Νότια προάστια: γυαλί και Porsche απ’ έξω, πλημμύρα και κλάμα από μέσα. (Βίντεο)

Συγκεντρωμένεςοι αιτίες στον παρακάτω πίνακα, χωρίς  να ξεχνάμε ότι οι πλημμύρες είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων, με την αστικοποίηση να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο.

1. Γεωγραφική και Τοπογραφική Διάταξη

• Χαμηλό Υψόμετρο και Κλίση: Τα νότια προάστια βρίσκονται σε σχετικά επίπεδο έδαφος, κοντά στο Σαρωνικό Κόλπο, με μικρή φυσική κλίση προς τη θάλασσα. Αυτό δυσχεραίνει την ταχεία αποστράγγιση, μετατρέποντας δρόμους σε “ποτάμια” ακόμα και με μέτριες βροχές (π.χ. 40 mm/ώρα). Σε αντίθεση με ορεινές περιοχές όπως η Ήπειρος, εδώ τα νερά συσσωρεύονται γρήγορα λόγω έλλειψης φυσικών υψωμάτων.
• H παραθαλάσσια θέση:  Η παράκτια θέση αυξάνει τον κίνδυνο “flash floods” (γρήγορες πλημμύρες), όπου τα νερά από χειμάρρους (π.χ. Κηφισός) ρέουν προς το θαλάσσιο μέτωπο, δημιουργώντας υπερχείλιση σε χαμηλά σημεία όπως η Λεωφόρος Συγγρού.

2. Ανθρωπογενείς Παράγοντες: Αστικοποίηση και Αλλαγή Χρήσης Γης

• Αύξηση Αδιαβροχοποιημένων Επιφανειών: Η ταχεία αστικοποίηση (από 17,7% αστική κάλυψη το 1945 σε 68,5% το 1995, και συνεχιζόμενη) έχει καλύψει φυσικά εδάφη με άσφαλτο, τσιμέντο και κτίρια. Αυτό μειώνει την απορρόφηση νερού στο έδαφος (infiltration) κατά 70-80%, αυξάνοντας την επιφανειακή απορροή (surface runoff) κατά 2-5 φορές σε σχέση με φυσικές περιοχές. Στα νότια προάστια, η πυκνή δόμηση (π.χ. πολυκατοικίες, εμπορικά κέντρα) λειτουργεί ως “σκληρή επιφάνεια”, στέλνοντας νερά απευθείας στα αποχετευτικά δίκτυα.
• Απώλεια Πράσινων Χώρων: Η μείωση δασικών και καλλιεργήσιμων εδαφών (από 81,3% το 1945 σε 31% το 1995) λόγω πυρκαγιών, εγκατάλειψης γεωργίας και ρουβότισης για οικιστική ανάπτυξη, μειώνει την ικανότητα αποθήκευσης νερού. Αυτό οδηγεί σε υψηλότερη ταχύτητα ροής και διάβρωση.

3. Υδραυλική Υποδομή και Αποστράγγιση

• Ανεπαρκές και Παλιό Σύστημα Αποχέτευσης: Τα δίκτυα ομβρίων υδάτων στα νότια προάστια είναι παρωχημένα (πολλά από δεκαετίες ’60-’80), με μικρή χωρητικότητα (συνήθως <50 mm/ώρα). Σε έντονες βροχές, υπερφορτώνονται, προκαλώντας αντίστροφη ροή και υπερχείλιση. Παραδείγματα: Στο Παλαιό Φάληρο, φραγμένα φρεάτια και στενοί αγωγοί οδηγούν σε 1 μέτρο νερού σε δρόμους. Η Περιφέρεια Αττικής προωθεί έργα όπως το νέο δίκτυο 7 km σε Νίκαια-Μοσχάτο (κόστος 12,5 εκατ. €), αλλά η υλοποίηση καθυστερεί λόγω υπάρχουσας υποδομής (π.χ. υδραγωγεία, υπονόμους).
• Διαχείριση φυσικών Χειμάρρων: Φυσικοί χείμαρροι όπως ο Κηφισός έχουν οχετευθεί και στενέψει, μειώνοντας την ικανότητά τους να απορροφούν όγκους νερού. Σε καταιγίδες όπως η “Adel”, ο Κηφισός υπερχείλισε, πλημμυρίζοντας παρακείμενες περιοχές.

4.  Μετεωρολογικοί Παράγοντες

• Ένταση και Ταχύτητα Βροχόπτωσης: Στην παρούσα περίοδο οι καταιγίδες είναι πιο σύντομες αλλά έντονες (π.χ. 40-50 mm σε 2-3 ώρες), υπερβαίνοντας τα όρια σχεδιασμού των δικτύων (συνήθως για 20-30 mm/ώρα). Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα τέτοιων γεγονότων κατά 20-30% στην Ανατολική Μεσόγειο, σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ).
• Νότιοι Άνεμοι και “Fast Floods”: Οι νοτιάδες (4-7 μποφόρ) ωθούν τα νέφη πάνω από τη θάλασσα, εντείνοντας τις βροχές στα νότια. Αυτό δημιουργεί “γρήγορες πλημμύρες” (flash floods), όπου τα νερά φτάνουν κορύφωση σε <6 ώρες.

Τί μπορεί να γίνει

Έργα Αποκατάστασης: Επέκταση δικτύων (π.χ. bypass στα Μακρά Τείχη Πειραιά) και κατασκευή δεξαμενών εγγύτητας (retention basins) για αποθήκευση 100-200 mm βροχής.

• Πολεοδομική Ρύθμιση: Περιορισμός δόμησης σε ρεματιές, αύξηση πράσινων χώρων (>20% κάλυψη) και χρήση διαπερατών υλικών (permeable pavements).
• Προληπτικά Μέτρα: Συντήρηση φρεατίων, early warning systems από ΕΜΥ/ΕΑΑ, και μοντελοποίηση με GIS για πρόβλεψη ροής.

ο Ανταποκριτής