Όταν οι ηγεμόνες γίνονταν λάφυρα πολέμου- μια αναδρομή από την αρχαιότητα μέχρι τον Μαδούρο

Η σύλληψη ή αιχμαλωσία ενός ηγεμόνα από ξένη δύναμη δεν αποτελεί σύγχρονο φαινόμενο, ούτε προϊόν «διεθνούς δικαιοσύνης».

Αντίθετα, πρόκειται για μια πρακτική με βαθιές ιστορικές ρίζες, η οποία στην Αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα λειτουργούσε ως απόλυτη απόδειξη νίκης, πολιτικής κυριαρχίας και ταπείνωσης του αντιπάλου. Τότε, ο ηγεμόνας δεν ήταν απλώς επικεφαλής του κράτους· ήταν το ίδιο το κράτος.

Το 260 μ.Χ. καταγράφηκε η πιο σκοτεινή στιγμή στην ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο αυτοκράτορας Βαλεριανός αιχμαλωτίστηκε ζωντανός από τον Πέρση βασιλιά Σαπώρη Α’ μετά τη μάχη της Έδεσσας.

Για πρώτη φορά, Ρωμαίος αυτοκράτορας μετατρεπόταν σε τρόπαιο ξένης δύναμης. Η εικόνα του αιχμαλώτου ηγεμόνα χρησιμοποιήθηκε ως σύμβολο απόλυτης κυριαρχίας και πολιτικής συντριβής της Ρώμης.

Αντίστοιχη ήταν η μοίρα του Ιουγούρθα της Νουμιδίας. Προδομένος από τον ίδιο του τον πεθερό, παραδόθηκε στους Ρωμαίους, οδηγήθηκε σιδηροδέσμιος στη Ρώμη και διαπομπεύθηκε στον θρίαμβο του στρατηγού Μαρίου. Ο θάνατός του στη φυλακή Μαμερτίνουμ δεν ήταν απλώς τιμωρία, αλλά μήνυμα προς κάθε επίδοξο αντίπαλο της Ρώμης.

Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε με τον Βερκιγγετόριξ, ηγέτη των Γαλατών. Μετά την ήττα του στην Αλεξία, κρατήθηκε αιχμάλωτος για έξι χρόνια, μέχρι να παρουσιαστεί στον θρίαμβο του Ιουλίου Καίσαρα και να εκτελεστεί. Η καθυστέρηση της εκτέλεσης είχε έναν σκοπό: τη δημόσια επιβεβαίωση της ρωμαϊκής υπεροχής.

Στον Μεσαίωνα, η αιχμαλωσία ηγεμόνων παρέμεινε βασικό εργαλείο πολέμου, όμως συχνά συνοδευόταν από οικονομικό υπολογισμό. Ένας ζωντανός βασιλιάς είχε μεγαλύτερη αξία από έναν νεκρό.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου, βασιλιά της Αγγλίας. Το 1192 συνελήφθη κατά την επιστροφή του από τη Γ’ Σταυροφορία και κρατήθηκε αιχμάλωτος από τον αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η απελευθέρωσή του εξασφαλίστηκε μόνο μετά την καταβολή τεράστιων λύτρων, τα οποία επιβάρυναν για χρόνια το αγγλικό βασίλειο.

Το 1071, μετά τη μάχη του Μαντζικέρτ, ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ρωμανός Δ’ Διογένης έπεσε αιχμάλωτος του Σελτζούκου σουλτάνου Άλπ Αρσλάν. Παρότι αφέθηκε ελεύθερος, η ίδια η αιχμαλωσία του αποδείχθηκε πολιτικά μοιραία. Η εξουσία του κατέρρευσε και η Βυζαντινή Αυτοκρατορία άνοιξε τον δρόμο για την απώλεια της Μικράς Ασίας.

Στον Εκατονταετή Πόλεμο, ο Ιωάννης Β’ της Γαλλίας συνελήφθη από τους Άγγλους στη μάχη του Πουατιέ. Κρατήθηκε στο Λονδίνο υπό καθεστώς «χρυσής αιχμαλωσίας», ενώ η Γαλλία προσπαθούσε να συγκεντρώσει τα λύτρα. Ο θάνατός του στην Αγγλία σφράγισε μια από τις πιο ταπεινωτικές περιόδους της γαλλικής μοναρχίας.

Στην Αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα, η αιχμαλωσία ενός ηγεμόνα σήμαινε συνήθως το τέλος του πολέμου ή την κατάρρευση του κράτους. Δεν υπήρχαν δικαστήρια, διεθνείς συμβάσεις ή νομικές διαδικασίες. Υπήρχε μόνο ο νικητής και ο ηττημένος.

Σήμερα, η σύλληψη ενός ηγέτη επιχειρείται να παρουσιαστεί ως πράξη δικαιοσύνης και όχι ως πράξη ισχύος. Η επίκληση του διεθνούς δικαίου, των ενταλμάτων σύλληψης και των ειδικών δικαστηρίων αποτελεί τη σύγχρονη εκδοχή μιας παλιάς πρακτικής. Από την υπόθεση Νοριέγκα και μετά, η «απομάκρυνση» ενός ηγέτη από την εξουσία δεν γίνεται μόνο με στρατό, αλλά και με νομική επιχειρηματολογία.

Ακολούθησε ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς. Ο πρώην πρόεδρος της Σερβίας δεν συνελήφθη στο πεδίο της μάχης, αλλά παραδόθηκε το 2001 στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης, έπειτα από έντονες διεθνείς πιέσεις και οικονομικούς εκβιασμούς προς το Βελιγράδι. Η μεταφορά του εκτός χώρας παρουσιάστηκε ως απόδοση δικαιοσύνης για εγκλήματα πολέμου, αλλά στο εσωτερικό της Σερβίας εκλήφθηκε από πολλούς ως πράξη πολιτικής ταπείνωσης και απώλειας εθνικής κυριαρχίας. Ο Μιλόσεβιτς πέθανε στη φυλακή το 2006, χωρίς να έχει εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση.

Από τον Βαλεριανό έως τον Μιλόσεβιτς, αλλάζουν τα μέσα, όχι το νόημα. Στην Αρχαιότητα υπήρχαν αλυσίδες και θρίαμβοι. Σήμερα υπάρχουν εντάλματα, δικαστήρια και διεθνείς οργανισμοί. Όμως η αιχμαλωσία ενός ηγεμόνα εξακολουθεί να αποτελεί κορυφαία πολιτική πράξη, που σηματοδοτεί τη συντριβή μιας εξουσίας και τη μετάβαση σε μια νέα τάξη πραγμάτων.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Πράσινη μετάβαση ή πράσινη αρπαγή;

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

ΤΕΛΙΚΑ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΤΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΠΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΑΤΕ κ. ΛΑΖΑΡΙΔΗ; ΑΛΒΑΝΙΑ Ή ΣΚΟΠΙΑ; ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ ΜΕ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ κ. ΛΑΖΑΡΙΔΗ!