Ο Προσωπικός Αριθμός, μία θέση, μία δράση, το παρόν και προβληματισμός για το μέλλον.

Τις τελευταίες ημέρες μεγάλο μέρος της Ελληνικής κοινωνίας έλαβε ένα επίσημο email το οποίο ενημερώνει ότι «η διαδικασία έκδοσης του Προσωπικού σας Αριθμού έχει ολοκληρωθεί», χωρίς όμως να έχουμε κάνει οι περισσότεροι αίτηση και χωρίς να έχουμε προηγουμένως ενημερωθεί για το περιεχόμενο, τη χρήση ή τις συνέπειες αυτής της ενέργειας.

Προσωπικά, το γεγονός αυτό με οδήγησε στην ανάγκη να καταθέσω μια καταγγελία στον Συνήγορο του Πολίτη, προκειμένου να εξεταστούν συγκεκριμένα ζητήματα που αφορούν την προστασία των προσωπικών δεδομένων, την αναλογικότητα των μέτρων και τα θεμελιώδη δικαιώματα που απορρέουν από το Ελληνικό Σύνταγμα.
Το παρόν κείμενο αποτελεί προσωπική τοποθέτηση και δεν προτρέπει κανέναν σε κάποια ενέργεια· ο καθένας έχει την ελευθερία να αποφασίσει αυτό που θεωρεί σωστό για τον ίδιο, οι ενέργειες μας έχουν αντίκτυπο στο σήμερα και στο αύριο των απογόνων μας, που πρέπει να δώσουμε καλύτερες συνθήκες από αυτές που λάβαμε και έτσι πρέπει να κάνει κάθε γενιά, για να συνεχίσουμε να λεγόμαστε άνθρωποι, για να συνεχίσουμε να υπάρχουμε.

Πριν ξεκινήσω τη τοποθέτηση μου, θέλω να θυμίσω και να προβληματίσω, με τη πληροφορία ότι τα τελευταία 11 χρόνια υπάρχει στη Κίνα το “Social Credit System”, που είναι το κοινωνικό score που χωρίζει τους πολίτες σε λίστες “blacklist”, “redlist”, περιορισμοί ταξιδιών, αξιολογήσεις επιχειρήσεων.

Αρχικά ο Προσωπικός Αριθμός παρουσιάζεται ως ένα ενιαίο αναγνωριστικό που στο μέλλον θα χρησιμοποιείται για όλες τις συναλλαγές με το Δημόσιο και όχι μόνο. Στην πράξη φέρεται να πρόκειται για έναν μοναδικό αριθμό που διασυνδέει: ΑΦΜ, ΑΜΚΑ, αριθμό ταυτότητας και άλλα διοικητικά μητρώα.

Δηλαδή, δημιουργεί έναν ενιαίο κόμβο πρόσβασης σε πολλαπλές κατηγορίες προσωπικών δεδομένων.

Αυτό, από μόνο του, είναι ένα ισχυρό εργαλείο, το οποίο εφόσον δεν συνοδεύεται από πλήρη ενημέρωση, διαφάνεια και δυνατότητα επιλογής, δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για τη διαχείριση, τη σκοπιμότητα και τον έλεγχο της πληροφορίας.

Δικαιώματα που μας δίνει ο GDPR, η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα δεδομένα (GDPR – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679) προστατεύει κάθε πολίτη από μη αναγκαία επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, έλλειψη ενημέρωσης, αυτοματοποιημένες διαδικασίες χωρίς συγκατάθεση, υπερσυγκέντρωση πληροφοριών σε έναν ενιαίο αριθμό

Συγκεκριμένα, τίθενται ζητήματα:

Άρθρο 5 GDPR: νομιμότητα, διαφάνεια, ελαχιστοποίηση
Άρθρο 6: νόμιμη βάση επεξεργασίας
Άρθρο 13: υποχρέωση προηγούμενης ενημέρωσης
Άρθρο 21: δικαίωμα εναντίωσης
Άρθρο 35: Εκτίμηση Αντικτύπου (DPIA) για εκτεταμένα συστήματα διασύνδεσης

Εφόσον ο προσωπικός αριθμός μου αποδόθηκε χωρίς να ζητήσω την έκδοσή του, ούτε να ενημερωθώ επαρκώς εκ των προτέρων, θεωρώ ότι θίγονται ορισμένες από τις παραπάνω αρχές.

Τα συνταγματικά δικαιώματα που προστατεύουν τον πολίτη

Το Ελληνικό Σύνταγμα περιλαμβάνει διατάξεις που αναφέρονται ρητά στην προστασία της ιδιωτικότητας και της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας:

Άρθρο 9Α: προστασία από τη συλλογή και χρήση προσωπικών δεδομένων
Άρθρο 5 παρ. 1: ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας
Άρθρο 25: η αρχή της αναλογικότητας σε κάθε κρατικό μέτρο

Η αυτόματη δημιουργία ενός ενιαίου αριθμού που διασυνδέει κρίσιμα μητρώα είναι μια πράξη που αξίζει να εξεταστεί υπό το φως της αναγκαιότητας, της αναλογικότητας και της θεμελιώδους προστασίας που επιβάλλει το κράτος δικαίου.

