Το μεγάλο «ρουσφέτι» του Χρυσοχοΐδη, δεν ντρέπεται κανείς πια σε αυτή την κυβέρνηση;

Η ανακοίνωση ή, καλύτερα, η διαρροή του σχεδίου ότι το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη προτίθεται να εντάξει στην ΕΛ.ΑΣ. έως και 100 άτομα της κοινότητας Ρομά ως ειδικούς φρουρούς έχει προκαλέσει ήδη έντονες αντιδράσεις και εύλογα ερωτήματα. Τα δημοσιεύματα που περιγράφουν το σχέδιο αναφέρουν σαφώς τον αριθμό των προσλήψεων και τις βασικές προϋποθέσεις, απολυτήριο Λυκείου και γνώση της ρομανί (Romani) ως επιθυμητού κριτηρίου για την επικοινωνία με τους καταυλισμούς.

Από τη δημοσιογραφική περιγραφή στην πολιτική ανάγνωση

Το αφήγημα που συνοδεύει την κίνηση, «τοποθετούμε ανθρώπους της κοινότητας για να λειτουργήσουν γέφυρα εμπιστοσύνης και να βελτιώσουν τον επιχειρησιακό σχεδιασμό μέσα στους καταυλισμούς» έχει, θεωρητικά, λογικά στοιχεία. Η γνώση τοπικών γλωσσικών ιδιωμάτων και κοινωνικών δικτύων μπορεί να διευκολύνει την επικοινωνία και να βελτιώσει τη συλλογή πληροφοριών. Παρʼ όλα αυτά, η υλοποίηση τέτοιων πρωτοβουλιών ενέχει σοβαρούς κινδύνους όταν δεν συνοδεύεται από αυστηρές εγγυήσεις διαφάνειας, ανεξάρτητης εποπτείας και προληπτικών μηχανισμών αποτροπής καταχρήσεων.

Πολιτικός κίνδυνος, από την ένταξη στην ψηφοθηρία

Ο δημόσιος διάλογος δεν μπορεί να αγνοήσει το πολιτικό περιεχόμενο της απόφασης. Όταν ένα μέτρο υλοποιείται από πολιτικό που έχει ρίζες ή εκλογικά συμφέροντα σε συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες ( Β2΄ Εκλογική περιφέρεια Δυτικού Τομέα Αθηνών), υπάρχει ορατός κίνδυνος η δράση να ερμηνευθεί και ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί, ως εργαλείο συναλλαγής ψήφων ή εξασφάλισης «πακέτων» εκλογικής επιρροής. Η δημόσια υπηρεσία οφείλει να λαμβάνει αποφάσεις που υπηρετούν το κοινό συμφέρον και όχι προσωρινούς, πελατειακούς στόχους. Σε κάθε περίπτωση, τέτοιες υποψίες πρέπει να απαντώνται με πλήρη τεκμηρίωση, δημοσιοποίηση των κριτηρίων πρόσληψης και ανεξάρτητους ελέγχους.

Λειτουργικοί και δεοντολογικοί κίνδυνοι

Σύγκρουση συμφερόντων και πίεση κοινότητας. Η ένταξη μελών μιας κλειστής κοινωνικής ομάδας στην αστυνομία μπορεί να φέρει σε σύγκρουση το καθήκον του υπαλλήλου με τους κοινωνικούς/συγγενικούς δεσμούς του. Αυτό δεν είναι απαραίτητα δεδομένο, αλλά αποτελεί μείζον κίνδυνο που πρέπει να αντιμετωπιστεί με σαφή κανόνες και αυστηρή πειθαρχική διαδικασία.
Κίνδυνος διείσδυσης ή καταχρήσεων. Η διεθνής εμπειρία με «συμμετοχικές» ή «μυστικές» προσλήψεις δεν είναι αθώα. Υπάρχουν ιστορικά παραδείγματα όπου μυστικές ή ανεπαρκώς εποπτευόμενες μονάδες οδήγησαν σε μεγάλες παραβιάσεις δικαιωμάτων και σε κατάχρηση εξουσίας (βλ. σκάνδαλα μυστικών/υπόγειων επιχειρήσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο και ευρύτερα), γεγονός που δείχνει την ανάγκη προσεκτικού πλαισίου και δικλείδων ασφαλείας.
Στίγμα και γκετοποίηση. Η τοποθέτηση «ένοικων» αστυνομικών μέσα σε καταυλισμούς μπορεί να ενισχύσει την αντίληψη ότι η κοινότητα είναι αντικείμενο επιτήρησης και όχι συνεργασίας· αυτό σε βάθος χρόνου μπορεί να εμβαθύνει το κοινωνικό στίγμα και την περιθωριοποίηση. Η σωστή πολιτική ένταξης πρέπει να αποσκοπεί στην ενδυνάμωση προσβάσεων σε υπηρεσίες, εκπαίδευση, δουλειά και στέγαση, όχι αποκλειστικά σε αστυνομική παρουσία. Ερευνητικά ευρήματα για την εμπειρία κοινοτικής αστυνόμευσης δείχνουν ότι η κατασταλτική εστίαση χωρίς κοινωνικές παρεμβάσεις συχνά επιτείνει την ένταση και την παραβατικότητα.

