠΑ

Αυτή η εξέλιξη αποτελεί προειδοποίηση για τις χώρες που βασίζουν την ασφάλειά τους αποκλειστικά στην αμερικανική προστασία. Οι συμμαχίες δεν θα διαλυθούν, αλλά θα μετασχηματιστούν: οι σύμμαχοι θα αναζητήσουν εναλλακτικές εγγυήσεις ασφαλείας και θα επιδιώξουν περιφερειακές ισορροπίες.

Το Ιράν απέδειξε ότι η στρατηγική του περιορισμού μιας υπερδύναμης μπορεί να αντιγραφεί οπουδήποτε στον κόσμο, ακόμη και χωρίς τον έλεγχο κρίσιμων θαλάσσιων περασμάτων.

Ο κόσμος γίνεται οριστικά πολυπολικός, όχι επειδή εμφανίστηκαν ξαφνικά νέοι ηγεμόνες, αλλά επειδή οι παλιοί δεν μπορούν πλέον να επιβληθούν. Ο κίνδυνος για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους είναι να συνεχίσουν να πορεύονται με δόγματα ενός κόσμου που έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται.