ΣΦΟΔΡΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ! Ο ΝΕΤΑΝΙΑΧΟΥ ΖΗΤΑ ΕΠΙΣΗΜΩΣ ΑΠΟΝΟΜΗ ΧΑΡΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ - Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΣΕ ΠΡΩΤΟΓΝΩΡΗ ΠΙΕΣΗ

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου υπέβαλε επίσημο αίτημα προεδρικής χάριτος στον πρόεδρο του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτσογκ, κίνηση που ήδη χαρακτηρίζεται ως θεσμικά ασυνήθιστη και πολιτικά εκρηκτική, καθώς γίνεται ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η μακρά δίκη του για διαφθορά με τρία κατηγορητήρια.

Σε ανακοίνωσή του, το Γραφείο του Προέδρου έκανε λόγο για ένα «ασυνήθιστο» αίτημα, που φέρει σημαντικές συνέπειες, υπογραμμίζοντας ότι ο Ισαάκ Χέρτσογκ θα προχωρήσει σε ενδελεχή θεσμική διαβούλευση πριν λάβει κάποια απόφαση. «Αφού λάβει όλες τις σχετικές απόψεις, ο Πρόεδρος θα εξετάσει υπεύθυνα και σοβαρά το αίτημα», αναφέρει η προεδρία, αποτυπώνοντας το βάρος μιας επιλογής που μπορεί να σφραγίσει την πολιτική ιστορία του Ισραήλ.

Ο πρωθυπουργός που ζητά χάρη πριν κριθεί

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει σχόλιο από το Γραφείο του Πρωθυπουργού. Ο Νετανιάχου βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο μιας πολυετούς δικαστικής διαδικασίας για δωροδοκία, απάτη και κατάχρηση εμπιστοσύνης, σε τρεις διαφορετικές υποθέσεις που αφορούν σχέσεις με επιχειρηματίες και ισχυρά μιντιακά συμφέροντα. Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες, κάνει λόγο για πολιτικά υποκινούμενη δίωξη και έχει δηλώσει κατ’ επανάληψη ότι είναι αθώος, κάνοντας λόγο για ένα είδος «διωκτικού» πολέμου εις βάρος του.

Οι δίκες του έχουν επαναλαμβανόμενες αναβολές λόγω του πολέμου στη Γάζα, με την υπεράσπιση να υποστηρίζει ότι η συχνή παρουσία του στο δικαστήριο παρεμποδίζει την άσκηση των καθηκόντων του σε περίοδο πολέμου και εθνικής κρίσης. Στο αίτημα χάριτος, σύμφωνα με ισραηλινά μέσα, τονίζεται ότι μια προεδρική χάρη θα υπηρετούσε το “εθνικό συμφέρον” και την “κοινωνική συνοχή”, ενώ παρουσιάζεται ως βήμα για την αποφόρτιση των εσωτερικών διχασμών στη χώρα.

Το Γραφείο του Προέδρου του Ισραήλ είχε ξεκαθαρίσει ήδη εδώ και εβδομάδες ότι όποιος ζητά προεδρική χάρη οφείλει να καταθέσει επίσημη αίτηση που να είναι απολύτως σύμφωνη με τις ισχύουσες διαδικασίες. Με την κίνηση Νετανιάχου, η διαδικασία αυτή ενεργοποιείται στην πλέον φορτισμένη πολιτικά εκδοχή της.

Η «επιστολή τραμπ» που άνοιξε τον δρόμο

Ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα έχει το γεγονός ότι προηγήθηκε επιστολή του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Ισραηλινό πρόεδρο, με την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος ζητούσε ευθέως να δοθεί χάρη στον, όπως χαρακτηριστικά το αποκαλεί πολλές φορές…, «Μπίμπι». Ο Τραμπ είχε απευθυνθεί προσωπικά στον Ισαάκ Χέρτσογκ, καλώντας τον να «εξετάσει το ενδεχόμενο χορήγησης χάριτος» στον υπόδικο πρωθυπουργό, χαρακτηρίζοντας την υπόθεση διαφθοράς ως «πολιτική, αδικαιολόγητη δίωξη».

Στην επιστολή του, ο Τραμπ δηλώνει ότι σέβεται την ανεξαρτησία του ισραηλινού δικαστικού συστήματος, αλλά ταυτόχρονα υποστηρίζει ότι η δίωξη κατά του Νετανιάχου έχει σαφώς πολιτικά χαρακτηριστικά. Υπενθυμίζει ότι ο Νετανιάχου «αγωνίστηκε στο πλευρό του επί μακρόν» και τον παρουσιάζει ως κεντρικό παίκτη στην αντιπαράθεση με το Ιράν, καθώς και ως έναν ηγέτη που λειτούργησε ως σταθεροποιητικός παράγοντας στη Μέση Ανατολή.

Το Γραφείο του Προέδρου του Ισραήλ είχε απαντήσει τότε, με προσεκτικά διατυπωμένη ανακοίνωση, ότι για να αποδοθεί προεδρική χάρη πρέπει προηγουμένως να υπάρχει επίσημη αίτηση και ότι ο πρόεδρος ενεργεί εντός του θεσμικού πλαισίου και με βάση τις προβλεπόμενες γνωμοδοτήσεις. Παράλληλα, είχε σπεύσει να σημειώσει ότι ο Ισαάκ Χέρτσογκ τρέφει μεγάλη εκτίμηση για τον Ντόναλντ Τραμπ και αναγνωρίζει την «ακλόνητη υποστήριξή» του προς το Ισραήλ, την συμβολή του στην επιστροφή ομήρων, αλλά και τον ρόλο του στην διαμόρφωση της κατάστασης στην Γάζα και την θωράκιση της ασφάλειας του κράτους του Ισραήλ.

Το πολιτικό θερμόμετρο στο εσωτερικό του ισραήλ

Η κίνηση Νετανιάχου και η εμπλοκή Τραμπ προκάλεσαν άμεσες και έντονες αντιδράσεις στο πολιτικό σκηνικό του Ισραήλ.

Ο υπουργός Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ έσπευσε να στηρίξει ανοιχτά την προοπτική χάριτος, απευθυνόμενος δημοσίως στον πρόεδρο: «Κύριε πρόεδρε Χέρτσογκ, ακούστε τον πρόεδρο Τραμπ», έγραψε στην πλατφόρμα X, κατηγορώντας παράλληλα το ισραηλινό δικαστικό σύστημα ότι είναι προκατειλημμένο σε βάρος του πρωθυπουργού. Η στάση του Μπεν Γκβιρ επιβεβαιώνει ότι για τμήμα της δεξιάς και της ακροδεξιάς η υπόθεση Νετανιάχου διαβάζεται ως σύγκρουση με ένα “σύστημα” που θεωρούν εχθρικό προς την κυβέρνηση.

Η Γιούλια Μαλινόφσκι, βουλευτής του κόμματος της αντιπολίτευσης Yisrael Beiteinu (Το Ισραήλ είναι το Σπίτι μας), υπονόησε ότι το αίτημα Τραμπ για χάρη συνδέεται με ευρύτερες συνεννοήσεις με τον Νετανιάχου σε ζητήματα που αφορούν την εκεχειρία στη Λωρίδα της Γάζας και την διαχείριση της σύγκρουσης. Εμμέσως, η Μαλινόφσκι άφησε να εννοηθεί ότι το ζήτημα της χάριτος μπορεί να αποτελεί μέρος πολιτικού παζαριού που ξεπερνά τα στενά όρια της δικαιοσύνης.

Από την πλευρά της κεντρώας αντιπολίτευσης, ο Γιαΐρ Λαπίντ, ηγέτης του κόμματος Yesh Atid (Υπάρχει Μέλλον), άσκησε ευθεία θεσμική κριτική. Με ανάρτησή του στο X υπενθύμισε ότι η ισραηλινή νομοθεσία προβλέπει ως προϋπόθεση για την απονομή χάριτος την παραδοχή ενοχής και την έκφραση μεταμέλειας για τις πράξεις που έχουν τελεστεί. «Υπενθύμιση» έγραψε, θέλοντας να υπογραμμίσει ότι η χάρη δεν μπορεί να λειτουργήσει ως οδός διαφυγής από την ευθύνη χωρίς παραδοχή σφαλμάτων και ότι η υπέρβαση αυτού του κανόνα θα συνιστούσε θεσμικό προηγούμενο με απρόβλεπτες συνέπειες για το κράτος δικαίου.

Από την κνεσέτ στο προεδρικό γραφείο

Η υπόθεση της χάριτος δεν γεννήθηκε ξαφνικά. Ήδη από την επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Ισραήλ τον Οκτώβριο, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε επιλέξει να θέσει δημόσια, μέσα στην Κνεσέτ, το θέμα της χάριτος.

Σε ομιλία του ενώπιον των Ισραηλινών βουλευτών, ο Τραμπ απευθύνθηκε στον Ισαάκ Χέρτσογκ λέγοντας: «Έχω μια ιδέα. Κύριε Πρόεδρε, γιατί να μην του χορηγήσουμε χάρη; Αυτό το απόσπασμα δεν υπήρχε στην ομιλία, αλλά μου αρέσει αυτός ο κύριος». Με αυτά τα λόγια, ο Τραμπ χαρακτήρισε τον Νετανιάχου «έναν από τους σπουδαιότερους ηγέτες σε καιρό πολέμου», συνδέοντας ευθέως την ηγεσία του στη Γάζα με την πολιτική απαίτηση για τερματισμό της δίωξης.

Η σημερινή επίσημη αίτηση χάριτος κλείνει αυτόν τον κύκλο δημόσιων πιέσεων και μεταφέρει την ευθύνη στο προεδρικό γραφείο, το οποίο καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα:

Στην πίεση συμμάχων, στην εσωτερική πολιτική πόλωση, και στην υποχρέωση διασφάλισης του κύρους της δικαιοσύνης.

Ένα αίτημα που δοκιμάζει θεσμούς και κοινωνία

Σε νομικό επίπεδο, το αίτημα Νετανιάχου θεωρείται χωρίς ιστορικό προηγούμενο για την ισραηλινή πολιτική, καθώς αφορά εν ενεργεία πρωθυπουργό σε εν εξελίξει δίκη που δεν έχει καταλήξει σε καταδικαστική απόφαση. Το προεδρικό δικαίωμα χάριτος επιτρέπει, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, παρεμβάσεις ακόμη και πριν την ολοκλήρωση της διαδικασίας, εφόσον κριθεί ότι το επιβάλλει το δημόσιο συμφέρον. Ωστόσο, νομικοί κύκλοι προειδοποιούν ότι μια τέτοια κίνηση μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για μελλοντικές πολιτικές παρεμβάσεις σε εκκρεμείς υποθέσεις, διαβρώνοντας την αρχή της ισότητας ενώπιον του νόμου.

Την ίδια στιγμή, η ισραηλινή κοινωνία ζει ήδη υπό το βάρος:

του πολέμου στη Γάζα, της διεθνούς κριτικής για την επιχειρησιακή τακτική του Ισραήλ, και της εσωτερικής σύγκρουσης γύρω από τη δικαστική μεταρρύθμιση που είχε διχάσει βαθιά τη χώρα τα προηγούμενα χρόνια.