Νομικά και συνταγματικά ζητήματα

Η πολιτική των προσλήψεων πρέπει να σέβεται το Σύνταγμα και το πλαίσιο για την ίση μεταχείριση και μη διακριτική μεταχείριση. Η επιλογή κριτηρίων που προκρίνουν υποψηφίους λόγω θρησκείας ή καταγωγής θα μπορούσε να εγείρει νομικές προκλήσεις αν δεν θεμελιωθεί επαρκώς στον δημοσιονομικό ή λειτουργικό λόγο. Επίσης, κάθε επιχείρηση με ειδικό ρόλο εντός ευάλωτων κοινοτήτων θα πρέπει να συνοδεύεται από σαφείς διαδικασίες προστασίας προσωπικών δεδομένων, περιορισμού πρόσβασης σε ευαίσθητες πληροφορίες και ενδελεχή ψυχολογική-δεοντολογική εκπαίδευση. Σε πρώτη προσέγγιση, όσα δημοσιεύονται αναφέρουν όρους επιλογής (π.χ. απολυτήριο, γνώση Romani) που θα πρέπει να δημοσιοποιηθούν και να εξηγηθούν νομικά.

Τι πρέπει να γίνει για να αποφευχθούν τα χειρότερα

Η πρωτοβουλία του κράτους πρέπει να έχει στόχο την ασφάλεια και την κοινωνική ένταξη, ο σχεδιασμός πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον τα ακόλουθα:

• Δημόσια και λεπτομερής παρουσίαση του σχεδίου. Κριτήρια επιλογής, διαδικασία αξιολόγησης, αριθμητικοί στόχοι και χρονοδιάγραμμα.
• Ανεξάρτητη εποπτεία και διαφάνεια. Ορισμός ανεξάρτητου φορέα (π.χ. Συνήγορος του Πολίτη ή μικτή επιτροπή κοινωνίας πολιτών και νομικών) που θα παρακολουθεί τις προσλήψεις, τις αποστολές και τις καταγγελίες.
• Στεγανές διαδικασίες πειθαρχικού ελέγχου. Προληπτικοί έλεγχοι για σύγκρουση συμφερόντων, σαφείς κανόνες για αποσύρσεις σε περίπτωση σύγκρουσης και διαφανείς κυρώσεις.
• Εντατική εκπαίδευση και κοινωνικές παρεμβάσεις. Η αστυνόμευση πρέπει να συνοδεύεται από προγράμματα εκπαίδευσης, απασχόλησης, πρόσβασης στην υγεία και στην εκπαίδευση· χωρίς αυτά, η προσπάθεια κινδυνεύει να είναι επιφανειακή. Επιστημονικές μελέτες για την κοινοτική αστυνόμευση δείχνουν ότι η κατασταλτική προσέγγιση χωρίς κοινωνικές πολιτικές αποδίδει πενιχρά αποτελέσματα.

Η πρόταση για προσλήψεις από την κοινότητα Ρομά ανοίγει ένα ουσιαστικό δημόσιο διάλογο για το πώς συνδυάζονται ασφάλεια, δικαιώματα και κοινωνική ένταξη.