Ο ΧΑΜΕΝΕΪ ΠΕΘΑΝΕ – ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΤΟ ΙΡΑΝ ΣΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΗΜΕΡΑ;

Ο θάνατος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σε πλήγματα που αποδίδονται σε ΗΠΑ και Ισραήλ, δημιουργεί βαθιά αβεβαιότητα για το μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η απώλειά του, σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών εντάσεων, εγείρει ερωτήματα για τη σταθερότητα του θεοκρατικού συστήματος και τη διαδικασία διαδοχής.

Ποιος μπορεί να τον διαδεχθεί;

Στο ιρανικό σύστημα της «κηδεμονίας του ισλαμιστή νομικού» (vilayat-e faqih), ο ανώτατος ηγέτης πρέπει να είναι ανώτερος σιίτης κληρικός. Ο Χαμενεΐ, όπως και ο ιδρυτής της Ισλαμικής Δημοκρατίας Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, είχε τον τελικό λόγο σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα εξουσίας.

Δεν έχει γίνει γνωστό αν είχε ορίσει διάδοχο. Κατά καιρούς έχουν ακουστεί ονόματα όπως ο γιος του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο Χασάν Χομεϊνί (εγγονός του Χομεϊνί), καθώς και άλλοι ανώτεροι κληρικοί. Ωστόσο, καμία από αυτές τις προσωπικότητες δεν διαθέτει το κύρος και την επιρροή που είχε ο Χαμενεΐ, γεγονός που ενδέχεται να δυσκολέψει τη μετάβαση.

Τυπικά, η επιλογή του νέου ηγέτη γίνεται από τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, σώμα ανώτερων κληρικών που εκλέγονται κάθε οκτώ χρόνια. Στην πράξη όμως, η απόφαση συχνά διαμορφώνεται από τα κορυφαία κέντρα εξουσίας και επικυρώνεται θεσμικά.

Θα αντέξει το θεοκρατικό σύστημα;

Η ιρανική θεοκρατία στηρίζεται σε ένα πλέγμα θεσμών που ελέγχονται από την ιερατική ελίτ. Το Συμβούλιο των Φρουρών έχει τη δυνατότητα να μπλοκάρει νομοσχέδια και να αποκλείει υποψηφίους από εκλογές, ενώ το δικαστικό σώμα υπάγεται επίσης στην επιρροή του ανώτατου ηγέτη.

Παράλληλα, σημαντικές προσωπικότητες του θρησκευτικού κατεστημένου —όπως πρώην και νυν επικεφαλής της Δικαιοσύνης και μέλη της Συνέλευσης— παραμένουν κρίσιμοι παράγοντες στις εξελίξεις.

Ωστόσο, τα πλήγματα που φέρεται να έπληξαν και ανώτερους αξιωματούχους δημιουργούν κενά εξουσίας και εντείνουν την αβεβαιότητα γύρω από το ποιος θα καθοδηγήσει τη χώρα στην επόμενη φάση.

Ο ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) λογοδοτεί απευθείας στον ανώτατο ηγέτη και αποτελεί τον ισχυρότερο στρατιωτικό και πολιτικό μηχανισμό της χώρας. Με εκτεταμένη παρουσία στην οικονομία και καθοριστικό ρόλο στην περιφερειακή στρατηγική του Ιράν, το IRGC αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά τις εξελίξεις.

Η Δύναμη Quds, που διαχειριζόταν τις επιχειρήσεις στο εξωτερικό, είχε ήδη δεχθεί σοβαρό πλήγμα με τη δολοφονία του Κασέμ Σουλεϊμανί το 2020. Τώρα, η απώλεια και άλλων ανώτερων στελεχών ενδέχεται να επηρεάσει τις εσωτερικές ισορροπίες.

Παρά τις απώλειες, το IRGC παραμένει κομβικός παράγοντας, τόσο για τη διατήρηση της τάξης στο εσωτερικό —μέσω και της παραστρατιωτικής Basij— όσο και για τη διαμόρφωση της επόμενης ηγετικής δομής.

Γιατί υπάρχουν εκλογές στο Ιράν;

Παρά τον θεοκρατικό χαρακτήρα του συστήματος, οι Ιρανοί εκλέγουν πρόεδρο και κοινοβούλιο ανά τετραετία. Ο πρόεδρος σχηματίζει κυβέρνηση και ασκεί την καθημερινή διακυβέρνηση, αλλά εντός των ορίων που θέτει ο ανώτατος ηγέτης.

Τα τελευταία χρόνια, η συμμετοχή και η εμπιστοσύνη στις εκλογές έχουν μειωθεί, κυρίως λόγω των περιορισμών του Συμβουλίου Φρουρών και αμφισβητούμενων εκλογικών διαδικασιών. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, που εξελέγη το 2024, θεωρείται μετριοπαθής, ωστόσο η θέση του στο νέο τοπίο παραμένει αβέβαιη.

Η επόμενη μέρα για το Ιράν θα εξαρτηθεί από τη συνοχή των θεσμών του, τη στάση των Φρουρών της Επανάστασης και το κατά πόσο θα υπάρξει εσωτερική συνεννόηση για τη διαδοχή — ή, αντίθετα, μια περίοδος έντονης εσωτερικής αναταραχής.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΒΟΥΤΣΙΤΣ ΣΠΑΕΙ ΤΗ ΣΙΩΠΗ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΖΟΚΟΒΙΤΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΤΑΚΟΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

ΠΟΙΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΣΤΟ ΙΡΑΝ; – ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ Ή ΧΑΟΥΣ;