Θεοφάνια ή Θεοφάνεια;

 Η ξεκάθαρη απάντηση του Γιώργος Μπαμπινιώτης

Κάθε χρόνο, με αφορμή τον εορτασμό της μεγάλης δεσποτικής εορτής της 6ης Ιανουαρίου, επανέρχεται ένα γνώριμο γλωσσικό δίλημμα: ποια είναι η ορθή γραφή, Θεοφάνια ή Θεοφάνεια;

Στο ερώτημα έχει δώσει σαφή και τεκμηριωμένη απάντηση ο καθηγητής Γλωσσολογίας Γιώργος Μπαμπινιώτης, διευκρινίζοντας ότι και οι δύο τύποι είναι γλωσσικά σωστοί, αλλά δεν χρησιμοποιούνται στο ίδιο πλαίσιο.

Ποια γραφή προτιμάται για τη γιορτή

Όταν αναφερόμαστε στη χριστιανική εορτή της Βάπτισης του Χριστού και της φανέρωσης της Αγίας Τριάδας, η προτιμότερη γραφή είναι «τα Θεοφάνια», με -ι-. Όπως εξηγεί ο καθηγητής, η επιλογή αυτή εδράζεται τόσο στην εκκλησιαστική παράδοση όσο και στη μορφολογία της ελληνικής γλώσσας.

Ιστορικά, στην αρχαία Εκκλησία ο όρος Θεοφάνεια χρησιμοποιήθηκε για να δηλώσει από κοινού τη Γέννηση και τη Βάπτιση του Χριστού. Τον 4ο αιώνα, όταν οι δύο εορτές διαχωρίστηκαν και η Γέννηση καθιερώθηκε να εορτάζεται στις 25 Δεκεμβρίου, η ονομασία Θεοφάνια επικράτησε αποκλειστικά για τη Βάπτιση, επειδή τότε «φανερώθηκε ο Θεός με τα τρία του πρόσωπα».

Πότε είναι σωστό το «Θεοφάνεια»

Η γραφή Θεοφάνεια, με -ει-, θεωρείται απολύτως ορθή όταν χρησιμοποιείται ως αφηρημένη έννοια, για να δηλώσει την πράξη ή την ιδιότητα της θείας φανέρωσης. Προέρχεται από το επίθετο θεοφανής και ακολουθεί το ίδιο γλωσσικό πρότυπο με ζεύγη όπως:

• διαφανής – διαφάνεια

• επιφανής – επιφάνεια

Ωστόσο, όταν πρόκειται για ονομασία εορτής σε ουδέτερο πληθυντικό, η ελληνική παράδοση ευνοεί τη γραφή σε -ια, όπως συμβαίνει και με άλλες καθιερωμένες εορτές: τα Πύθια, τα Ίσθμια, τα Επιφάνια.

Το συμπέρασμα

Η διάκριση είναι σαφής:

• Για τη γιορτή της 6ης Ιανουαρίου γράφουμε: τα Θεοφάνια

• Για τη γενική έννοια της θείας φανέρωσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί: θεοφάνεια

Όπως συνοψίζει ο ίδιος ο Γιώργος Μπαμπινιώτης, η επιλογή του τύπου δεν είναι θέμα «σωστού ή λάθους», αλλά ορθής χρήσης ανάλογα με το συμφραζόμενο.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

ΑΛΚΟΤΕΣΤ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΙΜΟ 1.200 ΕΥΡΩ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΣΕ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΟΔΗΛΑΤΟ!

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Δεν θα το πιστέψετε: Η λέξη που «σιχαίνονται» οι Αγγλόφωνοι έχει ελληνική καταγωγή