Φυσικό αέριο, σκιές εξουσίας και θεσμικό ναυάγιο: Πώς ένα βουλγαρικό έργο τινάζει στον αέρα την ευρωπαϊκή μάχη κατά της διαφθοράς

Πώς το έργο Chiren αποκάλυψε τα όρια της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και το αόρατο κράτος στη Βουλγαρία

Η υπόθεση της επέκτασης της υπόγειας αποθήκης φυσικού αερίου στο Chiren της Βουλγαρίας δεν είναι απλώς ακόμη ένα σκάνδαλο διαφθοράς στα Βαλκάνια. Είναι ένα crash test για το ίδιο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα κράτους δικαίου, για την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προστατεύσει τα χρήματά της, τη στρατηγική της αυτονομία και τους λειτουργούς που τολμούν να αγγίξουν ισχυρά συμφέροντα.

Ένα έργο που σχεδιάστηκε για να μειώσει την ενεργειακή εξάρτηση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης , εξελίχθηκε σε ναρκοπέδιο πολιτικών πιέσεων, θεσμικής υπονόμευσης, εκβιασμών και προσωπικής καταστροφής. Και στο κέντρο του βρέθηκε όχι ένας ολιγάρχης ή ένας υπουργός, αλλά η ίδια η εισαγγελέας που τόλμησε να ερευνήσει την υπόθεση.

Η εγκατάσταση αποθήκευσης φυσικού αερίου στο Chiren θεωρείται κομβική για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής. Η αναβάθμισή της θα επέτρεπε στη Βουλγαρία και κατ’ επέκταση σε γειτονικές χώρες , να αποθηκεύουν μεγαλύτερες ποσότητες φυσικού αερίου.

Δεν είναι τυχαίο ότι:

η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε επιχορήγηση 78 εκατ. ευρώ,
οι Ηνωμένες Πολιτείες εγγυήθηκαν δάνειο άνω των 360 εκατ. δολαρίων,
και το έργο εντάχθηκε στον πυρήνα της μεταπολεμικής ενεργειακής στρατηγικής της ΕΕ μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Κι όμως, παρά τη χρηματοδότηση και την πολιτική στήριξη, το έργο σέρνεται εδώ και πάνω από μια δεκαετία, με συνεχείς καθυστερήσεις, αλλαγές εργολάβων και τεχνικές παλινωδίες που γεννούν εύλογα ερωτήματα.

Bulgartransgaz, συμβάσεις και σκιές

Στο τιμόνι του έργου βρέθηκε η κρατική Bulgartransgaz, υπό τη διοίκηση του Βλαντιμίρ Μαλίνοφ, ενός προσώπου με ισχυρές πολιτικές διασυνδέσεις. Η διαδικασία ανάθεσης χαρακτηρίστηκε από:

τεχνητό κατακερματισμό του έργου σε επιμέρους συμβάσεις,
αποκλεισμό μεγάλων διεθνών παικτών,
ανάθεση όλων των βασικών τμημάτων σε κοινοπραξίες με επικεφαλής την Glavbolgarstroy (GBS).

Στη συνέχεια, η GBS αντικατέστησε επανειλημμένα υπεργολάβους, άλλαξε κρίσιμες τεχνικές προδιαγραφές ( επιλέγοντας φθηνότερες αλλά πιο επικίνδυνες μεθόδους γεώτρησης) και αγνόησε προειδοποιήσεις ειδικών για σοβαρούς κινδύνους ασφαλείας.

Οι επιστολές που αγνοήθηκαν

Η εταιρεία PM Lucas, ένας από τους υπεργολάβους, προειδοποίησε εγγράφως τη διοίκηση της Bulgartransgaz για:

πιθανές παραβιάσεις της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων,
σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια του έργου,
ακόμη και για το ενδεχόμενο μεγάλης έκρηξης με διασυνοριακές συνέπειες.

Οι επιστολές δεν έλαβαν καμία απάντηση. Αντίθετα, η εταιρεία απομακρύνθηκε από το έργο. Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε με επόμενο υπεργολάβο, ο οποίος κατήγγειλε απειλές και πολιτικές παρεμβάσεις, με έμμεσες αναφορές στον ισχυρό πολιτικό Ντελιάν Πέεφσκι.