Γιατί, προσωπικά, δεν επιθυμώ τον Προσωπικό Αριθμό.

Δεν αντιδρώ από δυσπιστία προς την τεχνολογία ούτε από διάθεση αντίθεσης.

Η στάση μου βασίζεται σε τρεις αρχές:

1. Θέλω να έχω επιλογή και ενημέρωση πριν από κάθε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.

Η ενημέρωση μου ήρθε μετά την έκδοση του προσωπικού αριθμού και όχι πριν, καθώς δεν είχα ερωτηθεί, σε θέμα που αφορά το προσωπικά δεδομένα μου και τη διαχείρισή τους.

2. Δεν θεωρώ απαραίτητο έναν ενιαίο αριθμό που διασυνδέει όλα τα μητρώα μου.

Υπάρχουν ήδη αρκετοί τρόποι ταυτοποίησης χωρίς να απαιτείται συγκέντρωση δεδομένων σε έναν κεντρικό δείκτη.

3. Θέλω να μπορώ να χρησιμοποιώ εναλλακτικό τρόπο ταυτοποίησης χωρίς καμία επίπτωση στην καθημερινότητα ή στις συναλλαγές μου.

Ζητώ μόνο το αυτονόητο: ως ελεύθερος πολίτης να διατηρώ τον έλεγχο των προσωπικών μου στοιχείων.

Δεν προτρέπω κανένα σε οποιαδήποτε ενέργεια, ούτε λέω σε οποιονδήποτε να συμφωνήσει μαζί μου, αλλά να υπάρξει σεβασμός και της δικής μου στάσης.

Κάθε πολίτης έχει το δικαίωμα να αξιολογήσει μόνος του, τα δεδομένα, τις ανάγκες του, τις επιπτώσεις και τι τον εξυπηρετεί στην καθημερινότητά του.

Η ελευθερία επιλογής είναι θεμελιώδης και την σέβομαι απόλυτα.

Η απόφασή μου να απευθυνθώ στον Συνήγορο του Πολίτη έγινε επειδή δεν έλαβα ικανοποιητικές απαντήσεις από νομικούς και επειδή η έκδοση του προσωπικού αριθμού έγινε χωρίς αίτηση και έτσι θεώρησα σωστό να ζητήσω θεσμικά διευκρινίσεις, αλλά και τις ανάλογες ενέργειες, για θέματα όπου θεωρώ ότι παραβιάζουν την υπόστασή μου, ως οντότητα.

Ο Συνήγορος του Πολίτη είναι αρμόδιος για τη παραβίαση δικαιωμάτων, κακή διοίκηση, αναλογικότητα μέτρων και ζητήματα σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Από εκεί και πέρα υπάρχει και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων που είναι αρμόδια για τον έλεγχο εφαρμογής του GDPR, όπου πρόκειται για συμπληρωματικός ρόλος που ο συνήγορος του πολίτη έχει τη δυνατότητα ενεργοποίησης, σε περίπτωση που της έχει ξεφύγει κάποια διαδικασία.

Εν κατακλείδι ο Προσωπικός Αριθμός είναι ένα σημαντικό νέο εργαλείο που μπορεί να αξιοποιήσει η δημόσια διοίκηση. Όμως, τα προσωπικά δεδομένα, η ιδιωτικότητα και η ελευθερία επιλογής είναι πιο σημαντικές αξίες, που διασφαλίζουν την ιδιωτικότητα και την Ελευθερία κάθε Ελεύθερου πολίτη, σε μία Ελεύθερη κοινωνία, διαφορετικά έχουμε ήδη χώρες που λειτουργούν με βαθμολόγηση των πολιτών, όπως τη Κίνα, ανάλογα με το πως αναφέρονται σε σχέση με τη κυβέρνησή τους και τις πεποιθήσεις τους, όπου μπορούν να εργαλιοποιηθούν από όποιον έχει εξουσία και αυτά συμβαίνουν ήδη γύρω μας στο κόσμο του σήμερα, εδώ και χρόνια.

Η θέση μου δεν είναι θέση αντίδρασης, αλλά θέση ενημέρωσης, προβληματισμού και σεβασμού των δικαιωμάτων μου, ως πολίτης, για μένα σήμερα και για το αύριο των απογόνων μας, των επόμενων, που καλό θα ήταν να τους παραδώσουμε κάτι καλύτερο από αυτό που λάβαμε, όπως θα έπρεπε να κάνει κάθε γενιά για την επόμενη.
Ο καθένας έχει το δικαίωμα να γνωρίζει, να επιλέξει και να αποφασίζει με βάση τη δικιά του κρίση.

Βασίλειος Ζομπανάκης