Όταν το κράτος σηκώνει τα χέρια και δείχνει τον εκπαιδευτικό

Το σχολείο του φόβου, της μήνυσης και του αυτόφωρου

Το σύγχρονο σχολείο δεν απειλείται μόνο από τις ελλείψεις και την υποχρηματοδότηση. Απειλείται και από κάτι βαθύτερο: από την επιλογή της Πολιτείας να μετατρέπει την παιδαγωγική αποτυχία του συστήματος σε ποινική ευθύνη του εκπαιδευτικού.

Η εικόνα αστυνομικών μέσα σε σχολικές αυλές και διαδρόμους δεν είναι πια ακραία. Τείνει να κανονικοποιηθεί. Και μαζί της κανονικοποιείται η ιδέα ότι κάθε πρόβλημα της σχολικής ζωής —από έναν καβγά μαθητών μέχρι μια σύγκρουση με γονέα— μπορεί να λυθεί με μήνυση, προσαγωγή και αυτόφωρη διαδικασία.

Η ποινικοποίηση της σχολικής καθημερινότητας

Το σχολείο μετατρέπεται σταδιακά από χώρο μάθησης σε χώρο νομικής επισφάλειας. Η παιδαγωγική κρίση αντικαθίσταται από την ποινική λογική και ο εκπαιδευτικός παύει να είναι λειτουργός της εκπαίδευσης· γίνεται ο πρώτος ύποπτος.

Δεν πρόκειται για «υπερβολές» ή «μεμονωμένα περιστατικά». Πρόκειται για μια σταθερή διολίσθηση:
η σχολική ζωή μεταφέρεται αυτούσια στο πεδίο του ποινικού δικαίου, χωρίς φίλτρα, χωρίς θεσμική προστασία, χωρίς αναλογικότητα.

Όταν το κράτος αποσύρεται, έρχεται το περιπολικό

Σε ένα σχολείο με:

ελλείψεις εκπαιδευτικών,
υπερπλήρη τμήματα,
ανύπαρκτους σχολικούς ψυχολόγους,
ελάχιστους κοινωνικούς λειτουργούς,
χωρίς φύλαξη και ουσιαστική πρόληψη,

η κρίση δεν είναι εξαίρεση. Είναι αναμενόμενη.
Κι όμως, όταν η κρίση εμφανιστεί, η Πολιτεία δεν κοιτά τις δικές της ευθύνες. Κοιτά προς τα κάτω. Εκεί όπου υπάρχει πάντα κάποιος εκτεθειμένος: ο εκπαιδευτικός, ο διευθυντής, ο συνοδός.

Έτσι, το κράτος απαλλάσσεται και ο εκπαιδευτικός φορτώνεται.

Το αυτόφωρο ως εργαλείο εκφοβισμού

Η αυτόφωρη διαδικασία, όταν εφαρμόζεται σε σχολικό περιβάλλον, δεν είναι ουδέτερη. Είναι βίαιη, συμβολικά και ουσιαστικά.
Σημαίνει:

σύλληψη μπροστά σε μαθητές,
δημόσια διαπόμπευση,
ψυχολογική εξόντωση,
διάλυση του παιδαγωγικού κύρους.

Ακόμη κι αν ο εκπαιδευτικός αφεθεί ελεύθερος ή αθωωθεί, η ζημιά έχει ήδη γίνει. Το μήνυμα έχει σταλεί:
«Πρόσεχε. Αν εμπλακείς, θα πληρώσεις».

Το σχολείο της σιωπής και της αποφυγής

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η παιδαγωγική παγώνει.
Οι εκπαιδευτικοί:

αποφεύγουν να παρέμβουν σε εντάσεις,
διστάζουν να αναλάβουν ευθύνες,
ακυρώνουν δράσεις, εκδρομές και πρωτοβουλίες,
λειτουργούν με φόβο μήνυσης, όχι με παιδαγωγικό κριτήριο.

Το σχολείο δεν μορφώνει. Αμύνεται.

Το πραγματικό διακύβευμα

Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να υπάρχει λογοδοσία.
Το ερώτημα είναι αν ένα σχολείο μπορεί να λειτουργήσει, όταν κάθε ανθρώπινο λάθος, κάθε ένταση και κάθε κοινωνικό πρόβλημα αντιμετωπίζεται με αστυνομικούς όρους.

Όσο η Πολιτεία δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες της,
όσο δεν θωρακίζει θεσμικά τον εκπαιδευτικό,
όσο επιλέγει τον εύκολο δρόμο της ποινικοποίησης,

το σχολείο θα μετατρέπεται σε χώρο φόβου.
Και τότε, το τίμημα δεν θα το πληρώνουν μόνο οι εκπαιδευτικοί. Θα το πληρώνει η ίδια η εκπαίδευση.