Η είσοδος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας

Το 2024, μετά από καταγγελίες εσωτερικού ελεγκτή της Bulgartransgaz και υπό το βάρος των στοιχείων, η υπόθεση πέρασε στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO). Την έρευνα στη Βουλγαρία ανέλαβε η Teodora Georgieva, Ευρωπαία Εισαγγελέας με καλή φήμη και διεθνή εμπειρία.

Η έρευνα ξεκίνησε δυναμικά:

έφοδοι σε γραφεία της Bulgartransgaz,
ανάκριση του Μαλίνοφ,
συλλογή κρίσιμων εγγράφων.

Για πρώτη φορά μετά το 1989, πλησίαζε το ενδεχόμενο δίωξης υψηλόβαθμου κρατικού αξιωματούχου στη Βουλγαρία για υπόθεση ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Θάνατος, πιέσεις και «kompromat»

Τότε η υπόθεση πήρε δραματική τροπή. Η μητέρα της Georgieva πέθανε σε πυρκαγιά υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες. Η ίδια μίλησε για πιθανή εγκληματική ενέργεια. Λίγο αργότερα, εμφανίστηκαν βίντεο παλαιότερων συναντήσεών της με πρώην εισαγγελικό παράγοντα, ο οποίος πλέον καταζητείται για εκβιασμούς.

Τα βίντεο που αποτελεί ένα κλασικό εργαλείο πολιτικής εξόντωσης στη Βουλγαρία, διοχετεύθηκαν στα μέσα ενημέρωσης την παραμονή κρίσιμων ανακριτικών ενεργειών.

Η Georgieva κατήγγειλε:

απειλές,
προσπάθεια εκφοβισμού,
προειδοποίηση ότι αν προχωρήσει σε κατηγορίες, θα «εκτεθεί δημόσια».

Η αναστολή που πάγωσε τα πάντα

Αντί η EPPO να ενισχύσει την προστασία της εισαγγελέως, την έθεσε σε διαθεσιμότητα, επικαλούμενη διαδικαστικές παραβάσεις και δημόσιες δηλώσεις της. Η έρευνα ουσιαστικά πάγωσε. Ο Μαλίνοφ δεν εμφανίστηκε ποτέ στην προγραμματισμένη κλήση, επικαλούμενος λόγους υγείας.

Σήμερα:

κανένα πολιτικό πρόσωπο δεν έχει κατηγορηθεί,
το έργο έχει καθυστερήσει τουλάχιστον δύο ακόμη χρόνια,
η μόνη που υφίσταται συνέπειες είναι η εισαγγελέας που ερεύνησε.

Τα όρια της ευρωπαϊκής εποπτείας

Η υπόθεση Chiren αναδεικνύει ένα βαθύ δομικό πρόβλημα:
η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία εξαρτάται από εθνικά συστήματα δικαιοσύνης που, σε ορισμένες χώρες, παραμένουν αιχμάλωτα πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων.

Όπως σημειώνουν ειδικοί:

χωρίς πραγματική ανεξαρτησία της τοπικής εισαγγελίας,
χωρίς προστασία μαρτύρων και εισαγγελέων,
χωρίς πολιτική βούληση,

η ευρωπαϊκή παρέμβαση φτάνει μέχρι ένα σημείο – και μετά σπάει.

Ένα μήνυμα που η Ευρώπη δεν μπορεί να αγνοήσει

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι επικίνδυνο:
όποιος αγγίζει το σύστημα, γίνεται ο επόμενος στόχος.

Και αν αυτό ισχύει σε ένα έργο που αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ευρωπαϊκών και αμερικανικών κεφαλαίων, τότε το ερώτημα είναι αναπόφευκτο:

Πόσο πραγματικά μπορεί η ΕΕ να εγγυηθεί το κράτος δικαίου εκεί όπου συγκρούεται με βαθιά ριζωμένη εξουσία;

Η υπόθεση Chiren δεν έχει τελειώσει. Αλλά ήδη έχει αποκαλύψει κάτι κρίσιμο:
ότι η μάχη κατά της διαφθοράς στην Ευρώπη δεν χάνεται πάντα στα δικαστήρια.

Συχνά χάνεται πολύ νωρίτερα, στη σιωπή, στον φόβο και στην εγκατάλειψη εκείνων που τόλμησαν.